Việc bắt buộc dán nhãn năng lượng đối với vật liệu xây dựng trước khi lưu thông trên thị trường được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho một thị trường minh bạch, thúc đẩy sử dụng vật liệu tiết kiệm năng lượng và góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển công trình xanh, giảm phát thải tại Việt Nam.
Hành lang pháp lý thúc đẩy phát triển công trình xanh
Trong bối cảnh nhiều quốc gia hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero), phát triển các công trình sử dụng năng lượng hiệu quả đang trở thành xu hướng tất yếu. Tại Việt Nam, hệ thống chính sách và quy chuẩn kỹ thuật về xây dựng xanh cũng đang từng bước được hoàn thiện.
Hiện nay, Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về các công trình xây dựng sử dụng năng lượng hiệu quả (QCVN 09:2017/BXD) quy định bắt buộc áp dụng đối với các công trình có tổng diện tích sàn từ 2.500 m² trở lên. Cùng với đó, nhiều tiêu chuẩn kỹ thuật và hướng dẫn chuyên ngành đã được ban hành, tạo cơ sở để các chủ đầu tư, đơn vị tư vấn và doanh nghiệp lựa chọn vật liệu, thiết bị và giải pháp công nghệ tiết kiệm năng lượng.
Quy định dán nhãn năng lượng mở ra động lực mới cho vật liệu xây dựng xanh.
Nhờ đó, số lượng công trình xanh tại Việt Nam tăng nhanh trong những năm gần đây. Tính đến cuối năm 2025, cả nước có 559 dự án được cấp chứng nhận công trình xanh với tổng diện tích sàn khoảng 13,6 triệu m². Kết quả này vượt xa mục tiêu của Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019 - 2030, vốn đặt mục tiêu đạt 80 công trình xanh vào năm 2025 và 150 công trình vào năm 2030.
Tuy nhiên, quá trình mở rộng thị trường vật liệu xây dựng xanh vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Một trong những vướng mắc lớn là thiếu hệ thống tiêu chí thống nhất để đánh giá và phân loại các sản phẩm "xanh", khiến thị trường xuất hiện nguy cơ "greenwashing" - quảng bá sản phẩm thân thiện môi trường nhưng không có cơ sở chứng minh hiệu quả thực tế.
Bên cạnh đó, các chính sách ưu đãi dành cho doanh nghiệp đầu tư sản xuất, sử dụng vật liệu xanh vẫn chưa đủ mạnh. Trong khi chi phí đầu tư ban đầu của các loại vật liệu tiết kiệm năng lượng thường cao hơn vật liệu truyền thống, việc thiếu cơ chế hỗ trợ khiến nhiều doanh nghiệp còn e ngại khi chuyển đổi.
Dán nhãn năng lượng tạo động lực nâng cao chất lượng vật liệu xây dựng
Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là quy định bắt buộc dán nhãn năng lượng đối với một số vật liệu xây dựng trước khi đưa ra thị trường.
Theo định hướng của cơ quan quản lý, nhãn năng lượng sẽ cung cấp các thông tin về đặc tính kỹ thuật và khả năng tiết kiệm năng lượng của sản phẩm, giúp người sử dụng có thêm cơ sở để lựa chọn vật liệu phù hợp. Đồng thời, đây cũng là căn cứ để các đơn vị tư vấn, kiến trúc sư tính toán, thiết kế công trình đáp ứng các yêu cầu về hiệu quả năng lượng theo quy định.
Đối với doanh nghiệp sản xuất, quy định mới được kỳ vọng sẽ tạo môi trường cạnh tranh minh bạch hơn, khuyến khích đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và cải thiện hiệu suất sử dụng năng lượng.
Bên cạnh việc nâng cao tính minh bạch của thị trường, quy định dán nhãn năng lượng còn tạo cơ sở để các cơ quan quản lý từng bước xây dựng hệ thống dữ liệu về hiệu suất năng lượng của vật liệu xây dựng. Đây sẽ là nguồn thông tin quan trọng phục vụ công tác kiểm tra, giám sát, đồng thời hỗ trợ việc xây dựng các chính sách khuyến khích sử dụng vật liệu tiết kiệm năng lượng trong các dự án đầu tư công cũng như các công trình dân dụng và thương mại.
Các chuyên gia cũng cho rằng, khi thị trường có một hệ thống đánh giá và dán nhãn thống nhất, doanh nghiệp sản xuất vật liệu xanh sẽ có thêm lợi thế cạnh tranh nhờ chất lượng sản phẩm được chứng minh bằng các chỉ số kỹ thuật rõ ràng. Điều này không chỉ góp phần hạn chế tình trạng quảng bá sai lệch về sản phẩm "xanh", mà còn tạo điều kiện để vật liệu xây dựng Việt Nam đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn của những thị trường xuất khẩu ngày càng coi trọng các yếu tố môi trường, phát thải carbon và phát triển bền vững.
Theo Bộ Xây dựng, quá trình triển khai sẽ hướng tới phương thức dán nhãn đơn giản, hạn chế phát sinh thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp. Mặc dù trong giai đoạn đầu, một số đơn vị có thể phải đầu tư thêm chi phí kiểm định và đánh giá sản phẩm, nhưng về lâu dài, việc chuẩn hóa thông tin về hiệu suất năng lượng sẽ góp phần xây dựng thị trường vật liệu xây dựng minh bạch, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và thúc đẩy phát triển các công trình xanh tại Việt Nam.
Thanh Phong