Chắc hẳn người dân Thủ đô đến nay vẫn chưa quên vụ cháy tại xưởng sản xuất thùng nhựa đựng rác khiến 8 người chết xảy ra vào tháng 4/2019, ở phường Trung Văn (Nam Từ Liêm, Hà Nội).

Được biết, khu vực kho xưởng bị cháy nằm sau trong khu dân cư sâu hàng trăm mét, có nhiều vật liệu dễ cháy như đồ nhựa, đồ gỗ nên đã cháy lan và nhanh chóng thiêu rụi cả 4 khu nhà xưởng gồm: xưởng kho lạnh của công ty CP cơ điện lạnh; xưởng làm hạt chống ẩm của Công ty TNHH Phương Lan; một kho chứa đồ gỗ mộc thành phẩm và xưởng sản xuất thùng nhựa đựng rác của Công ty Môi trường 79. 

Tổng diện tích bị cháy khoảng 1.000m2, khiến 8 người thiệt mạng, trong số này có tới 4 người trong cùng một gia đình.

Vụ cháy thương tâm nói trên, và vụ hỏa hoạn xảy ra tại Cty Rạng Đông khiến hàng chục kg thủy ngân phát tán ra môi trường khiến nhiều người đặt câu hỏi, vì sao đến nay vẫn tồn tại các nhà máy công nghiệp giữa lòng nội đô?

Hàng chục kg thủy ngân phát tán ra môi trường đang đe dọa sức khỏe của người dân.

Theo thống kê của Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội trên địa bàn 12 quận, có 186 địa điểm hiện đang là các cơ sở sản xuất phải di dời. Năm 2016, tại báo cáo về tác động của Luật Thủ đô, TP Hà Nội đã xác định lộ trình đến năm 2020 sẽ di dời 117 cơ sở gây ô nhiễm trên địa bàn 12 quận ra khỏi nội thành. Thành phố cũng đã tổ chức phân nhóm theo tiêu chí, thứ tự di dời, lộ trình di dời các cơ sở công nghiệp theo 4 giai đoạn.

Chủ trương đã có, kế hoạch đã được xây dựng cụ thể, tuy nhiên trên thực tế tiến độ di dời của các cơ sở ô nhiễm này quá chậm. Sau 2 năm, tại hội nghị giao ban trực tuyến tháng 9/2018, số liệu báo cáo Hà Nội đưa ra mới chỉ giảm được 4 cơ sở và vẫn còn tới 113 nhà máy.

Trả lời câu hỏi vì sao có sự chậm trễ này, đại diện Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội cho biết, sau sự cố xảy ra tại Cty Rạng Đông, Sở đã đề xuất các phương án di dời các nhà máy sản xuất theo phương thức bắt buộc ra khỏi nội đô. Sở TN&MT sẽ thông báo trước cho doanh nghiệp, ghi rõ địa điểm đến, cơ chế hỗ trợ về đất đai, tài chính… Tuy nhiên, do phần lớn các doanh nghiệp đều đang ở địa thế đẹp nên không muốn dời đi.

Hiện trường vụ cháy kho Công ty bóng đèn phích nước Rạng Đông.

Trao đổi với Thương Trường xung quanh vấn đề này, KTS. Đào Ngọc Nghiêm - nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch và Phát triển cho rằng, khu Cao - Xà -Lá (Cao su Sao Vàng, Xà phòng, thuốc lá Thăng Long) và Cty Rạng Đông đang án ngữ ở quận Thanh Xuân là một trong những cơ sở phải di dời sớm. Đến nay, các nhà máy này cũng đã được bố trí địa điểm để di dời, nhưng vì nhiều lý do đến nay vẫn án ngữ ở nội đô.

Theo ông Nghiêm, việc các nhà máy sản xuất chậm di dời có rất nhiều nguyên nhân, đầu tiên phải nhắc đến nguồn lực. Nhiều doanh nghiệp chây ì viện lý do thiếu ngân sách để dời đi. Có doanh nghiệp lại cho rằng, đến chỗ mới sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc giải quyết công ăn việc làm cho công nhân.

“Quan trọng nhất vẫn là nhận thức của doanh nghiệp và sự quyết tâm vào cuộc của các cơ quan chức năng. Hà Nội đã chủ trương di dời các nhà máy công nghiệp ra khỏi nội đô từ lâu, luật hiện hành cũng đã có nhưng chính những người đóng vai trò giám sát lại chưa làm hết trách nhiệm. Ví dụ như trường hợp Cty Rạng Đông, dù đã có kế hoạch di dời cách đây 4 năm, cũng đã có cơ sở mới ở Bắc Ninh nhưng cơ sở cũ vẫn sản xuất để rồi dẫn đến cháy nổ như vừa qua. Vụ việc là lời cảnh tỉnh trong công tác quản lý, giám sát các cơ sở công nghiệp đang còn nằm trong nội đô”, ông Nghiêm nói.

Theo vị chuyên gia này, Hà Nội cần phải giám sát chặt việc khai thác địa điểm cũ của các cơ sở đã có quyết định di dời, được bố trí quỹ đất. Nếu doanh nghiệp vẫn cố tình duy trì một lượng sản xuất nhỏ trong phố để “giữ đất” thì phải có biện pháp xử lý nghiêm, nhất là sản xuất gây ô nhiễm môi trường, không đảm bảo an toàn phòng cháy chữa cháy, gây nguy hại cho khu dân cư. Bên cạnh đó, cần kiên quyết di dời, thu hồi quỹ đất trả thành phố. Ngoài ra cũng cần nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về phát triển bền vững, không vì phát triển kinh tế mà đánh đổi môi trường sống.

Cùng với ý kiến này, GS.TSKH Phạm Ngọc Đăng - Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam cho rằng, việc di dời cơ sở sản xuất là một vấn đề rất lớn đối với doanh nghiệp, nếu không có biện pháp kiên quyết, chắc chắn doanh nghiệp sẽ còn chây ì. Vì thế, rất cần sự mạnh tay của các cơ quan quản lý để tránh những hậu quả như vụ cháy từ Cty Rạng Đông.

Theo các chuyên gia, việc các nhà máy sản xuất công nghiệp nằm giữa khu dân cư tiềm ẩn rất nhiều rủi ro. Vụ cháy tại nhà máy Rạng Đông vừa qua đã cho thấy rất rõ điều đó, bởi vậy, di dời các nhà máy đang hết sức cấp bách vào thời điểm này. Tuy nhiên, khi di dời các nhà máy cũng cần phải tính toán kỹ lưỡng nơi chuyển đến, phải tính toán được độ nở của đô thị. Nếu không, chỉ khoảng 20 năm sau lại phải tính đến phương án di dời nhà máy. Ngoài các phương án di dời các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm, có nguy cơ cháy nổ trong khu dân cư, thì bài toán sử dụng quỹ đất sau này sao cho hiệu quả cũng cần được cân nhắc kỹ lưỡng.

An Vũ

Bạn đang đọc bài viết Bài 2 - Vì sao nhà máy trong nội đô "chây ì" việc di dời? tại chuyên mục Kinh tế của Tạp chí Điện tử Thương Trường. Mọi thông tin góp ý và chia sẻ, xin vui lòng liên hệ SĐT: 0913398394 hoặc gửi về hòm thư [email protected]