Thêm một cú đấm chí mạng cho ngành nước mắm truyền thống

Theo các chuyên gia về ẩm thực, nước mắm truyền thống được hiểu là chỉ có các thành phần chủ yếu: Cá, muối, nước. Còn nước mắm công nghiệp thực chất là nước chấm, có nhiều thành phần mà chủ yếu là các hoá chất, phụ gia. Thế nhưng đa số người tiêu dùng chưa phân biệt đâu là nước mắm và nước chấm. Rõ ràng đây là thói quen tiêu dùng dựa vào sở thích, theo lời quảng cáo thương hiệu trên các phương tiện truyền thông, với màu và mùi mà họ quen gọi là nước mắm. 

Ông Lê Văn Bình, một chủ sản xuất nước mắm truyền thống tại Phú Yên chia sẻ: “Nước mắm truyền thống có đặc trưng về mùi, màu, vị của mỗi hãng, các vùng miền vì thế nó hoàn toàn khác nhau. Mặc dù hiện nay công nghệ có phát triển hơn nhưng mỗi lô hàng làm ra hoàn toàn không giống nhau, sẽ có những sai số. Do đó nó khác hoàn toàn với nước mắm công nghiệp hiện nay”.

     Bài toán khó về thị phần của ngành nước mắm truyền thống
Muốn mở rộng thị trường, ngành sản xuất nước mắm nguyên chất cần gạt bỏ tư tưởng "hữu xạ tự nhiên hương"

Rõ ràng các nhà sản xuất dựa vào tâm lý tiêu dùng để sản xuất ra các sản phẩm công nghiệp na ná nước mắm. Và khi họ tung ra thị trường, với những chiến dịch quảng cáo thì sản phẩm của họ đã khiến người tiêu dùng hiểu rằng đây là nước mắm. Nếu về mặt chuẩn chất lượng về nước mắm hiện nay thì việc công bố là nước chấm của các nhà sản xuất là không phạm luật. Bởi nếu công bố là nước mắm thì độ đạm tối thiểu phải từ 10% độ đạm trở lên, nhưng ở các sản phẩm nước chấm được bày bán trên thị trường hiện nay chỉ có 1,5 đến 5% độ đạm nên chỉ gọi là nước chấm. Mà nước chấm theo các chuyên gia về thực phẩm thì chưa có quy chuẩn bao nhiêu độ là đủ.

Người tiêu dùng chỉ cần mua những sản phẩm giá rẻ, hợp khẩu vị, tiện lợi. Đa phần không biết thứ nước chấm họ dùng hàng ngày gồm những gì hay chỉ có nước và các phụ gia trộn vào. Nếu có nước mắm thì chỉ có tỷ lệ rất nhỏ. Một chuyên gia phụ trách về an toàn thực phẩm cho hay: quy trình sản xuất nước mắm công nghiệp hiện nay chỉ có 1% nước mắm thật trong đó, còn lại là phụ gia thực phẩm, nước và muối, hương liệu. Một chai nước mắn thật nguyên chất, có thể họ pha thành 100 chai nước mắm công nghiệp. Dưới góc nhìn từ các chuyên gia này cho rằng, hiện nay vẫn đang tồn tại một lỗ hổng lớn về quản lý chất lượng sản phẩm nước chấm (nước mắm công nghiệp) là không có quy chuẩn. Nước mắm công nghiệp được lưu hành là vì những chất phụ gia trong danh mục cho phép và độ đạm trong đó không vi phạm các quy định của Bộ y tế.

     Bài toán khó về thị phần của ngành nước mắm truyền thống
Tại một số hệ thống siêu thị nước mắm công nghiệp được đặt ở những vị trí bắt mắt nhất 

Người tiêu dùng bối rối vì không đủ thông tin

Qua khảo sát của PV tại thị trường Hà Nội, một số các siêu thị thì số lượng nước mắm công nghiệp luôn áp đảo. Đặc biệt, các nhãn hàng này luôn đặt ở một vị trí rất đẹp. Tại siêu thị Big C, gian hàng bày bán nước mắm thì sản phẩm nước mắm công nghiệp luôn được ưu tiên, xếp phía trên ở một vị trí bắt mắt nhất. Ngược lại, các hãng nước mắm truyền thống như: Ba Làng, 584 Nha TRang, Cát Hải… được xếp phía dưới. Trong khoảng 1 giờ đồng hồ quan sát 10 khách hàng thì có tới 9 người tìm chọn nước mắm công nghiệp. Tương tự tại một số siêu thị của VinMart, các loại nước mắn truyền thống cũng chịu cảnh nép vế khi được đặt ở hàng cuối cùng.

Trước đây Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam (Vinastas) có công bố  kết quả khảo sát nước mắm trên toàn quốc. Theo đó, có đến 101/150 mẫu của 88 thương hiệu nước mắm được khảo sát có hàm lượng asen (thạch tín) vượt ngưỡng cho phép. Đáng chú ý là 95,65% nước mắm có độ đạm càng cao thì chứa thạch tín càng nhiều. Công bố này có thể coi là một đòn chí tử đánh vào cả ngành sản xuất nước mắm truyền thống vốn đã yếu ớt. Nhớ lại vụ việc này,  Ông Đỗ Quốc Hùng, Phó giám đốc công ty nước mắm Hạnh Phúc cho hay: “Thực sự khi ấy thị trường nước mắm truyền thống rơi vào cảnh lao đao. Chúng tôi phải rất vất vả mới lại ổn định được. Tuy nhiên đó cũng là điều may mắn bởi sau vụ việc đó người dân bắt đầu tìm hiểu thế nào là nước mắm truyền thống và nước mắm công nghiệp”.

     Bài toán khó về thị phần của ngành nước mắm truyền thống
Nước mắn truyền thông thường đặt ở dưới kệ thấp nhất trong các hệ thông siêu thị

Qua tìm hiểu, bên cạnh lý do không đủ lực để đầu tư cho các chiến dịch PR thì họ có những nguyên tắc khá đặc biệt. Các cơ sở sản xuất nước mắm truyền thống thường sẽ hướng đến một đối tượng khách hàng cụ thể, chứ không ôm đồm bao quát toàn bộ thị trường. Điển hình như thương hiệu mắm nổi tiếng Hạnh Phúc, họ chưa từng bỏ kinh phí để quảng cáo nhằm tiếp cận người tiêu dùng. Bởi với họ tiếp cận thị trường bằng chất lượng là động lực lớn nhất. Ông Hùng cho biết thêm: “ Nếu nói về thương hiệu Hạnh Phúc thì cũng không phải nhỏ nhưng chúng tôi không ôm đồm, không sản xuất những sản phẩm pha chế có giá rẻ để tiêu thụ. Đôi khi trong thị trường nước mắm truyền thống lại khách hàng ăn theo gu của mỗi người. Người này thấy ngon, người kia lại không thấy ngon, quan trọng nhất là khẩu vị”.

Nguyên nhân của việc thị phần ít, người tiêu dùng hướng tới các sản phẩm nước mắm công nghiệp vì thói quen và giá thành rẻ. Ông Cường cho rằng, người tiêu dùng như vậy là đang chịu thiệt thòi và tiêu dùng không sáng suốt chưa thực sự là người tiêu dùng thông minh. Những loại nước mắm công nghiệp tưởng chừng như rẻ nhưng thực chất là đắt. Người tiêu dùng cần phải đọc kỹ các thành phần ghi trên nhãn hiệu, bao bì. Từ đó họ sẽ thấy được giá trị thật của nước mắm truyền thống.

Tiến sĩ Đinh Mỹ Loan – Chủ tịch Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam chia sẻ:

Qua các thông tin sơ bộ từ các phương tiện thông tin đại chúng, phía Hiệp hội cũng thấy trăn trở, lo nghĩ với bà con sản xuất nước mắm truyền thống.

Khái niệm chung về nước mắm đã phải cạnh tranh với rất nhiều với đồ chấm khác do mở cửa thị trường, hội nhập. Chúng ta cần nhìn thấu đáo, do các sản phẩm làm công nghiệp thì giá cả sẽ rất rẻ và hàng truyền thống không thể cạnh tranh được. Bản thân nước mắm truyền thống không có đầy đủ thông tin cho người tiêu dùng, người tiêu dùng chỉ biết là mình yêu thích thứ nước chấm truyền thống. Chính vì thế, muốn nước mắm truyền thống có thị trường tốt thì phải có những thông tin đầy đủ cho người tiêu dùng. Bởi từ trước đến nay nhiều người dân hiểu nước mắm công nghiệp hay nước mắm truyền thống đều là nước mắm. Lý giải việc các siêu thị bày bán nước mắm công nghiệp nguyên nhân chính là do nước mắm truyền thống chưa có số liệu cụ thể để đưa đến đại chúng. Các doanh nghiệp sản xuất hàng truyền thống cần thoát khỏi tư tưởng “hữu xạ tự nhiên hương”, thời buổi cạnh tranh thông tin, nếu không truyền thông, không quảng bá, họ sẽ bị tụt hậu. Ở một góc độ khác, do gu ăn uống của người Việt Nam đã rất khác vì thế cơ quan quản lý, các nhà sản xuất phải tìm đường để mở rộng thị trường không chỉ trong nước mà phải xuất khẩu nước mắm truyền thống sang các nước trong khu vực. Đặc biệt là phải xuất khẩu nước mắm đặc biệt, đúng thương hiệu Việt Nam.

Quang Anh

Bạn đang đọc bài viết Bài toán khó về thị phần của ngành nước mắm truyền thống tại chuyên mục Thị trường của Tạp chí Điện tử Thương Trường. Mọi thông tin góp ý và chia sẻ, xin vui lòng liên hệ SĐT: 0913398394 hoặc gửi về hòm thư toasoanthuongtruong@gmail.com