Đặc khu kinh tế: Khác biệt tạo ưu thế

Đặc khu kinh tế (ĐKKT) với luật lệ riêng về thương mại và kinh doanh, góp phần giảm chi phí và tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư.

Đặc khu kinh tế (ĐKKT) với luật lệ riêng về thương mại và kinh doanh sẽ bao gồm ưu đãi quan thuế, quota, giá cả ưu đãi, luật lao động thuận lợi… tất cả nhằm làm giảm chi phí và tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư.

Đặc khu kinh tế Khác biệt tạo ưu thế
Dubai đã xây Dubai IFC nhằm thu hút các công ty tài chính, ngân hàng hàng đầu thế giới đặt trụ sở tại Dubai. Ảnh: S.T

Những tác động nặng nề của đại dịch COVID-19 đang góp phần định hình những xu hướng chính trị - kinh tế mới, trong đó có chuyển dịch của chuỗi cung ứng toàn cầu. Tình huống phân bố lại các chuỗi cung ứng và sản xuất toàn cầu theo hướng các chuỗi này rời khỏi Trung Quốc đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ, sự phân rã giữa hai nền kinh tế Mỹ và Trung Quốc ngày càng rõ nét.

Hút FDI chất lượng

Nói cách khác, các nhà đầu tư lớn trên thế giới đang tìm nơi để phân bố lại các chuỗi của họ, và Việt Nam là một địa điểm được quan tâm. Tuy nhiên, so với những đối thủ như Indonesia, Ấn Độ trong cuộc đua thu hút đầu tư, Việt Nam còn nhiều điểm yếu cần khắc phục. Trong khi đó các đối thủ này lại đang rất năng nổ với những giải pháp thu hút quyết liệt trong hỗ trợ, ưu đãi giảm thuế, thống nhất luật lệ về lao động…

FDI Việt Nam cần thu hút từ nay trở đi nên là loại FDI thuộc lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ sạch, giáo dục, đào tạo kỹ năng cao…Để làm được điều đó, Việt Nam nên tham khảo kỹ kinh nghiệm của những quốc gia đi trước. Việt Nam có thể có giải pháp thu hút FDI chất lượng qua việc xây dựng các đặc khu kinh tế (ĐKKT).

Tùy mục đích hay ý đồ riêng cụ thể mà mỗi nước lại có thể có những thuật ngữ riêng để gọi ĐKKT của mình. Chẳng hạn, có nơi gọi là công viên công nghiệp (khu bất động sản công nghiệp), hay công viên logistics ngoại quan (bonded logistics park), hay khu kinh tế tự do hay chỉ gọi đơn giản là khu tự do. Về bản chất, tất cả đều là ĐKKT theo sự phân loại của Ngân hàng Thế giới.

Tựu chung lại, thế giới đều ghi nhận ĐKKT mang lại nhiều lợi ích như tiết kiệm rất nhiều thời gian vì có thể thiết lập ngay một khu vực có hệ thống luật lệ riêng mà không cần đòi hỏi một quá trình cải cách toàn bộ hê thống luật của quốc gia rất tốn thời gian đòi hỏi việc xem xét, tranh cãi, phê duyệt…Bên cạnh đó, có thể nhắm vào từng loại hình đầu tư cụ thể mong muốn với những tiêu chí cho mỗi ĐKKT.

Kinh nghiệm từ các quốc gia

Trên thực tế, ĐKKT đã có từ hàng trăm năm trước, chủ yếu nhằm mục đích cung cấp các dịch vụ cất trữ, kho tàng và hoạt động buôn bán dọc theo các tuyến giao thương. Các ĐKKT hiện đại được tính là bắt đầu từ thập kỷ 1950 trong các nước công nghiệp. Điển hình và cái đầu tiên là cảng hàng không Shannon Aiport của Ai-len đi tiên phong loại hình duty-free. Từ thập kỷ 1970 các ĐKKT công nghiệp chế tạo sử dụng nhiều lao động ở Mỹ La-tinh và Đông Á nở rộ. Hiện tại các ĐKKT có nhiều mục đích hơn do đó có nhiều hình thức hơn.

Đặc khu kinh tế Khác biệt tạo ưu thế

Tại Trung Quốc, từ năm 1979 khi quốc gia này bắt đầu cải cách lớn chuyển đổi nền kinh tế kế hoạch, mệnh lệnh, bao cấp, sang nền kinh tế thị trường đồng thời bắt đầu giai đoạn gia nhập và liên kết với nền kinh tế thế giới. ĐKKT được sử dụng như phòng thí nghiệm cho những cải cách này. Đó là lý do Đặng Tiểu Bình cho thành lập đặc khu Thẩm Quyến một vùng chài lưới có qui mô gần 500 km2. Sau đó đã có năm ĐKKT nữa được thành lập.

Các chính sách theo kiểu thị trường tự do về giá cả, tỷ giá, hoạt động thương mại, sản xuất, xuất nhập khẩu…đều được áp dụng. Các ưu đãi lớn về thuế, thuế quan, thủ tục hải quan, thủ tục kinh doanh, thuê và/hay mua bán đất đai & bất động sản, thuê mướn lao động dễ dàng…đều dễ dàng, nhanh gọn, chi phí thấp đối với nhà đầu tư trong nước và nước ngoài. Người lao động cảm thấy có rất nhiều cơ hội việc làm, chi phí cuộc sống lại khá thấp, nhà đầu tư thì cảm thấy các chi phí đều rẻ và thủ tục thì nhanh chóng, thuận lợi.

Tại Dubai, một tiểu vương quốc trong Các Tiểu Vương quốc Ả rập Thống Nhất (UAE) chỉ mới bước vào phát triển từ thập kỷ 1990. Việc tạo ra các ĐKKT được xem là một trong những nguyên nhân quan trọng tạo nên một Dubai thịnh vượng như hiện nay.

Kinh nghiệm nổi bật của Dubai trong việc xây dựng các ĐKKT là lập từng khu nhắm vào từng mục tiêu cụ thể, và Dubai gọi các đặc khu này là các thành phố (city).  Thành phố truyền thông (Media City) trong đó tập trung tất cả các hoạt động của ngành truyền thông như báo chí, truyền hình, điện ảnh… Thành phố Internet (Internet City) trong đó tập trung tất cả các hoạt động nghiên cứu, chế tạo, vận hành mạng Internet.  Thành phố Giải trí (Entertainment City) bao gồm mọi hoạt động giải trí, thể thao…  Thành phố chăm sóc Y tế (Health Care City) trong đó tập trung tất cả các hoạt động đào tạo, nghiên cứu y học, chăm sóc sức khỏe, sản xuất thiết bị y tế… Thành phố tài chính quốc tế được gọi là Trung tâm Tài chính Quốc tế (International Finance Center – IFC).

Khi giá dầu tăng cao có một dòng tiền khổng lồ lên đến hàng trăm tỷ Đôla mỗi ngày cần phải xử lý giao dịch trong khu vực Trung Đông, và cả nghìn tỷ trên toàn cầu.  Nắm bắt được nhu cầu này, Dubai cho xây Dubai IFC nhằm thu hút các công ty tài chính, ngân hàng hàng đầu thế giới đặt trụ sở tại Dubai để làm việc đó.

Trong trung tâm này có một toà án riêng tự lập nên, không liên quan đến Dubai. Tòa án này giải quyết mọi tranh chấp và/hay các vấn đề pháp lý trong kinh doanh nằm trong trung tâm này. Trong trường hợp có tranh chấp trong kinh doanh mà toà án này giải quyết không thỏa mãn, thì các bên tranh chấp có thể chuyển xét xử sang tòa án khối Liên hiệp Anh.  Luật pháp của Dubai chỉ có hiệu lực trong lĩnh vực dân sự như trộm cắp, giao thông… Cách làm này khiến tất cả các nhà đầu hết sức tin tưởng.

Hàm ý cho Việt Nam

Từ những phân tích trên có thể thấy, Việt Nam nên tham khảo kỹ kinh nghiệm của Dubai thay vì của Trung Quốc. Mô hình ĐKKT Thẩm Quyến là phòng thí nghiệm thời kỳ đầu cải cách theo hướng thị trường, Việt Nam hiện nay không cần vì đã là kinh tế thị trường rồi; còn mục tiêu thu hút FDI, tạo việc làm và kết nối kinh tế thế giới cũng vậy, không cần thiết với Việt Nam nữa.

Đặc khu kinh tế Khác biệt tạo ưu thế

Như đề cập ở trên, Việt Nam cần những chọn lọc FDI, thiên về công nghệ cao và sạch thì kinh nghiệm của Dubai là rất quan trọng. Vấn đề là Việt Nam cần xây dựng sớm kế hoạch này vì đang có sự cạnh tranh lớn từ Indonesia, Ấn Độ và nhiều nơi khác. Kế hoạch này cần xác định rõ mục tiêu của ĐKKT, cơ chế quản lý là gì? Vị trí ở đâu? Các điều kiện hạ tầng cơ sở, xã hội phải làm gì để đáp ứng đòi hỏi của các nhà đầu tư đó?

Từ những tổng kết thành công và thất bại trong lịch sử và trong hiện tại, một số yếu tố cơ bản quyết định sự thành công của một ĐKKT mà Việt Nam cần học hỏi.

Thứ nhất, mục tiêu phải rõ ràng: phải xác định rõ ĐKKT nhằm đạt được những mục tiêu nào, chẳng hạn, tạo việc làm, hay chế biến xuất khẩu nhằm tạo cân bằng thanh toán khi thâm hụt cán cân nặng nề, hay nhằm phát triển một số ngành công nghiệp nào đó, hay thu hút loại công nghệ và chuyển giao công nghệ nào đó…Có thể một hoặc vài mục tiêu cùng lúc nhưng phải là bổ sung cho nhau, tuyệt đối tránh các mục tiêu không bổ sung cho nhau hoặc loại trừ nhau.

Thứ hai, các chính sách cũng phải rõ ràng hướng tới các mục tiêu được xác định.  Các chính sách quan trọng bao gồm: thuế và miễn giảm thuế; thủ tục hải quan rõ ràng, thuận lợi; chính sách lao động phải tạo điều kiện thu hút loại lao động cần thiết; dòng vốn có lãi suất ưu đãi.

Thứ ba, vị trí địa lý thuận lợi: vì các ĐKKT thường gắn với thị trường bên ngoài nên các ĐKKT phải gần các cảng xuất nhập, và đi kèm là hệ thống giao thông tốt.

Thứ tư, trong trường hợp cách xa cảng thì ĐKKT phải được thiết kế cẩn thận sao cho có thể bù đắp được khoảng cách xa và không bị ảnh hưởng bởi những hoạt động của các vùng dân cư lân cận.

Thứ năm, quản lý hiệu quả: bộ máy quản lý phải đủ năng lực, bám sát mục tiêu nhưng đồng thời phải linh hoạt ứng phó với những thay đổi thường xuyên như nhu cầu khách hàng, tiến bộ công nghệ…

Thùy Dung

Bình luận bài viết

Bình luận

Cơ quan chủ quản: HIỆP HỘI CÁC NHÀ BÁN LẺ VIỆT NAM

Giấy phép hoạt động báo chí điện tử số 75/GP-BTTT, do Bộ Thông tin & Truyền thông cấp ngày: 23/02/2017

Ngày thành lập Tạp chí Thương Trường: Ngày 26 tháng 6 năm 2008

Tòa soạn: Tầng 6 tòa nhà số 8 Trần Đăng Ninh - P. Dịch vọng - Q. Cầu Giấy - Hà Nội

Tổng biên tập: Đinh Thị Mỹ Vân

Phụ trách điện tử: Tổng TKTS Đinh Duy Hùng

Hotline: 0913398394

Điện thoại: +84 24 3734 9773

Fax: +84 24 3939 3770

Email: toasoanthuongtruong@gmail.com.

Liên hệ quảng cáo: 0888484455