Ớt ariêu, tiêu amót - Loại gia vị đã trở thành “hồn cốt” trong các món ăn của đồng bào Cơ Tu

Theo các bậc cao niên sành ăn ớt người Cơ Tu, so với những loài ớt truyền thống khác, ớt Ariêu có những ưu thế vượt trội với hương vị rất đặc trưng, độ cay nồng vừa phải rất quyến rũ, kích thích vị giác người ăn.

Đã từ lâu, ớt ariêu và tiêu rừng (amót) đã trở thành gia vị không thể thiếu trong các món ăn của đồng bào Cơ Tu sống trên dãy Trường Sơn, đúng như câu ca: “Trường Sơn có ớt Ariêu /Có tiêu Amót tạo hồn món ăn”.

Xã vùng cao Mà Cooih (huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam) xem đồng bào Cơ Tu trồng ớt ariêu. Nơi đây được ví như là “thủ phủ” của giống ớt ariêu bởi hầu như nhà nào cũng trồng ớt trong vườn.

Ớt ariêu tiêu amót  Đặc sản của đồng bào Cơ Tuớt loại gia vị có ưu thế vượt trội với hương vị rất đặc trưng độ cay nồng vừa phải rất quyến rũ
Thu hoạch ớt ariêu tại xã vùng cao Mà Cooih (huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam)

Trái (quả) ớt ariêu ra nhiều sau những trận mưa nguồn, cây phát tán, sinh sản trên rừng thông qua những loài chim ăn ớt. Người Cơ Tu trên dãy Trường Sơn thường sử dụng ớt ariêu và tiêu amót để nêm vào các món ăn như zờ ră, zrúa, kho cá, nấu canh… tạo nên hương vị thơm nồng rất đặc trưng, quyến rũ.

Các bậc cao niên người Cơ Tu sành ăn ớt cho hay, chỉ có điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu vùng xã A Sờ (giáp huyện Nam Giang), ớt mới cho mùi thơm đặc trưng và trái nhỏ. So với những loài ớt khác, ớt ariêu có hương vị rất đặc biệt, độ cay nồng vừa phải, rất kích thích vị giác người ăn.

Có lẽ do khí hậu lạnh trên dãy Trường Sơn mà cư dân nơi đây rất ghiền ăn ớt. Hầu như tất cả món mặn đều có vị … “cay cay”! Cũng chính vì thế, ớt trở thành thứ gia vị không thể thiếu trong mỗi gia đình người Cơ Tu. Với ớt, đồng bào thường sử dụng “ăn tươi” hoặc mang ớt dầm chua (muối chua).

Ớt muối chua của người Cơ Tu có vị mặn, vị chua ngọt, cảm giác dai giòn khi ăn, mùi thơm rất đặc trưng của thứ trái cây lên men tự nhiên. Hơn nữa, sau khi được dầm, vị cay của trái ớt sẽ dịu hơn, không còn cảm giác “cay xé lưỡi”. Người ít ăn được vị cay cũng sẽ rất thích món ớt muối này.

Ớt ariêu tiêu amót  Đặc sản của đồng bào Cơ Tuớt
Món cá suối kho với ớt ariêu của người Cơ Tu

Muốn có hũ ớt ariêu muối chua, đồng bào dùng kéo cắt bớt cuống trái ớt nhưng vẫn giữ nguyên cuống, bởi nếu mất cuống, trái ớt sẽ bị hỏng khi ướp. Sau đó, rải ớt nơi chỗ sạch và râm mát khoảng vài ngày để ớt héo tự nhiên. Tuyệt đối không phơi nắng, nếu phơi nắng trái ớt sẽ mau héo nhưng khi muối, ớt thành phẩm sẽ bị bầm và nhanh hư, không thơm ngon. Khi trái ớt đã héo thì được rửa sạch bỏ vào rổ cho ráo nước rồi tiến hành muối.

Để trái ớt ướp không quá mặn, có độ chua thanh và thơm ngon, người ướp phải biết sử dụng một lượng muối vừa đủ. Nếu nhiều muối sản phẩm sẽ bị mặn, mất ngon, Nếu ít muối sản phẩm sẽ mau hỏng, không sử dụng lâu dài được.

Đồng bào tiến hành ướp bằng cách rải một lớp ớt, một lớp muối cho đến khi nào gần đầy lọ thì dùng một cái chén nhỏ đặt lên trên để nén ớt xuống. Ớt càng được đè nén chặt thì càng ngon. Cuối cùng sẽ cho nước muối (sau khi nấu để nguội) đổ ngập ớt muối. Ớt được muối khoảng nửa tháng thì “chín”, có thể sử dụng.

Ớt ariêu tiêu amót  Đặc sản của đồng bào Cơ Tu
Phụ nữ Cơ Tu giới thiệu ớt ariêu tươi và tiêu rừng tại một Hội chợ ở Quảng Nam

Amót có mặt trong nhiều món ăn của đồng bào Cơ Tu huyện Đông Giang. Mùa nào thức ấy, đồng bào ở đây khi chế biến các món ăn đều cần đến amót. Amót có thể nêm trực tiếp vào món ăn khi chế biến hoặc giã vài hạt để làm muối chấm. Tiêu rừng là cây thân gỗ mọc rất thưa và tận trong rừng sâu. Cây cho quả vào khoảng tháng chín, mười. Quả tiêu rừng từ lúc non đến khi già đều có màu xanh. Hàng năm, mỗi cây tiêu rừng cho 8-12kg hạt. Thân cây cũng có mùi thơm như quả, vì vậy mà nhiều người bản địa còn lột vỏ cây làm gia vị khi trong nhà hết quả tiêu khô dự trữ.

Ớt ariêu tiêu amót  Đặc sản của đồng bào Cơ Tu
Món thịt lợn ướp tiêu rừng, ớt ariêu nướng mộc của người Cơ Tu

Nếu đến thôn PaLiêng (xã ATing, huyện Đông Giang), các bạn sẽ có dịp thưởng thức món thịt heo muối chua (zrúa) của người Cơ Tu. Thịt heo muối chua để lâu ngày mà vẫn không mất màu, mùi vị rất thơm ngon nhờ ướp tiêu rừng. Người Cơ Tu ở vùng biên giới Tây Giang xem đây là loại gia vị số một.

Nhật Phương (t/h)

Bình luận bài viết

Tối 23/9, trên trang cá nhân, Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam H'Hen Niê livestream đấu giá bộ trang sức ngọc trai, kêu gọi quyên góp từ các mạnh thường quân để sử dụng tiền mua sách cho các trẻ em nghèo ở Đắk Lắk.

Khi hấp/luộc tôm đông lạnh không nên cho trực tiếp vào nồi, chỉ cần thêm một bước, thịt tôm sẽ thơm mềm và không bị bở.

Bún bò Huế được mệnh danh là 1 trong 50 món ăn ngon nhất thế giới. Vào những ngày mát mẻ, se lạnh hay mưa gió như ngày hôm nay, bạn hãy đổi món cho gia đình mình bằng một tô bún bò Huế thơm ngon, đậm đà thì còn gì tuyệt vời bằng.

Gừng, tỏi, ớt là các gia vị quen thuộc trong căn bếp, giúp món ăn thêm đậm đà, thơm ngon. Tuy nhiên mẹo bảo quản để gừng, tỏi, ớt tươi lâu không phải ai cũng biết, bạn hãy tham khảo một số cách bảo quản dưới đây.

Bún chả - một đặc sản đặc trưng của ẩm thực Hà Nội, từng được National Geographic bình chọn là một trong 10 món ăn đường phố ngon nhất thế giới.

ThuongTruong

Cơ quan chủ quản: HIỆP HỘI CÁC NHÀ BÁN LẺ VIỆT NAM

Giấy phép hoạt động báo chí điện tử số 75/GP-BTTT, do Bộ Thông tin & Truyền thông cấp ngày: 23/02/2017

Ngày thành lập Tạp chí Thương Trường: Ngày 26 tháng 6 năm 2008

Tòa soạn: Tầng 6 tòa nhà số 8 Trần Đăng Ninh - P. Dịch vọng - Q. Cầu Giấy - Hà Nội

Tổng Biên tập: Đinh Thị Mỹ Vân

Phụ trách nội dung: Tổng TKTS Đinh Duy Hùng

Hotline: 0913398394

Điện thoại: +84 24 3734 9773

Fax: +84 24 3939 3770

Email: toasoanthuongtruong@gmail.com.

Liên hệ quảng cáo: 0888484455