Trong nếp sống của người Việt từ xa xưa, ông Táo hay còn gọi là vua Bếp, ông đầu rau - là vị thần linh quan trọng, chuyên coi sóc việc bếp núc, nhà cửa cho người dân trong cả năm. Ông Táo chính là người chứng kiến mọi việc làm ăn của gia chủ, cai quản mọi chuyện lớn nhỏ của gia đình trong suốt cả năm dài. Đến ngày 23 tháng Chạp, ông Táo thừa lệnh Ngọc Hoàng phải về chầu, báo cáo công việc đã làm trong năm vừa qua.

Chính vì vậy, đến ngày này hằng năm, người dân Việt Nam thường dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ, hóa vàng hương và một số lễ vật thờ cúng trong năm. Sau đó sắp mâm cơm để tiễn đưa ông Táo về trời, cầu mong ông sẽ có lời thưa giúp với Ngọc Hoàng để sang năm gia chủ được bình an, công ăn việc làm được khấm khá, thịnh vượng hơn năm cũ.

Thả cá chép ngày ông Táo - nét đẹp văn hóa của người Việt
Mâm cỗ cúng ông Táo của người Việt

Trong lễ cúng, ngoài mâm cơm được chuẩn bị tươm tất gồm: xôi, thịt gà, cơm, canh, các món mặn, xào,... còn có thêm hoa, vàng hương, mũ áo cho ông Táo thì không thể không kể đến đôi ba chú cá chép vàng còn sống được sắp cúng kèm theo. Ngay từ sáng sớm, người dân đã đi chợ để lựa mua những con cá chép đẹp nhất, khỏe mạnh nhất để về làm lễ. Cá được chọn mua thường là những chú cá nhỏ, cỡ khoảng 2 - 3 ngón tay người lớn, màu vàng đỏ đẹp mắt, bơi lượn linh hoạt.

Theo quan niệm tâm linh của người Việt, cá chép sau khi vượt vũ môn sẽ hóa rồng, trở thành vật cưỡi giúp ông Công ông Táo lên chầu Ngọc Hoàng Thượng Đế dễ dàng hơn. Ngoài ra, biểu tượng cá chép vượt vũ môn còn tượng trưng cho mong ước học hành tấn tới, công danh hiển đạt, sự nghiệp hanh thông của nhân dân ta.

Thả cá chép ngày ông Táo - nét đẹp văn hóa của người Việt
Thả cá chép ngày ông Táo - nét đẹp văn hóa của người Việt

Bởi vậy cho nên, trong lễ cúng ông Táo, không thể thiếu đôi cá chép vàng, ngoài việc thể hiện tấm lòng thành của gia chủ đối với ông Táo đã vất vả cai quản việc nhà trong cả năm thì người dân còn ngụ ý cầu mong năm mới bình an, mạnh khỏe, con trẻ học hành tiến bộ hơn. 

Sau lễ cúng, người Việt thường hóa vàng và mang cá chép ra sông hồ để thả phóng sinh. Tại Hà Nội, người dân thường đến một số địa điểm như: cầu Long Biên, cầu Chương Dương, bãi giữa sông Hồng, hồ Ngọc Khánh, hồ Hoàng Cầu,... để thả cá.

Thả cá chép ngày ông Táo - nét đẹp văn hóa của người Việt
Người Việt thả cá chép để tiễn đưa ông Táo về trời, cầu mong năm mới bình an, thuận lợi

Trưa 28/01, theo ghi nhận của PV, có khá đông người dân đến hồ Ngọc Khánh (Ba Đình, Hà Nội) để phóng sinh cá sau lễ cúng ông Táo. Năm nay, người dân đã có ý thức hơn trong việc thả cá, không còn hiện tượng ném cả bịch nilon đựng cá xuống hồ hay mạnh tay ném cá xuống từ trên cao nữa. Thay vào đó, người dân nhẹ nhàng thả từng chú cá nhỏ xuống dòng nước mát rồi thu gọn các túi nilon vào đúng nơi quy định.

Thả cá chép ngày ông Táo - nét đẹp văn hóa của người Việt
Một cô gái nhẹ nhàng thả từng chú cá chép xuống hồ Ngọc Khánh

Chị Nguyễn Thu Hằng (Ba Đình, Hà Nội) chia sẻ: "Năm nào cũng thế, sau khi cúng ông Táo xong, nhà tôi cũng mang cá ra hồ gần nhà để phóng sinh. Năm nay, tôi đưa cả con trai 8 tuổi đi cùng để cháu hiểu hơn về ý nghĩa của phong tục tốt đẹp này. Tôi cũng thấy rất mừng vì mọi người đi thả cá xong đều vứt túi vào thùng rác, tôi cũng chưa thấy ai mang tro đổ ra hồ như mấy năm trước nữa."

Thả cá chép ngày ông Táo - nét đẹp văn hóa của người Việt
Người dân đã tự giác bỏ túi nilon sau khi thả cá đúng nơi quy định

Có thể nói, việc phóng sinh cá hợp lý, đúng quy định thực sự vừa làm tôn lên nét đẹp văn hóa trong phong tục truyền thống của dân tộc, vừa giúp bảo vệ môi trường, thể hiện sự văn minh thanh lịch trong nếp sinh hoạt của người dân thủ đô trong những ngày đón Tết cổ truyền Kỷ Hợi năm 2019.

Nguyễn Loan

Bạn đang đọc bài viết Thả cá chép ngày ông Táo - nét đẹp văn hóa của người Việt tại chuyên mục Trong nước của Tạp chí Điện tử Thương Trường. Mọi thông tin góp ý và chia sẻ, xin vui lòng liên hệ SĐT: 0913398394 hoặc gửi về hòm thư toasoanthuongtruong@gmail.com