Cà Mau chuyển đổi tư duy kinh tế nông nghiệp

Cà Mau xác định phải chuyển mạnh từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, lấy thích ứng với tự nhiên, phát triển xanh và nâng cao giá trị gia tăng làm định hướng xuyên suốt.

Biến thách thức khí hậu thành lợi thế sinh thái và kiến nghị liên kết vùng

Diễn đàn "Kiến tạo không gian phát triển và động lực tăng trưởng mới cho nông nghiệp Việt Nam" đã ghi nhận nhiều ý kiến cơ quan quản lý, giới chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp để tháo gỡ những nút thắt về thể chế, chính sách, công nghệ và nguồn vốn, từ đó kiến tạo động lực tăng trưởng mới, mang tính dài hạn cho ngành nông nghiệp Việt Nam.

Tại bài tham luận của Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử cho biết, Đồng bằng sông Cửu Long là vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của cả nước, giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh lương thực, phát triển thủy sản và kinh tế biển. Tuy nhiên, khu vực cũng đang chịu nhiều sức ép từ biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên, yêu cầu ngày càng cao của thị trường và xu hướng chuyển đổi sang nền nông nghiệp xanh, phát thải thấp. Điều đó đòi hỏi nông nghiệp của vùng phải chuyển mạnh từ phát triển theo chiều rộng sang nâng cao chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng thông qua khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển chuỗi giá trị.

Là tỉnh địa đầu cực Nam của Tổ quốc, Cà Mau có khoảng 310km bờ biển, hệ sinh thái ngọt - lợ - mặn đặc trưng, diện tích nuôi trồng thủy sản trên 425.000 ha, trong đó diện tích nuôi tôm khoảng 417.000 ha, lớn nhất cả nước. Đây là lợi thế đặc biệt để phát triển nông nghiệp sinh thái, kinh tế tuần hoàn và kinh tế biển. Bên cạnh đó, Cà Mau cũng là một trong những địa phương chịu tác động rõ nét của biến đổi khí hậu, sụt lún đất, sạt lở bờ biển và xâm nhập mặn; do đó tỉnh xác định phải chuyển mạnh từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, lấy thích ứng với tự nhiên, phát triển xanh và nâng cao giá trị gia tăng làm định hướng xuyên suốt.

Thời gian qua, tỉnh tập trung tổ chức lại sản xuất theo lợi thế của từng vùng sinh thái. Vùng mặn phát triển các mô hình tôm - rừng, tôm sinh thái, tôm hữu cơ và nuôi tôm quảng canh cải tiến; vùng chuyển tiếp phát triển lúa - tôm theo hướng phát thải thấp; vùng ngọt phát triển lúa chất lượng cao gắn với Đề án phát triển một triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Đây đều là những mô hình khai thác hiệu quả điều kiện tự nhiên, giảm chi phí sản xuất, bảo vệ môi trường và tạo ra các sản phẩm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Đối với ngành tôm - ngành hàng chủ lực của tỉnh, Cà Mau tập trung phát triển theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng thay vì chỉ tăng sản lượng. Tỉnh ưu tiên phát triển nguồn giống chất lượng cao; từng bước hình thành các vùng nuôi tập trung gắn với hạ tầng đồng bộ; tổ chức lại sản xuất thông qua các hợp tác xã kiểu mới, tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong cung ứng giống, vật tư đầu vào, chuyển giao kỹ thuật, chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Cùng với đó đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý vùng nuôi, quan trắc môi trường, truy xuất nguồn gốc và cảnh báo dịch bệnh; từng bước chuyển từ phương thức quản lý dựa trên kinh nghiệm sang quản trị bằng dữ liệu, góp phần giảm chi phí sản xuất, nâng cao năng suất, chất lượng và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Tỉnh cũng xác định phát triển nông nghiệp tuần hoàn là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả và tính bền vững của sản xuất. Việc tận dụng phụ phẩm trong nuôi trồng và chế biến để tái sử dụng; ứng dụng chế phẩm sinh học, năng lượng tái tạo; giảm phát thải khí nhà kính; gắn phát triển sản xuất với bảo tồn rừng ngập mặn và đa dạng sinh học đang từng bước tạo nên giá trị mới cho nông nghiệp Cà Mau. Đây không chỉ là giải pháp bảo vệ môi trường mà còn là điều kiện quan trọng để đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, tiêu chuẩn carbon, truy xuất nguồn gốc của các thị trường xuất khẩu.

Đề xuất chiến lược nâng tầm chuỗi giá trị nông nghiệp xanh

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, từ thực tiễn phát triển của địa phương nhận thấy phát triển chuỗi giá trị bền vững phải được triển khai đồng bộ từ khâu giống, tổ chức sản xuất, hạ tầng, khoa học công nghệ, chế biến, logistics đến thị trường tiêu thụ. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế và đầu tư hạ tầng; doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt thị trường và đổi mới công nghệ; hợp tác xã là cầu nối tổ chức sản xuất; người nông dân là chủ thể trực tiếp tạo ra giá trị. Song song đó chuỗi giá trị nông nghiệp cần được tổ chức theo không gian sinh thái và liên kết vùng thay vì giới hạn trong phạm vi địa giới hành chính của từng địa phương.

Qua đó, lãnh đạo tỉnh đề xuất Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp thông minh, phát thải thấp và chuyển đổi số; đồng thời hướng dẫn, hỗ trợ các địa phương xây dựng cơ sở dữ liệu ngành nông nghiệp, hệ thống quan trắc môi trường, truy xuất nguồn gốc và cảnh báo dịch bệnh; quan tâm phát triển các giống cây trồng, vật nuôi có năng suất, chất lượng cao, khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Đồng thời, ông đề xuất Ban Chính sách, chiến lược Trung ương tiếp tục nghiên cứu, tham mưu Trung ương ban hành các chủ trương, cơ chế đột phá nhằm phát triển nền nông nghiệp hiện đại, xanh và có khả năng cạnh tranh quốc tế; nghiên cứu cơ chế đặc thù để phát triển Đồng bằng sông Cửu Long theo lợi thế sinh thái, thúc đẩy liên kết vùng, tích tụ và tập trung đất đai, phát triển kinh tế tuần hoàn, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong nông nghiệp. Bên cạnh đó, nghiên cứu tham mưu xây dựng Đề án phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2045, lấy ngành hàng chủ lực làm trung tâm, doanh nghiệp làm động lực, khoa học công nghệ và chuyển đổi số làm nền tảng, liên kết vùng làm phương thức tổ chức sản xuất.

Cùng với đó, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tiếp tục phát huy vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp với các địa phương; hỗ trợ xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ nông sản; tăng cường xúc tiến thương mại, kết nối thị trường trong nước và quốc tế; hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, tiêu chuẩn ESG, truy xuất nguồn gốc và các quy định của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới; đồng thời thúc đẩy thu hút đầu tư vào chế biến sâu, logistics, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực nông nghiệp.

Song song đó, cộng đồng doanh nghiệp và các hiệp hội ngành hàng tiếp tục đồng hành cùng các địa phương trong phát triển vùng nguyên liệu bền vững; đẩy mạnh liên kết với hợp tác xã và người dân thông qua các hợp đồng sản xuất, bao tiêu sản phẩm; tăng cường đầu tư khoa học công nghệ, chế biến sâu, logistics và xây dựng thương hiệu nông sản Việt Nam. Sự đồng hành của doanh nghiệp sẽ là yếu tố quyết định để hình thành các chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại, nâng cao giá trị gia tăng, thu nhập của người dân và năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Thực tiễn cho thấy, trong giai đoạn phát triển mới, lợi thế cạnh tranh của nông nghiệp không chỉ được quyết định bởi điều kiện tự nhiên mà ngày càng phụ thuộc vào chất lượng nguồn giống, trình độ khoa học, công nghệ, năng lực tổ chức sản xuất và mức độ liên kết của chuỗi giá trị. Vì vậy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau cho rằng phát triển nông nghiệp tuần hoàn, thông minh, sạch và an toàn không chỉ là yêu cầu của thị trường mà còn là giải pháp chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh, thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu và tạo động lực tăng trưởng mới cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long cũng như cả nước.

Trang Nguyễn