Sóng gió trên thị trường gas
Thứ bảy, 09 / 05 / 2009

song_gio_tren_thi-truong-gas1Đến tận nhà người tiêu dùng để thuyết phục đổi bình gas quả là “chuyện xưa nay hiếm” trong thị trường gas.  Dùng điện thoại di động “dội bom” vào đường dây nóng làm cho điện thoại một đại lý gas luôn trong tình trạng bận cũng là chuyện chưa từng thấy. Để tranh giành thị phần, các đại lý gas ở TP.HCM đang tung nhiều “chiêu độc” triệt hạ nhau. Thị trường này vốn đã “loạn” nay càng tỏ ra bất trị.

Khủng bố bằng điện thoại

Sáng sớm ngày 10/3, bảng hiệu một cửa hàng gas trên đường Nguyễn Kiệm, Q.Phú Nhuận, TP.HCM thuộc hệ thống đại lý Bình Minh nhận nguyên một thùng sơn đỏ. Hàng số điện thoại màu trắng vốn nổi bật trên nền bảng hiệu màu vàng đứng xa cả trăm mét vẫn thấy rõ, giờ tất cả chìm trong một màu đỏ như máu. Ông Cao Tiến Chương, Chủ tịch hội đồng thành viên Công ty gas Bình Minh cho rằng đây là đòn trả đũa của một số đại lý đối với công ty của ông do bị mất khách hàng.

Trước đó, trong khoảng thời gian nửa tháng trời, từ giữa đến cuối tháng 2, “tổng hành dinh” gas Bình Minh ở Q.4, TP.HCM mỗi ngày nhận hàng trăm cuộc gọi từ các số thuê bao điện thoại di động trả trước làm cho đường dây tắc nghẽn, khách hàng không thể mua gas của đại lý này bằng cách gọi điện thoại. Tại văn phòng công ty này, chúng tôi đã chứng kiến tám nhân viên của công ty túc trực trước 25 máy điện thoại để nhận các cuộc gọi đến mà vẫn không xuể. Chuông réo liên tục cứ vài giây là một cuộc gọi. Mặc dù loa của tất cả các máy điện thoại đã được dán bằng miếng băng keo dày để giảm âm lượng nhưng tiếng chuông không ngơi nghỉ trong căn phòng kín khiến ai cũng căng thẳng.

“Buổi sáng từ 9 rưỡi đến 12 giờ, buổi chiều từ 16 giờ đến 18 giờ, chuông réo liên tục như thế, chúng tôi chẳng làm ăn gì được”, ông Chương bức xúc nói. Theo ông Chương, công ty bị “dội bom” điện thoại ngay sau khi thực hiện chương trình khuyến mãi nhân dịp khai trương một cửa hàng gas trên đường Nguyễn Kiệm, Q. Phú Nhuận. Vì thế, ông Chương cho rằng nay là trò trả đũa của những đối thủ cạnh tranh.

Tráo bình gas

Chương trình khuyến mãi của gas Bình Minh là tặng bộ dao inox trị giá khoảng 30 nghìn đồng khi mua bình gas đầu tiên, các bình kế tiếp sẽ được những phần quà giá trị hơn. Lâu nay mua một bình gas, người tiêu dùng giỏi lắm chỉ nhận được một chai nước rửa chén hoặc nửa kg đường nên chương trình của gas Bình Minh có sức hút kỳ lạ. Thị phần của đại lý này ở Q. Phú Nhuận được mở rộng nhanh chóng.

Nếu sự việc chỉ dừng lại ở đó cũng đã đủ làm các đại lý khác trên địa bàn “nóng mặt”. Đằng này, nhân viên của gas Bình Minh còn đến từng hộ dân vừa tiếp thị, vừa gạ đổi bình gas từ một thương hiệu nào đó sang thương hiệu Gia Đình gas có lợi cho họ. Theo phản ánh của nhiều đại lý, nhiều hộ dân ham lợi nên dù gas trong bình đang dùng còn nhưng vẫn chấp nhận để cho nhân viên Bình Minh đổi sang bình khác để nhận quà tặng. Bình Minh còn cho nhân viên cân từng kg gas dư để thối tiền lại cho người tiêu dùng.

Ngoài ra, nhân viên gas Bình Minh còn dán những tờ giấy decal in số điện thoại của đại lý mình lên trên số điện thoại của các đại lý khác trên bất kỳ bình gas nào mà họ tiếp cận được. Một hộ dân trên đường Cù Lao, P2, Q.Phú Nhuận cho biết, nhân viên gas Bình Minh đến nói là đang thực hiện chương trình kiểm tra vỏ bình gas miễn phí và thế là sau một hồi “kiểm tra” họ đã dùng thủ thuật trên, dán số điện thoại của mình lên bình gas của hộ dân này.

Nhân viên gas Bình Minh làm như vậy vì lâu nay người tiêu dùng khi muốn mua gas chỉ cần nhấc máy điện thoại gọi đến số điện thoại được in trên bình gas mà ít khi để ý mình đang mua gas của đại lý nào, ở đâu. Bình Minh muốn thay thế các đại lý khác bằng “chiêu” khá cũ nhưng hiệu quả này. Chiêu này của gas Bình Minh vấp phải ngay sự phản ứng dữ dội của các đại lý đối thủ mà đỉnh điểm của sự phản ứng chính là những cuộc “dội bom” điện thoại và tạt sơn vào bảng hiệu của gas Bình Minh.

Trên cơ sở các quy định của pháp luật thương mại và pháp luật cạnh tranh, các hành vi được nêu trong bài báo có thể bị coi là hành vi vi phạm pháp luật, bao gồm: (i) “gây rối loạn hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp khác” (khủng bố bằng điện thoại) với mức phạt lên đến 20 triệu đồng; (ii) quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành mạnh (so sánh trực tiếp hàng hoá, dịch vụ của mình với hàng hoá, dịch vụ của doanh nghiệp khác) với mức phạt lên đến 25 triệu đồng; (iii) khuyến mại nhằm cạnh tranh không lành mạnh (dùng ưu đãi cho khách hàng để gạ đổi bình gas khách hàng đang sử dụng) với mức phạt lên đến 25 triệu đồng và có thể có hình phạt bổ sung và buộc thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả khác.
Để bảo vệ quyền lợi của mình, thương nhân, người tiêu dùng có thể khiếu nại hoặc khiếu kiện đến các cơ quan như quản lý thị trường, quản lý cạnh tranh hoặc toà án để xử lý vụ việc theo quy định của pháp luật.

Luật gia Phạm Đình Thưởng, Vụ Pháp chế, Bộ Công Thương

Bình gas của ai?

Việc gas Bình Minh đem bình nhãn hiệu này đổi qua nhãn hiệu khác và cân gas dư thối lại tiền được ông Chương thừa nhận là sai trái và hứa sẽ chấn chỉnh. Trong khi đó, các đại lý khác cho rằng hành vi đó vi phạm pháp luật về cạnh tranh, đồng thời trái với đạo đức kinh doanh, ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của họ.

Chủ một đại lý trên đường Nguyễn Kiệm cho biết: “Chiêu câu khách” của gas Bình Minh đã làm cho ông mất khoảng 20 bình gas mỗi ngày. Còn một đại lý nhỏ trên đường Phan Đình Phùng thì than thở, hai quán cơm bên cạnh vốn là khách hàng lâu năm của ông bây giờ đã chuyển qua mua gas của Bình Minh.

Trên thực tế việc tráo đổi bình gas từ nhãn hiệu này qua nhãn khác không phải là chuyện bây giờ mới xảy ra. Gần như tất cả các đại lý đều thay đổi bình gas theo ý của mình, bất chấp quyền lợi người tiêu dùng. Luật pháp chưa có điều khoản nào thừa nhận bình gas thuộc quyền sở hữu của các công ty kinh doanh gas. Nhưng các công ty kinh doanh gas đều tuyên bố quyền sở hữu bình gas với lý lẽ rằng họ phải làm các công tác kiểm định, mua bảo hiểm, bồi thường khi xảy ra sự cố… và người tiêu dùng chỉ đặt cọc tiền để “mượn” vỏ bình gas chứ không mua. Tuy nhiên, chưa bao giờ các công ty kinh doanh kiểm soát được tình trạng 40% bình gas bị trôi nổi trên thị trường, không quay về để kiểm tra định kỳ. Thị trường mua bán bình gas rỗng cũng hình thành từ đây.

Người tiêu dùng cũng chưa ý thức về thương hiệu, nhãn hiệu. Rất nhiều người khi gọi điện thoại mua gas chỉ nói đơn giản: “Cho tôi bình gas xám”, hay “bình đỏ”… mà không hề để ý rằng với bình gas màu xám, có rất nhiều nhãn như Saigon Petro, Gia Đình Gas, Petrolimex, Vina Gas, Saigon Gas… Bình gas màu đỏ cũng tương tự. Đây chính là lý do dẫn tới việc người tiêu dùng bị lợi dụng, bị tráo đổi bình mà không hay biết. Bà Xuân, ở đường Nguyễn Trọng Tuyển, p.8, Q. Phú Nhuận khiếu nại: “Chúng tôi lâu nay xài bình gas nhãn hiệu Elf nhưng hôm rồi gọi “gas đỏ” thì thấy nhân viên Bình Minh đem tới bình “Gia Đình”. Nghĩ bình nào cũng như bình nào chứ đâu biết giá của bình Elf cao hơn 20 nghìn đồng.”

Công bằng mà nói, người tiêu dùng hồ hởi đón nhận sự xuất hiện của đại lý gas Bình Minh không phải chỉ vì khuyến mãi hấp dẫn mà còn vì sự phục vụ chăm sóc chu đáo. Lâu nay, quan hệ giữa người tiêu dùng với đại lý gas chỉ đơn giản theo kiểu “tiền trao, cháo múc”, khi gặp sự cố gì đó người tiêu dùng phải năm lần bảy lượt gọi và chờ đợi. Trước tình trạng mua bình gas, cũng là mua nỗi lo, người tiêu dùng khao khát được chăm sóc đúng như giới kinh doanh vẫn hay gọi họ là “thượng đế”. Khi nhân viên gas Bình Minh trong bộ đồng phục đến tận nhà hướng dẫn sử dụng an toàn, làm vệ sinh bếp gas, sửa chữa hỏng hóc nhỏ miễn phí, đem cân theo như một cách kiểm chứng, cam kết đủ trọng lượng, thái độ phục vụ nhã nhặn… thì người tiêu dùng bị thuyết phục cũng dễ hiểu.

Kinh doanh gas là một lĩnh vực có điều kiện, tiêu chuẩn an toàn cao. Nhưng lâu nay, hệ thống bán lẻ và người tiêu dùng chưa được các công ty kinh doanh gas quan tâm đúng mức, do quan hệ giữa các công ty với đại lý thực chất là mua đứt bán đoạn.

Người tiêu dùng có quyền được bảo vệ, thương hiệu của các công ty gas cần được bảo vệ và hệ thống đại lý bán lẻ cũng đã đến lúc phải được hoàn thiện.

Thị trường gas cạnh tranh mang lại nhiều lợi ích cho người tiêu dùng, nhưng cũng đã bộc lộ một số bất cập. Trên thực tế, hiện tượng cạnh tranh không lành mạnh đã và đang xuất hiện ngày càng nhiều, làm tổn hại môi trường cạnh tranh và gây thiệt hại cho người tiêu dùng. Ví dụ, một số doanh nghiệp cử nhân viên đến từng hộ gia đình và thuyết phục người tiêu dùng chuyển sang mua gas của mình bằng cách gièm pha, nói xấu, gây nghi ngờ về chất lượng và tính an toàn của sản phẩm gas của đối thủ cạnh tranh. Đây chính là dấu hiệu của hành vi “gièm pha doanh nghiệp khác” đã được đề cập trong pháp luật về cạnh tranh.

Ông Nguyễn Đức Thành,
Phó Cục trưởng Cục Quản lý Cạnh tranh, Bộ Công Thương

 

MINH LÊ