Vì sao nhiều rủi ro, nhà đầu tư vẫn ưa thích trái phiếu doanh nghiệp?

Bộ Tài chính và các chuyên gia nhiều lần cảnh báo về rủi ro của TPDN, đặc biệt là những trái phiếu không có tài sản bảo đảm. Vậy nhưng, thống kê nửa đầu năm 2021 cho thấy, các nhà đầu tư vẫn ưa thích, lựa chọn TPDN.

Nhà đầu tư ưa thích, doanh nghiệp phát hành hàng trăm nghìn tỷ đồng

Cũng giống như gửi tiết kiệm, bản chất của trái phiếu là các doanh nghiệp phát hành để huy động vốn vay từ người mua trái phiếu (trái chủ) với mục đích tài trợ cho hoạt động kinh doanh. Đổi lại, doanh nghiệp sẽ trả lãi trong khoảng thời gian định kỳ được xác định trước (thường là hàng năm hoặc nửa năm một lần) và trả lại khoản gốc vào ngày đáo hạn, chấm dứt việc nợ.

Những năm gần đây, thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) của nước ta phát triển mạnh, vơi hàng loạt các doanh nghiệp ở nhiều ngành nghề tham gia phát hành. Trái phiếu phát hành có mức lãi suất hấp dẫn từ 8% đến 12%/ năm, thậm chí nhiều doanh nghiệp phát hành trái phiếu ở mức “không tưởng” 13%/năm. Tuy nhiên, điều đáng nói, là nhiều TPDN được phát hành không có tài sản bảo đảm, điều này có nghĩa trường hợp công ty phá sản, các trái chủ không có quyền xử lý tài sản của doanh nghiệp phát hành trái phiếu.

Cùng với sự tăng trưởng và phát triển của thị trường TPDN, số lượng nhà đầu tư cá nhân tăng nhanh, với khối lượng mua trái phiếu riêng lẻ của các nhà đầu tư có xu hướng ngày càng tăng. Đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh leo thang, các kênh đầu tư khác đều có nhiều rủi ro, TPDN lại càng được các nhà đầu tư cá nhân ưa chuộng.

Nhiều rủi ro nhà đầu tư vẫn ưa thích trái phiếu doanh nghiệp
Đưa ra lãi suất cao là “mồi nhử” của doanh nghiệp với nhà đầu tư khi phát hành trái phiếu.

Trong khi nền kinh tế lại bị tê liệt, đóng băng ở hàng loạt tỉnh, thành do tác động từ đại dịch COVID-19, thì , thị trường TPDN vẫn phát triển rất mạnh. Chỉ trong 7 tháng đầu năm, hàng chục nghìn doanh nghiệp đã buộc phải đóng cửa. Nếu tình trạng này kéo dài đến cuối năm, số lượng doanh nghiệp bị tạm ngừng kinh doanh sẽ lên tới con số 100 nghìn, trong đó có thể có cả những nhà phát hành TPDN.

Doanh nghiệp đóng cửa rất nhiều, nhưng theo thống kê của Vụ Tài chính ngân hàng - Bộ Tài chính lại cho thấy TPDN được phát hành lại tăng mạnh. Cụ thể, lũy kế 6 tháng đầu năm 2021, tổng khối lượng phát hành TPDN đạt 192.203 tỷ đồng, trong đó TPDN phát hành riêng lẻ đạt 176.828 tỷ đồng, tăng 8% so với cùng kỳ năm 2020; khối lượng phát hành TPDN ra công chúng là 15.375 tỷ đồng, tăng 53% so với cùng kỳ năm 2020. Nhóm các ngành ngân hàng thương mại, và doanh nghiệp bất động sản là các đơn vị dẫn đầu trong cuộc đua gọi vốn qua hình thức vay nợ này.

Cùng với đó, số liệu từ Bộ Tài chính cũng cho thấy thời gian qua, khối lượng trái phiếu không có tài sản đảm bảo chiếm 51% tổng khối lượng phát hành, trong đó, đến 90% trái phiếu không có tài sản bảo đảm là trái phiếu do tổ chức tín dụng và công ty chứng khoán phát hành.

Đáng ngại hơn, theo số liệu do Cơ quan Xếp hạng Tín dụng FiiinRatings thống kê dựa trên báo cáo tài chính của 17 doanh nghiệp trong lĩnh vực bất động sản nhà ở có hoạt động phát hành trái phiếu trong năm 2020 cho biết, hệ số chi trả lãi vay giảm mạnh về mức 0,7 lần, tức lợi nhuận tạo ra không đủ chi trả lãi vay. Có thể thấy, dù trái phiếu không có tài sản đảm bảo chiếm thị phần lớn, khả năng trả nợ của doanh nghiệp cũng giảm đi nhưng các nhà đầu tư vẫn lựa chọn mua TPDN, qua đó giúp các doanh nghiệp phát hành thành công tăng mạnh so với cùng kỳ năm 2020.

Rủi ro tiềm ẩn, nguy cơ hiện hữu

Sau những đợt phát hành liên tiếp, Bộ Tài chính đã liên tiếp khuyến cáo, cảnh báo nhà đầu tư đổ vốn vào kênh TPDN. Theo Bộ Tài chính, nếu doanh nghiệp có tình hình tài chính yếu kém, nếu huy động vốn trái phiếu bằng mọi giá, trường hợp gặp rủi ro do hoạt động sản xuất, kinh doanh khó khăn sẽ dẫn đến không trả được nợ cho nhà đầu tư. Bên cạnh đó, tài sản đảm bảo của trái phiếu cũng có rủi ro nếu là các dự án, bất động sản được hình thành trong tương lai, hoặc cổ phiếu của chính các doanh nghiệp thì giá trị của các tài sản và cổ phiếu sẽ không đủ để đảm bảo cho trái phiếu.

Bộ Tài chính đã yêu cầu Ủy ban Chứng khoán nhà nước và các cơ quan liên quan đẩy mạnh công tác thanh - kiểm tra, giám sát tình hình phát hành và cung cấp dịch vụ về tpdn riêng lẻ, đặc biệt là việc phát hành của các doanh nghiệp nhỏ lẻ, mới thành lập, hoạt động trong các lĩnh vực có tính rủi ro cao, có kết quả kinh doanh không rõ ràng, thực chất. Tập trung rà soát, kiểm tra phát hiện các doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm, lách quy định trong phát hành TPDN. Trường hợp phát hiện các hành vi lừa đảo, có dấu hiệu chiếm đoạt tài sản của nhà đầu tư thì cần khẩn trương chuyển cơ quan công an xử lý.

Chia sẻ tại tọa đàm về TPDN mới đây do Thời báo Kinh tế Việt Nam tổ chức, ông Nguyễn Quang Thuân (Chủ tịch HĐQT Fiin Ratings), dù thị trường này ngày càng phát triển và khẳng định được vai trò của mình, nhưng doanh nghiệp, tổ chức phát hành trái phiếu vẫn còn tình trạng “vàng thau lẫn lộn”. Một số doanh nghiệp có tài sản thế chấp nhưng trong phương pháp luận của xếp hạng tín nhiệm thì tài sản thế chấp không có giá trị nhiều lắm, ngoại trừ với ngân hàng phát hành riêng lẻ.

Chuyên gia tài chính ngân hàng Nguyễn Trí Hiếu cho rằng, việc trái phiếu hiện hành chủ yếu không có tài sản bảo đảm, hoặc đảm bảo bằng cổ phiếu, thì rủi ro cho nhà đầu tư rất lớn, khi cổ phiếu liên tục biến động theo thị trường. Còn tài sản bảo đảm khác nhà đầu tư cũng không có quyền thu giữ như ngân hàng. Thậm chí, khi doanh nghiệp bị vỡ nợ, tài sản bảo đảm cũng sẽ phải trả theo thứ tự ưu tiên: thuế cho Chính phủ; trả lương cho người lao động; trả nợ ngân hàng… gần cuối cùng mới đến người mua trái phiếu.

Nhiều rủi ro nhà đầu tư vẫn ưa thích trái phiếu doanh nghiệp
Nguy cơ phá sản do huy động vốn quá mức, lên đến hơn 300 triệu USD của Evergrande chính là bài học kinh nghiệm cho các nhà đầu tư Việt Nam.

Hiện người dân, nhà đầu tư nhỏ lẻ đang tiếp cận TPDN vì họ thấy bóng dáng của ngân hàng đứng đằng sau trái phiếu. Tuy nhiên, chỉ số ít trái phiếu được ngân hàng bảo lãnh thanh toán, tức nhà đầu tư mua trái phiếu của nhà phát hành, trong trường hợp rủi ro, nhà phát hành không trả được nợ, thì ngân hàng sẽ trả thay.

Hơn lúc nào hết, nguy cơ phá sản, không có khả năng trả các khoản nợ do huy động vốn quá mức, lên đến hơn 300 triệu USD của Tập đoàn bất động sản hàng đầu Trung Quốc Evergrande chính là bài học kinh nghiệm cho các nhà đầu tư và doanh nghiệp phát hành. Để đảm bảo sự phát triển lành mạnh của thị trường trái phiếu nói riêng và thị trường vốn nói chung, đòi hỏi sự phát triển đồng bộ của tất cả các thành phần tham gia vào sự vận hành của thị trường. Dù ở góc độ nào, cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, nhà đầu tư, đều phải đặt ra bài toán cân bằng giữa rủi ro và lợi ích.

Theo chuyên gia kinh tế TS Cấn Văn Lực, vấn đề của Việt Nam hiện nay là phải tìm cách nâng thị trường lên một tầm cao mới. Thị trường TPDN cần minh bạch, bền vững hơn với đa dạng loại hình trái phiếu, cũng như ít rủi ro hơn đối với nhà đầu tư ngay cả đối với nhà đầu tư không chuyên.

Ông Lực đánh giá, vai trò của các định chế tài chính và các tổ chức xếp hạng tín nhiệm là vai trò trung gian vô cùng quan trọng, cần được chú ý hơn trong thời gian tới. Đây là mắt xích không thể thiếu trong chuỗi giá trị của thị trường TPDN.

TS Cấn Văn Lực đề xuất Chính phủ sớm sửa đổi một số Nghị định đã không còn phù hợp cho sự phát triển của thị trường TPDN Việt Nam, như Nghị định 38. Ngoài ra, xem xét thành lập một số định chế tài chính mới, ví dụ như Quỹ đầu tư cơ sở hạ tầng hoặc Quỹ đầu tư tín chấp bất động sản tham gia vào thị trường thông qua việc phát hành trái phiếu tổng hợp để hướng tới nhiều nhà đầu tư hơn.

Đinh Hiệu

Bình luận bài viết

Quảng Trị đề nghị Thủ tướng cho phép chuyển mục đích 38,2 ha đất trồng lúa để xây dựng cảng hàng không Quảng Trị (giai đoạn 1). Toàn bộ diện tích này nằm trên địa bàn huyện Gio Linh.

Đến nay diện tích đất đã thu hồi tại dự án sân bay Long Thành là hơn 1.284ha trong số 2.532ha, chỉ đạt 50,7%; tiền giải ngân bồi thường, hỗ trợ, tái định đạt hơn 10.698/22.850 tỉ đồng đã bố trí, tương đương 46,81%. Việc chậm giải phóng mặt bằng dự án này được giải thích bằng nhiều nguyên do, trong đó có những tác động của dịch Covid-19.

Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐTB&XH) vừa có báo cáo gửi Chính phủ về việc cho phép doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm được thí điểm triển khai gói bảo hiểm liên quan đến bảo hiểm Covid-19.

Đại lý sẽ bị Vietnam Airlines phạt 3,5 triệu đồng nếu bán vé chặng Hà Nội - TP HCM cho khách không đủ giấy tờ phòng dịch.

UBND tỉnh Quảng Ninh đề xuất bổ sung hạng mục đầu tư đô thị, bỏ sân golf, đồng thời đề xuất giảm quy mô sử dụng đất, tăng vốn đầu tư dự án Khu phức hợp đô thị nghỉ dưỡng, giải trí cao cấp Vân Đồn (dự án casino Vân Đồn).

ThuongTruong

Cơ quan chủ quản: HIỆP HỘI CÁC NHÀ BÁN LẺ VIỆT NAM

Giấy phép hoạt động báo chí điện tử số 75/GP-BTTT, do Bộ Thông tin & Truyền thông cấp ngày: 23/02/2017

Ngày thành lập Tạp chí Thương Trường: Ngày 26 tháng 6 năm 2008

Tòa soạn: Tầng 6 tòa nhà số 8 Trần Đăng Ninh - P. Dịch vọng - Q. Cầu Giấy - Hà Nội

Tổng Biên tập: Đinh Thị Mỹ Vân

Phụ trách nội dung: Tổng TKTS Đinh Duy Hùng

Chung nhan Tin Nhiem Mang

Hotline: 0913398394

Điện thoại: +84 24 3734 9773

Fax: +84 24 3939 3770

Email: toasoanthuongtruong@gmail.com.

Liên hệ quảng cáo: 0888484455