Một sản phẩm đạt chuẩn OCOP mới chỉ là điểm khởi đầu, nhưng điều quyết định sự thành bại của sản phẩm đó lại chính là khả năng tham gia chuỗi cung ứng hiện đại. Bởi thực tế cho thấy, không ít sản phẩm OCOP vẫn đang đối mặt với bài toán tiêu thụ, mở rộng thị trường và xây dựng thương hiệu.
Có “vé”, đã chinh phục người tiêu dùng?
Chương trình OCOP được triển khai với mục tiêu phát triển kinh tế khu vực nông thôn thông qua việc chuẩn hóa, nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm đặc trưng của từng địa phương.
Việc được công nhận đạt chuẩn OCOP đồng nghĩa với việc sản phẩm đã trải qua quy trình đánh giá theo các tiêu chí về chất lượng, khả năng truy xuất nguồn gốc, mẫu mã bao bì, năng lực sản xuất và câu chuyện sản phẩm.
Ảnh: Minh họa
Và sau nhiều năm triển khai, hàng chục nghìn sản phẩm trên cả nước đã được đánh giá, phân hạng từ 3 đến 5 sao. Tấm chứng nhận OCOP góp phần nâng cao uy tín, mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường và gia tăng giá trị cho nhiều sản phẩm địa phương.
Tuy nhiên, thực tế thì không ít chủ thể OCOP vẫn đang đối mặt với bài toán tiêu thụ, mở rộng thị trường và xây dựng thương hiệu, điều này đã đặt ra yêu cầu làm thế nào để sản phẩm thực sự chinh phục được người tiêu dùng?
Tại nhiều địa phương, danh hiệu OCOP đã trở thành “tấm vé” giúp sản phẩm có cơ hội xuất hiện tại các hội chợ xúc tiến thương mại, trung tâm giới thiệu sản phẩm, hệ thống siêu thị và các kênh phân phối hiện đại.
Nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã cũng ghi nhận doanh số tăng lên sau khi sản phẩm được chứng nhận. Dù vậy, theo đánh giá của nhiều chuyên gia phát triển thị trường, chứng nhận OCOP không đồng nghĩa với việc sản phẩm sẽ tự động bán chạy, tự động lấy được niền tin của thị trường và người tiêu dùng.
Theo ông Nguyễn Minh Tiến, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại nông nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) từng cho rằng: “OCOP giúp sản phẩm nâng cao giá trị và tạo niềm tin ban đầu đối với người tiêu dùng. Tuy nhiên, để duy trì sức cạnh tranh lâu dài, các chủ thể phải tiếp tục đầu tư về chất lượng, đổi mới bao bì, xây dựng thương hiệu và mở rộng hệ thống phân phối.”
Các chuyên gia nhìn nhận, trong bối cảnh thị trường cạnh tranh ngày càng gay gắt, trong khi người tiêu dùng không chỉ quan tâm đến chứng nhận chất lượng mà còn chú trọng đến trải nghiệm sử dụng, tính tiện lợi, giá bán, dịch vụ hậu mãi và khả năng tiếp cận sản phẩm. Điều này đồng nghĩa với việc “ngôi sao OCOP” chỉ là một trong nhiều yếu tố quyết định thành công trên thị trường.
Chủ thể OCOP đối diện nhiều thách thức sau khi có được “sao”
Khảo sát tại nhiều hợp tác xã và doanh nghiệp sản xuất OCOP cho thấy, sau khi được công nhận, áp lực lớn nhất không còn nằm ở việc hoàn thiện hồ sơ hay đáp ứng tiêu chí đánh giá, mà là duy trì doanh số và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Trao đổi với Phóng viên Thương trường, Phan Thanh Tuấn – Tuấn Băng Trà đại diện một hợp tác xã sản xuất trà tại khu vực miền núi phía Bắc chia sẻ: “Trong thời gian đầu sau khi đạt chuẩn OCOP 4 sao cấp tỉnh, lượng đơn hàng tăng đáng kể nhờ các chương trình quảng bá của địa phương. Tuy nhiên, khi các chương trình xúc tiến kết thúc, việc tìm kiếm khách hàng mới trở nên khó khăn hơn, đặc biệt là việc duy trì sản lượng và nghiên cứu phát triển vùng nguyên liệu mới và những sản phẩm mới có thể cạnh tranh được với thị trường.”
Trong khi, anh Vàng Xuân là đại diện Hợp tác xã Thương mại dịch vụ nông lâm nghiệp Cốc Rế chia sẻ với Phóng viên Thương trường: “Mật ong rừng Cốc Rế là loại mật ong nguyên chất được khai thác từ những tổ ong hoang dã tự nhiên trong các khu rừng thuộc xã Cốc Rế, huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang.
Nhờ hệ sinh thái núi đá phong phú, mật có hương thơm nồng tự nhiên, vị ngọt thanh xen lẫn chút chua nhẹ và rất khé cổ khi nếm. Tuy nhiên, sau khi đạt OCOP 4 sao, thì vấn đề đặt ra cho hợp tác xã là sản lượng có hạn, do nguồn hoa rừng Cốc Rế chỉ nở vào mùa nhất định (tính thời vụ), bên cạnh đó ngoài thị trường còn có loại mật ong trôi nổi, và việc tiếp cận với kênh phân phối.”
Một trong những khó khăn chung hiện nay, phần lớn hợp tác xã phần đa có quy mô nhỏ, nguồn lực dành cho marketing, thương mại điện tử và phát triển thương hiệu còn hạn chế. Nhiều đơn vị chưa có đội ngũ chuyên trách về bán hàng trực tuyến hoặc truyền thông số, trong khi chi phí để duy trì quảng cáo trên các nền tảng số ngày càng cao.
Sản phẩm OCOP (Ảnh:VPG)
Theo Giám đốc một cơ sở sản xuất thực phẩm OCOP tại Hà Nội, cho biết: “Chứng nhận OCOP giúp khách hàng tin tưởng hơn khi lần đầu tiếp cận sản phẩm. Nhưng để khách hàng quay trở lại mua lần thứ hai hay thứ ba thì yếu tố quyết định vẫn là chất lượng, giá cả và dịch vụ. Nếu không đầu tư cho thị trường thì rất khó duy trì doanh số.”
Các chuyên gia nhận định, năng lực quản trị doanh nghiệp, quản trị chuỗi cung ứng và ứng dụng công nghệ số đang trở thành những yếu tố quyết định khả năng phát triển bền vững của sản phẩm OCOP trong giai đoạn mới. Đặc biệt là nhiều chủ thể vẫn còn tâm lý trông chờ vào các chương trình hội chợ hoặc hỗ trợ của địa phương thay vì chủ động xây dựng chiến lược phát triển thị trường dài hạn.
Thị trường sẽ là “thước đo” thực chất của OCOP
Thực tế cho thấy, cùng đạt chứng nhận OCOP nhưng có sản phẩm nhanh chóng mở rộng được hệ thống phân phối trên phạm vi toàn quốc, trong khi cũng có sản phẩm chủ yếu tiêu thụ trong phạm vi địa phương.
Sự khác biệt không chỉ nằm ở chất lượng sản phẩm mà còn ở khả năng nghiên cứu thị trường, xây dựng thương hiệu, tổ chức sản xuất ổn định, kiểm soát chất lượng và phát triển các kênh phân phối phù hợp.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và thương mại điện tử phát triển mạnh, sản phẩm OCOP cần bước sang giai đoạn phát triển mới, trong đó trọng tâm không chỉ là tăng số lượng sản phẩm được công nhận mà còn nâng cao hiệu quả thương mại hóa.
Nếu chứng nhận OCOP là điều kiện cần, thì chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh trên thị trường mới là điều kiện đủ để sản phẩm có thể tồn tại và phát triển bền vững.
Phượng Hòa