Đụng lợn ăn Tết: Một nét văn hoá hoá xưa

Từ sáng sớm, nhiều hộ dân ở làng quê Ba Vì lại nhộn nhịp rủ nhau thịt những con lợn ngon nhất chuồng để ăn đụng vào mỗi dịp Tết đến xuân về.

Ngày 28 và 29 Tết là thời điểm nhiều gia đình lựa chọn để đụng lợn vì bảo đảm làm được nhiều món trong dịp Tết. Buổi sáng làm thịt lợn để buổi chiều có thịt gói giò, gói bánh chưng và làm cơm cúng tất niên.

Trước Tết Nhâm Dần 2022 khoảng 01 tháng, ông Nguyễn Tuyển Hiến ở thôn Phú Yên, xã Yên Bài, Ba Vì, TP Hà Nội đã rục rịch gọi người đụng thịt lợn nái khoảng 180 kg với giá khoảng trên dưới 5 triệu đồng. Sáng sớm ngày 28 tháng chạp, ông gọi con cháu sang để chuẩn bị mổ lợn. Mỗi người được phân chia công việc cụ thể, người nhặt rau thơm, người nấu nước chuẩn bị thịt lợn...

Theo ông Hiến, con lợn này để gây nái nhưng không được. Loại lợn này to nên phải 5,6 người mới bắt và cắt tiết được, đây không phải lợn mỡ, chắc thịt, được rất nhiều nhà đăng ký ăn đụng vào dịp Tết.

“Con lợn này 6 người ăn đụng, ai cũng khen lợn ngon vì không những mua thịt với giá thấp hơn thị trường, mà còn yên tâm khi ăn miếng thịt lợn sạch”. Ông Hiến cho biết.

Con lợn đụng được gia đình làm lông xong được ngả ra bạt sạch để anh Thuyết pha thịt, lọc xương. Con lợn được chia thành 4 phần lớn gọi là “đùi”. Sau đó, tùy thuộc vào việc có bao nhiêu người đụng và con lợn to hay nhỏ mà người ta lại chia tiếp các đùi đó ra. Nhà nào đông người thì lấy cả một đùi, nhà nào ít người thì lấy nửa đùi hoặc ít hơn.

Mọi thứ sẽ được phân ra rất đều nhau căn cứ theo số lượng người ăn đụng từ phần nạc, phần mỡ, phần xương, miếng thủ, miếng tai, miếng lưỡi đến tiết canh, lòng, dồi...

Riêng cỗ lòng, dồi sẽ được luộc thơm phức, phần nước xuýt để nấu cháo, ăn liên hoan ngay tại buổi thịt lợn. Khâu làm dồi lợn cũng khá mất công. Những thịt vụn, mỡ chài, đậu xanh, gạo nếp, rau thơm, nước tiết... được trộn hỗn hợp cùng gia vị và nhồi vào khúc lòng già đã được rửa sạch. Sau khi đúc dồi thường người ta sẽ luộc chín để chia phần.

Đi ăn đụng lợn ngày Tết, phần không ít người nghĩ tới đó là tiết canh. Tiết được hãm riêng ở một cái bát và chậu để phân biệt tiết đúc dồi và tiết canh để về nấu giả cầy. Năm nay, do bệnh viêm cầu khuẩn ở lợn phức tạp nên nhà ông Hiến không đánh tiết canh khiến ai cũng tiếc hùi hụi...

Phần thịt lợn nhận về từ đám “đụng lợn” một phần được dùng làm nhân gói bánh chưng, phần còn lại chế biến thành nhiều món ăn trong những ngày tết.

“Đụng lợn” là nét văn hóa đặc trưng trong dịp tết cổ truyền ở nhiều vùng quê Bắc bộ. Theo thông lệ, các đám "đụng lợn” thường diễn ra trước tết khoảng 3 - 4 ngày nhưng sôi động nhất vẫn là các ngày 29 - 30 tháng Chạp.

Cũng tùy theo nhu cầu của từng thành viên mà mỗi đám “đụng lợn” chọn con lợn to, hay nhỏ. Mỗi đám "đụng lợn" thường có 4 gia đình để chia thịt cho dễ. Nếu nhu cầu thực phẩm không nhiều, mỗi nhà nhận một đùi lợn có thể rủ thêm những nhà khác để tiếp tục chia nhỏ phần thịt.

Tuyển Thủy