Bộ Tài chính đang lấy ý kiến rộng rãi về việc điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh trong thuế thu nhập cá nhân, với hai phương án chính được đưa ra. Trong đó, phương án tính theo tốc độ tăng thu nhập và GDP bình quân đầu người đang nhận được nhiều sự đồng thuận từ các chuyên gia và cơ quan liên quan, thay vì lựa chọn cách phân vùng theo địa lý.
Tại cuộc họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 7 diễn ra chiều 7/8 tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi đã thông tin về định hướng xây dựng đề xuất điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh. Ông khẳng định đây là một trong những nội dung quan trọng đang được Bộ Tài chính tập trung nghiên cứu, bởi mức giảm trừ gia cảnh ảnh hưởng trực tiếp đến số thuế mà người lao động phải nộp, đặc biệt trong bối cảnh chi phí sinh hoạt liên tục tăng trong những năm gần đây.
Một đề xuất từng được xem xét là điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh theo vùng địa lý, tức là áp dụng mức cao hơn đối với những đô thị có chi phí sống cao như Hà Nội hoặc TP.HCM. Tuy nhiên, phương án này đã được Bộ Tài chính đánh giá là thiếu tính khả thi trong thực tiễn quản lý.
Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi chia sẻ thông tin tại cuộc họp báo - Ảnh: VGP
Theo Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi, sự chênh lệch chi phí sinh hoạt không chỉ tồn tại giữa các tỉnh thành mà còn ngay trong cùng một địa phương. Ở TP.HCM, người dân sống tại các quận trung tâm có mức chi tiêu khác biệt lớn so với cư dân ở các huyện vùng ven. Hà Nội cũng tương tự, khi mức sống tại các xã thuộc khu vực nông thôn rẻ hơn nhiều so với trung tâm thành phố. Nếu áp dụng mức giảm trừ theo vùng, sẽ phát sinh nhiều tiêu chí phân loại hành chính, tạo gánh nặng trong tổ chức thực hiện và tiềm ẩn nhiều bất cập.
Thay vào đó, phương án được nhiều ý kiến ủng hộ hơn là điều chỉnh giảm trừ gia cảnh theo tốc độ tăng thu nhập bình quân đầu người và tốc độ tăng GDP bình quân đầu người.
Theo Bộ Tài chính, ngoài phương án này, cơ quan quản lý cũng đưa ra một lựa chọn khác là tiếp tục áp dụng cách điều chỉnh như hiện hành – tức dựa trên chỉ số giá tiêu dùng (CPI). Tuy nhiên, sau quá trình lấy ý kiến và tổng hợp từ các chuyên gia, nhà khoa học và cán bộ chuyên môn, đa số đồng tình rằng việc điều chỉnh theo thu nhập và GDP sẽ phản ánh sát thực hơn mức sống và khả năng chi trả của người dân theo thời gian.
Hiện nay, Bộ Tài chính đang cập nhật số liệu chính thức về tăng trưởng thu nhập và GDP bình quân đầu người giai đoạn từ năm 2020 đến nay để làm căn cứ xây dựng mức điều chỉnh cụ thể. Sau khi hoàn thiện, Bộ sẽ trình Chính phủ xem xét và báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội theo đúng quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Trước đó, ngày 17/7, Bộ Tài chính đã ban hành Dự thảo Nghị quyết của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội về điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh của thuế thu nhập cá nhân. Tại tờ trình, Bộ Tài chính đã đề xuất hai phương án điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh.
Với phương án 1, Bộ Tài chính đề xuất điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh theo tốc độ tăng CPI tại Luật Thuế thu nhập cá nhân năm 2012. Với phương án này, mức giảm trừ cho bản thân người nộp thuế sẽ tăng từ 11 triệu đồng/tháng lên khoảng 13,3 triệu đồng/tháng. Mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc tăng từ 4,4 triệu đồng/tháng lên 5,3 triệu đồng/tháng.
Bộ Tài chính đánh giá việc điều chỉnh mức mức giảm trừ gia cảnh cho người nộp thuế và cho mỗi người phụ thuộc theo biến động của chỉ số CPI theo đúng quy định của Luật Thuế thu nhập cá nhân hiện hành, bám sát phương diện cơ sở áp dụng các khoản giảm trừ theo nhu cầu thiết yếu của cuộc sống và mức độ trượt giá từ thời điểm điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh gần nhất (năm 2020).
Với phương án 2, Bộ Tài chính đề xuất điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh theo tốc độ tăng thu nhập bình quân đầu người và tốc độ tăng GDP bình quân đầu người. Theo đó, mức giảm trừ cho bản thân người nộp thuế sẽ tăng từ 11 triệu đồng/tháng lên khoảng 15,5 triệu/tháng; mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc tăng từ 4,4 triệu đồng/tháng lên khoảng 6,2 triệu đồng/tháng.
Bộ Tài chính cho rằng việc điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh theo tốc độ tăng GDP bình quân đầu người và thu nhập bình quân đầu người sẽ góp phần giảm nghĩa vụ thuế cho người nộp thuế ở mức cao hơn, người dân được hưởng thành quả phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và đời sống xã hội được nâng lên.
Mặc dù phương án này sẽ có tác động làm giảm thu ngân sách Nhà nước ở mức cao hơn nhưng với mức giảm trừ gia cảnh cao hơn, đồng nghĩa với số thuế phải nộp ít đi, thu nhập khả dụng của người dân sẽ tăng lên, qua đó góp phần kích thích tăng chi tiêu hộ gia đình, tiêu dùng xã hội và cải thiện đời sống của người dân, từ đó có thể gián tiếp làm tăng thu ngân sách Nhà nước từ các nguồn thu khác trong trung và dài hạn.
“Với mức giảm trừ dự kiến, những người có thu nhập thấp hơn sẽ được hưởng lợi nhiều hơn. Tuy nhiên, việc điều chỉnh tăng mức giảm trừ gia cảnh sẽ có tác động làm giảm thu ngân sách Nhà nước từ thuế thu nhập cá nhân trong một số năm đầu. Số giảm thu ngân sách Nhà nước có thể được bù đắp một phần từ số tăng thu của các sắc thuế tiêu dùng khác do thu nhập khả dụng của người nộp thuế tăng”, tờ trình của Bộ Tài chính nêu rõ.
Về hiệu lực thi hành, Bộ Tài chính cho biết mức giảm trừ gia cảnh mới sẽ được thực hiện kể từ khi Nghị quyết có hiệu lực thi hành và áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026.
Trung Anh