Dự trữ ngoại hối của Việt Nam đã giảm so với mức đỉnh năm 2022, nhưng vẫn phát huy vai trò là "lá chắn" bảo vệ ổn định kinh tế vĩ mô. Trước những biến động ngày càng khó lường của thị trường tài chính quốc tế, NHNN đang đề xuất nhiều công cụ mới nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và tăng sức chống chịu của nền kinh tế.
Dự trữ ngoại hối của Việt Nam đã giảm so với mức đỉnh năm 2022, nhưng vẫn phát huy vai trò là "lá chắn" bảo vệ ổn định kinh tế vĩ mô.
Sau giai đoạn biến động mạnh của kinh tế thế giới, quy mô dự trữ ngoại hối của Việt Nam đã có sự điều chỉnh đáng kể. Theo số liệu mới nhất của Ngân hàng Nhà nước (NHNN), dự trữ ngoại hối hiện đạt gần 88 tỷ USD, giảm khoảng 24 tỷ USD so với mức đỉnh hơn 111 tỷ USD được ghi nhận vào đầu năm 2022.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, sự sụt giảm này không phản ánh việc "hao hụt" nguồn lực quốc gia, mà ngược lại cho thấy dự trữ ngoại hối đã phát huy đúng vai trò là "tấm đệm" bảo vệ nền kinh tế.
Trong bối cảnh Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) duy trì mặt bằng lãi suất cao trong thời gian dài, đồng USD liên tục tăng giá, áp lực tỷ giá gia tăng cùng những bất ổn địa chính trị trên thế giới, NHNN đã chủ động sử dụng một phần dự trữ ngoại hối để can thiệp thị trường. Nhờ đó, tỷ giá được kiểm soát, lạm phát không chịu cú sốc lớn và niềm tin của nhà đầu tư đối với ổn định kinh tế vĩ mô tiếp tục được duy trì.
Chính những biến động của môi trường tài chính quốc tế cũng cho thấy khuôn khổ pháp lý về quản lý dự trữ ngoại hối cần được cập nhật. Sau hơn một thập kỷ thực thi, nhiều quy định của Nghị định 50/2014/NĐ-CP không còn theo kịp diễn biến của thị trường tài chính toàn cầu cũng như yêu cầu điều hành trong bối cảnh mới. Việc NHNN xây dựng dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 50 vì thế được xem là bước đi cần thiết nhằm tăng tính chủ động, linh hoạt trong quản lý và sử dụng dự trữ ngoại hối quốc gia.
Theo TS Phạm Xuân Hòe, nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Ngân hàng, dự trữ ngoại hối là một trong những "lá chắn" quan trọng bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô. Trong bối cảnh kinh tế thế giới ngày càng nhiều biến động, Việt Nam cần từng bước nâng quy mô dự trữ ngoại hối lên mức hàng trăm tỷ USD để tăng sức chống chịu trước các cú sốc từ bên ngoài.
Theo các chuyên gia, sự sụt giảm này không phản ánh việc "hao hụt" nguồn lực quốc gia, mà ngược lại cho thấy dự trữ ngoại hối đã phát huy đúng vai trò là "tấm đệm" bảo vệ nền kinh tế.
Tuy nhiên, theo ông Hòe, quy mô dự trữ không thể gia tăng bằng các biện pháp hành chính hay những giải pháp ngắn hạn. Nguồn lực này phải được tích lũy từ nội lực của nền kinh tế, thông qua xuất khẩu bền vững, thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao, phát triển sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, dòng ngoại tệ sẽ được tạo ra một cách tự nhiên và bền vững, tạo nền tảng để gia tăng dự trữ quốc gia.
Theo vị chuyên gia, nếu Việt Nam từng bước nâng quy mô dự trữ ngoại hối lên mức tương đương nhiều nền kinh tế trong khu vực như Thái Lan, dư địa điều hành chính sách tiền tệ sẽ được mở rộng hơn, góp phần củng cố ổn định vĩ mô và tăng khả năng ứng phó với những cú sốc từ bên ngoài.
Đáng chú ý, dự thảo sửa đổi Nghị định 50 lần này không chỉ hướng đến việc tăng quy mô dự trữ mà còn thay đổi cách thức quản lý theo hướng hiện đại hơn. Điểm mới đáng chú ý là NHNN đề xuất đa dạng hóa danh mục tài sản dự trữ, trong đó bổ sung Quyền rút vốn đặc biệt (SDR) của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) vào nguồn hình thành dự trữ ngoại hối nhà nước và quy định rõ cơ chế hạch toán loại tài sản này.
Song song với đó, NHNN cũng đề xuất bổ sung các nghiệp vụ quyền chọn ngoại tệ và quyền chọn vàng vào nhóm công cụ can thiệp thị trường. Nếu được thông qua, cơ quan điều hành sẽ có thêm các công cụ phòng ngừa rủi ro và ứng phó linh hoạt hơn với biến động của thị trường tài chính, thay vì chủ yếu dựa vào các giao dịch mua - bán ngoại tệ truyền thống như hiện nay.
Một điểm sửa đổi quan trọng khác là mở rộng phạm vi sử dụng nguồn dự trữ ngoại hối để hỗ trợ thanh khoản cho các tổ chức tín dụng trong những tình huống đặc biệt. Theo tinh thần của Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024, NHNN có thể sử dụng nguồn lực này để can thiệp kịp thời khi xảy ra hiện tượng rút tiền hàng loạt, qua đó hạn chế nguy cơ lan truyền rủi ro và bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng.
Bên cạnh đó, dự thảo cũng đề xuất tách riêng thu nhập và chi phí từ hoạt động đầu tư vàng khỏi tiêu chí đánh giá hiệu quả sinh lời của dự trữ ngoại hối. Theo NHNN, vàng được nắm giữ không nhằm mục tiêu đầu cơ hay tối đa hóa lợi nhuận mà đóng vai trò là tài sản dự phòng, giúp đa dạng hóa danh mục đầu tư, phòng ngừa rủi ro và bảo đảm khả năng thanh khoản quốc gia.
Việc thay đổi cách đánh giá sẽ giúp công tác quản lý dự trữ ngoại hối bám sát mục tiêu cốt lõi là an toàn, thanh khoản và hiệu quả, thay vì chịu áp lực về lợi nhuận ngắn hạn.
Thanh Cao