Tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, đưa khoa học, công nghệ thực sự trở thành động lực phát triển

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, để tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực phát triển đất nước thì cần xây dựng mối liên kết thực chất giữa Nhà nước - nhà khoa học - viện nghiên cứu, trường học và doanh nghiệp.

Bốn chủ thể cùng hành động để đưa chính sách vào cuộc sống

Chiều 15/7, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) tổ chức Hội nghị "Thể chế khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - Tháo gỡ điểm nghẽn và kiến tạo phát triển". Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng tham dự và phát biểu chỉ đạo.

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, kể từ khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW, Bộ KH&CN đã chủ trì xây dựng, trình cấp có thẩm quyền ban hành 10 luật, 1 nghị quyết của Quốc hội, 40 nghị định, 12 nghị quyết của Chính phủ, 70 quyết định của Thủ tướng Chính phủ và 102 thông tư.

Theo Bộ trưởng, đây là khối lượng công việc rất lớn, chưa từng có trong một khoảng thời gian ngắn. Kết quả này có được nhờ sự quan tâm chỉ đạo của Chính phủ, sự đồng hành của Quốc hội và sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành, địa phương.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng, việc xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật mới chỉ là bước đầu; thách thức lớn hơn là làm thế nào để các quy định được phổ biến và triển khai thống nhất trong thực tiễn. Đây cũng là lý do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội nghị nhằm trao đổi, làm rõ những điểm mới của các chính sách, pháp luật và tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện.

Bộ trưởng nhấn mạnh, đến nay, hệ thống thể chế về KH,CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cơ bản đã được hoàn thiện. Vấn đề đặt ra hiện nay không còn là xây dựng thêm cơ chế, chính sách mà là tổ chức thực hiện.

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biêt, các động lực tăng trưởng truyền thống như đầu tư, xuất khẩu… và tiêu dùng đã đóng góp quan trọng trong thời gian qua nhưng để tạo nên bước phát triển đột phá, Đảng và Nhà nước đã xác định KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu để đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững.

Phó Thủ tướng cho biết, chỉ trong vòng 18 tháng, kể từ khi Nghị quyết số 57/NQ-TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ra đời, các cơ quan đã xây dựng, trình ban hành nhiều văn bản triển khai.

Nhấn mạnh quyết tâm ưu tiên nguồn lực cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Phó Thủ tướng cho biết, mặc dù đất nước còn nhiều khó khăn, Chính phủ vẫn bố trí khoảng 103.000 tỷ đồng, tương đương 3% tổng chi ngân sách nhà nước, cho lĩnh vực này.

Tuy nhiên, hiện vẫn còn khoảng 18.000 tỷ đồng chưa thể phân bổ do thiếu các nhiệm vụ, đề án cụ thể. Theo Phó Thủ tướng, điều đó cho thấy phải chủ động xây dựng nhiệm vụ, tổ chức thực hiện hiệu quả để đưa nguồn lực vào cuộc sống.

Phó Thủ tướng đề nghị hội nghị thống nhất cao về nhận thức và hành động, quyết tâm triển khai các nhiệm vụ với những kết quả cụ thể, thực chất. KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là một lĩnh vực phát triển mà phải trở thành thước đo hiệu quả của quá trình phát triển. Thước đo đó không nằm trên giấy tờ mà được thể hiện bằng năng lực làm chủ công nghệ, số lượng sản phẩm được thương mại hóa, số doanh nghiệp đổi mới sáng tạo được hình thành và phát triển.

Quan trọng hơn, theo Phó Thủ tướng, cần phải lượng hóa được mức độ đóng góp của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đối với tăng trưởng kinh tế, qua đó khẳng định vai trò là động lực then chốt trong tiến trình phát triển đất nước.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị 4 chủ thể quan trọng nhất của hệ sinh thái KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cùng hành động với quyết tâm cao hơn, trách nhiệm lớn hơn và tinh thần đổi mới mạnh mẽ hơn.

Thứ nhất, đối với Nhà nước, cần tiếp tục đổi mới tư duy quản lý theo hướng kiến tạo phát triển, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực và kiên quyết khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm trong thực thi công vụ.

Thứ hai, đối với đội ngũ nhà khoa học, cần tập trung nghiên cứu xuất phát từ yêu cầu phát triển đất nước, nhu cầu của doanh nghiệp và địa phương, lấy hiệu quả ứng dụng và thương mại hóa làm tiêu chí quan trọng đánh giá kết quả nghiên cứu.

Thứ ba, các viện nghiên cứu, trường đại học cần tăng cường nghiên cứu gắn với thực tiễn, đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nhà trường.

Thứ tư, đối với cộng đồng doanh nghiệp, cần chủ động đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, mạnh dạn đổi mới công nghệ, tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và trở thành trung tâm của quá trình tiếp nhận, làm chủ và thương mại hóa công nghệ.

Đẩy nhanh giải ngân nguồn lực cho khoa học và công nghệ

Một vấn đề Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đặc biệt quan tâm là giải ngân vốn cho KHCN. Theo Phó Thủ tướng, đầu tư cho KHCN là đầu tư cho tương lai, nhưng nếu nguồn lực đã được bố trí mà không được đưa vào cuộc sống một cách kịp thời thì sẽ làm mất đi cơ hội phát triển ngay hiện tại.

Phó Thủ tướng chia sẻ, mỗi đồng vốn chậm giải ngân không chỉ là một khoản kinh phí chưa được sử dụng, mà còn là một công nghệ chậm được nghiên cứu, một sản phẩm chậm được hình thành, một doanh nghiệp chậm có cơ hội đổi mới và một động lực tăng trưởng bị bỏ lỡ.

Phó Thủ tướng thẳng thắn nhìn nhận rằng việc sử dụng nguồn vốn trong lĩnh vực này chưa hiệu quả như mong muốn. Vì vậy, một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới là khắc phục triệt để những khó khăn, bất cập này, coi tiến độ, kết quả giải ngân là một trong những thước đo trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Chính vì vậy, Phó Thủ tướng đề nghị các đồng chí Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương xem đây là trách nhiệm trọng tâm đến cuối năm, quyết tâm phấn đấu giải ngân hết nguồn vốn trong năm 2026 và các năm tiếp theo.

Phó Thủ tướng giao Bộ KH&CN chủ trì, phối hợp với các cơ quan nghiên cứu, xây dựng cơ chế theo dõi, đánh giá kết quả giải ngân của các bộ, ngành và địa phương trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, để có cơ sở kịp thời biểu dương những nơi làm tốt, đồng thời nhắc nhở, chấn chỉnh những nơi thực hiện chưa nghiêm.

Anh Đào