Chuỗi cung ứng lạnh tại Việt Nam: Thị trường rộng mở
Chuỗi cung ứng lạnh tại Việt Nam: Thị trường rộng mở
Chuỗi cung ứng lạnh là một khái niệm khá phổ biến ở các nước có nền nông nghiệp phát triển, được hiểu là các chuỗi cung ứng có khả năng kiểm soát và duy trì nhiệt độ thích hợp với các loại hàng hóa có yêu cầu bảo quản lạnh khác nhau, nhằm bảo đảm và kéo dài tuổi thọ của các mặt hàng nhạy cảm với nhiệt độ cao như sản phẩm nông nghiệp, thủy hải sản, hàng đông lạnh chế biến, hoa tươi cắt cành, các sản phẩm dược phẩm đặc biệt là vacxin, v.v.

Kho lạnh nằm trong chuỗi cung ứng lạnh là khái niệm để chỉ hệ thống có thể điều chỉnh, kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm nhằm kéo dài thời gian lưu kho một số mặt hàng nhất định.

Kho lạnh có thể phân thành ba loại chính: kho trữ đông lạnh sâu (từ -30 tới -28oc đối với thủy sản), kho đông lạnh (từ -20 tới -16oc đối với sản phẩm thịt) và kho mát (từ 2 tới 4oc đối với rau quả và hoa các loại).

Kho lạnh là ngành mới ở Việt nam với một lịch sử phát triển trong khoảng 20 năm gần đây. Nhu cầu sử dụng kho lạnh đến từ bốn lĩnh vực chính gồm thủy sản, thịt, rau quả và bán lẻ. Trong đó, xuất khẩu thủy sản và hệ thống bán lẻ với sự phát triển mạnh mẽ của các định dạng bán lẻ hiện đại được kỳ vọng trở thành động lực chính cho việc tăng nhu cầu kho lạnh và chuỗi cung ứng lạnh ở Việt nam.

Chuỗi cung ứng lạnh tại Việt Nam: Thị trường rộng mở
Nguồn: Hiệp hội Logistics Việt Nam (VLR)

Về cấu trúc, các chuỗi cung ứng lạnh bao gồm hai hệ thống lo- gistics cơ bản: (1) Mạng lưới nhà kho lạnh được kiểm soát tốt về nhiệt độ để bảo quản các mặt hàng nhạy cảm và dễ hỏng. (2) Hệ thống vận tải lạnh bao gồm các loại phương tiện chuyên chở như xe tải, container lạnh, các thiết bị chuyên dụng cho hoạt động vận chuyển và giao nhận kiểm tra, duy trì nhiệt độ lạnh cần thiết.

Nguồn: Báo cáo Thị trường Kho lạnh Việt Nam 2016 của StoxPlus

Nhu cầu phát triển các chuỗi cung ứng lạnh bắt đầu từ các quốc gia phát triển trong bối cảnh toàn cầu hóa, sự gia tăng về thương mại toàn cầu với các mặt hàng dễ hỏng như rau quả, hàng thủy sản, hoa tươi …và xu hướng tiêu dùng hàng hóa chất lượng cao, an toàn cho sức khỏe trong các năm gần đây. Theo thống kê, trong hai thập niên trở lại đây, các quốc gia có tốc độ tăng trưởng chuỗi lạnh nhanh nhất là pháp, Đức, phần Lan, tây Ban nha và Brazil,… và trong các năm gần đây là Ấn Độ và trung Quốc…

Tại  Việt  nam,  lợi  ích  của chuỗi cung ứng lạnh đã được nhìn nhận và thị trường bước đầu rộng mở cho đầu tư và kinh doanh. Chuỗi cung ứng lạnh mang lại lợi ích thiết thực trong giảm chi phí sản xuất kinh doanh, gia tăng hiệu quả, giảm tổn thất cho các chuỗi cung ứng hàng hóa dễ hư hỏng (như rau quả, hàng thủy sản, nông sản, hoa tươi, gia cầm, thức uống, thực phẩm đông lạnh, đóng hộp, v.v) trong cả xuất khẩu và tiêu dùng trong nước.

Không chỉ có vậy, chuỗi cung ứng lạnh còn giúp bảo đảm an toàn, vệ sinh thực phẩm, bảo vệ sức khỏe con người và bảo vệ môi trường, giảm phát thải carbon. Xét về tổng thể, chuỗi cung ứng lạnh góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và góp phần thúc đẩy nền kinh tế theo hướng bền vững. Thực tế cho thấy, thị trường logistics lạnh đang trong giai đoạn phát triển, có tiềm năng rất lớn, dự báo sẽ có thêm nhiều doanh nghiệp tham gia. Theo đánh giá của Ken Research, thị trường chuỗi cung ứng lạnh Việt Nam dự kiến sẽ đạt 1,8 tỷ USD vào năm 2021.

Hiện thị trường logistics cung ứng lạnh Việt Nam ghi nhận sự có mặt của các nhà đầu tư nước ngoài chủ yếu phát triển hệ thống kho lạnh quy mô lớn như: Emergent Cold Việt Nam (trước là Swire Cold Storage Việt Nam), CLK Cold Storage, FM Logistics, ... Hầu hết các doanh nghiệp trong nước nắm giữ thị trường vận chuyển hàng lạnh bao gồm Tân Bảo An, ABA Cooltrans, ...

Chuỗi cung ứng lạnh tại Việt Nam: Thị trường rộng mở
Chuỗi cung ứng lạnh tại Việt Nam: Thị trường rộng mở

Có thể thấy chuỗi cung ứng lạnh Việt Nam đang có nhiều yếu tố thúc đẩy phát triển, tuy nhiên, các thách thức trên con đường phát triển không hề nhỏ.

Từ góc độ phân phối – bán lẻ, yếu tố tác động tích cực đến phát triển chuỗi cung ứng lạnh chính là sự gia tăng mạnh mẽ trong thời gian gần đây của các định dạng bán lẻ hiện đại, đặc biệt là siêu thị và các mini shop, các cửa hàng tiện lợi…, và người tiêu dùng Việt Nam ngày càng quan tâm đến chất lượng sản phẩm cũng như nhu cầu ngày càng lớn về thực phẩm đảm bảo chất lượng cao và dinh dưỡng.

Hơn ai hết, các nhà bán lẻ thấu hiểu tình cảnh không ít các sản phẩm tươi sống “sáng tươi, trưa héo, tối đổ đi” cũng như tình trạng thất thoát nặng nề sau thu hoạch (lên đến 20 - 25%) và ý thức được giá trị của chuỗi cung ứng lạnh trong việc đảm bảo chất lượng sản phẩm từ nơi sản xuất đến tay người tiêu dùng và sự cần thiết chung tay của cả chuỗi cung ứng lạnh, từ xử lý làm mát tạm thời sau thu hoạch, đến lưu trữ trong kho lạnh, rồi vận chuyển và lưu kho - trưng bày tại các cơ sở bán lẻ. Tuy nhiên, sự liên kết giữa các khâu trong chuỗi cung ứng này chưa thật sự chặt chẽ và hiệu quả còn thấp.

Theo nhận định của các chuyên gia và một số DN phân phối – bán lẻ lớn, thị trường logistics cung ứng lạnh tại Việt Nam khá phân mảnh, chủ yếu là các nhà cung cấp dịch vụ vừa - nhỏ phục vụ rời rạc cho một số điểm hay khu vực và chưa thể cung cấp trọn gói cho toàn chuỗi thực phẩm. Hiện tượng “đứt đoạn” trong cung ứng lạnh tại Việt Nam là khá phổ biến trong ngành bán lẻ, thực phẩm, đặc biệt là trên kênh thương mại truyền thống (hiện chiếm 86% thị phần bán lẻ thực phẩm tại Việt Nam) như chợ, cửa hàng tạp hóa…

Điều đáng mừng là mặc dù thị trường chuỗi cung ứng lạnh nói chung và kho lạnh nói riêng tại Việt Nam bị đánh giá là nhỏ lẻ và manh mún, tuy nhiên thị trường đã có dấu hiệu khởi sắc hơn và chuỗi cung ứng lạnh được kỳ vọng có những bước phát triển mới trong năm 2019-2020. Thị trường đang rộng mở cho chuỗi cung ứng lạnh Việt Nam.

Chuỗi cung ứng lạnh mang lại lợi ích thiết thực trong giảm chi phí sản xuất kinh doanh, gia tăng hiệu quả, giảm tổn thất cho các chuỗi cung ứng hàng hóa dễ hư hỏng (như rau quả, hàng thủy sản, nông sản, hoa tươi, gia cầm, thức uống, thực phẩm đông lạnh, đóng hộp…) trong cả xuất khẩu và tiêu dùng trong nước.

Tài liệu tham khảo:

-  StoxPlus: Thị trường Kho lạnh Việt Nam 2016

Hiệp hội Logistics Việt Nam (VLR) : Chuỗi cung ứng lạnh - tiềm năng phát triển ngành logistics Việt Nam

- Ken Research: Vietnam Cold Chain Market… - Outlook to 2021

TS. Đinh Thị Mỹ Loan

Bạn đang đọc bài viết Chuỗi cung ứng lạnh tại Việt Nam: Thị trường rộng mở tại chuyên mục Xu hướng thị trường của Tạp chí Điện tử Thương Trường. Mọi thông tin góp ý và chia sẻ, xin vui lòng liên hệ SĐT: 0913398394 hoặc gửi về hòm thư [email protected]