14:27 15/03/2022

Việt Nam xuất khẩu dầu thô nhưng Nghi Sơn lại đi nhập khẩu

Theo TS. Vũ Đình Ánh - Chuyên gia kinh tế, Việt Nam xây dựng Nhà máy Lọc dầu Nghi Sơn nhằm chủ động nguồn cung xăng dầu trong nước, người dân có thể được dùng xăng dầu giá rẻ. Tuy nhiên, trên thực tế, giá bán lại theo giá thế giới, thả nổi theo giá quốc tế.

Giá xăng tăng kỷ lục, nguồn cung thiếu hụt 

Giá xăng trong nước đang ở mức gần 30.000 đồng/lít sau 7 lần tăng giá liên tiếp. Mỗi lần xăng chuẩn bị tăng giá là tình trạng khan hiếm xảy ra trên diện rộng. Nhiều cửa hàng xăng treo biển hết hàng, hoặc bán định mức.

Đáng nói, tình cảnh này xảy ra khi nước ta có nguồn dầu thô, có 2 nhà máy lọc dầu Nghi Sơn và Dung Quất, chiếm tới khoảng 70% thị phần xăng dầu trong nước. Thế nhưng, cuối năm 2021, Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn giảm công suất vì vấn đề tài chính, dẫn đến nguồn cung bị thiết hụt. Đây cũng có thể là khởi nguồn cho tình trạng khan hiếm xăng dầu kéo dài cho đến hiện nay.

Có nhà máy lọc có dầu thô nhưng giá bán xăng dầu vẫn đi theo giá thế giới
Mỗi lần xăng chuẩn bị tăng giá là tình trạng khan hiếm xảy ra trên diện rộng

Tại cuộc họp với PVN mới đây, đặt vấn đề về tình trạng phải nhập khẩu dầu thô để lọc hóa trong khi lại xuất khẩu dầu thô, Phó thủ tướng Lê Văn Thành đề nghị các bộ, ngành có biện pháp tháo gỡ vướng mắc này, “dứt khoát phải đổi mới, nếu vướng ở cơ chế, chính sách thì sửa cơ chế, chính sách”.

Theo Phó thủ tướng, hiện giá dầu thô đang ở mức cao trong khi Việt Nam vẫn đang xuất khẩu phần lớn dầu thô, nhưng lại phải nhập khẩu chủng loại khác để chế biến, và tổng công suất của cả hai nhà máy lọc dầu cũng chỉ đáp ứng 70% nhu cầu thị trường trong nước. “Trữ lượng dầu khí của nước ta đứng thứ 26 thế giới (khoảng 1,5 tỉ m3), nhưng sản lượng khai thác hiện nay chỉ đứng thứ 34 thế giới.

Như vậy, tốc độ hiện thực hóa tiềm năng dầu khí chưa cao. Vì vậy, cần phải đưa được nguồn tài nguyên này vào phục vụ nền kinh tế hiệu quả nhất, phải chế biến sâu hiệu quả nhất”, Phó thủ tướng chỉ ra và nhấn mạnh: “Không thể có chuyện trong cùng tập đoàn mà vừa khai thác, xuất khẩu dầu thô, trong khi đơn vị khác lại phải đi nhập khẩu dầu thô để chế biến”.

Số liệu của Tổng cục Hải quan cho thấy năm 2021, Việt Nam xuất khẩu hơn 3,1 triệu tấn dầu thô, với giá trị xuất khẩu là trên 1,76 tỉ USD. Song cũng trong năm này, chúng ta nhập khẩu hơn 9,9 triệu tấn dầu thô với giá trị nhập khẩu là trên 5,15 tỉ USD. Lượng dầu thô nhập khẩu chủ yếu phục vụ cho 2 nhà máy lọc hóa dầu là Nghi Sơn và Dung Quất.

Việt Nam xuất khẩu dầu thô nhưng Nghi Sơn lại đi nhập khẩu

Với số vốn đầu tư 9 tỷ USD, Công ty TNHH Lọc Hóa Dầu Nghi Sơn (NSRP) là Công ty liên doanh được thành lập vào tháng 4/2008 do bốn thành viên góp vốn, bao gồm Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN); Kuwait Petroleum Europe B.V.,; Idemitsu Kosan Co.,Ltd và Mitsui Chemicals,Inc. Trong đó, PVN góp vốn 25,1%.

Đi vào vận hành thương mại từ cuối năm 2018, Lọc Hóa Dầu Nghi Sơn được hưởng hàng loạt ưu đãi, như thuế miễn thuế thu nhập 4 năm đầu tiên kể từ năm đầu tiên có thu nhập chịu thế và giảm 50% thuế thu nhập doanh nghiệp trong 9 năm tiếp theo).

Ngoại trừ khu C, Công ty được miễn toàn bộ tiền thuê đất khu dự án cũng như bất kỳ khoản phí và lệ phí nào liên quan đến hợp đông thuê khu đất dự án trong thời hạn thuế - theo báo cáo tài chính kiểm toán năm 2020. Công ty được PVN bao tiêu sản phẩm trong 15 năm, với giá mua buôn tương đương nhập khẩu cùng thời điểm cộng với ưu đãi thuế nhập khẩu 3-7%...

Có nhà máy lọc có dầu thô nhưng giá bán xăng dầu vẫn đi theo giá thế giới
Nhà máy Lọc Hóa Dầu Nghi Sơn

Điều đáng nói, dù được hưởng nhiều ưu đãi song Lọc Hóa Dầu Nghi Sơn chìm trong thua lỗ. Tại một cuộc họp gần đây, đại diện Bộ Công Thương cho hay, lỗ lũy kế của doanh nghiệp này đã lên tới 3,3 tỷ USD trong 3 năm, số tiền nợ nguyên liệu cũng lên tới 2,8 tỷ USD.

Mức lỗ lũy kế của Lọc Hóa Dầu Nghi Sơn tính đến hết năm 2020 trên 66.000 tỷ đồng, trong đó riêng năm 2020 lỗ hơn 28.100 tỷ đồng, tăng 24% so với khoản lỗ của doanh nghiệp này ghi nhận trong năm 2019. Lỗ nặng, vốn chủ sở hữu của Nghi Sơn rơi xuống mức âm 11.700 tỷ đồng (ngày 31/12/2020).

Tổng tài sản của Lọc Hóa Dầu Nghi Sơn "bốc hơi" 12.200 tỷ đồng, chủ yếu do biến động của tài sản dài hạn. Trong kỳ, lượng tiền mặt của Nghi Sơn giảm mạnh 69%, xuống chỉ còn 559 tỷ đồng; hàng tồn kho giảm 854 tỷ đồng.

Đến cuối năm 2020, nợ phải trả của Lọc Hóa Dầu Nghi Sơn tăng 8,3% so với đầu năm, gấp 1,06 lần tổng tài sản. Trong đó, riêng nợ ngắn hạn tăng 42%, gấp 2,1 lần giá trị tài sản ngắn hạn (33.539 tỷ đồng). Chưa kể, tổng nợ vay và nợ thuế tài chính mặc dù giảm 5,7% so với đầu năm, đạt 128.994 tỷ đồng nhưng con số này vẫn chiếm tới 66,7% tổng tài sản của doanh nghiệp và gấp 2,6 lần vốn góp chủ sở hữu.

Mới đây tại cuộc làm việc với Đoàn công tác của Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp, Công ty TNHH Lọc Hoá dầu Nghi Sơn đã cho biết những nguyên nhân chính khiến doanh nghiệp "lỗ nặng" thời gian qua.

Cụ thể, theo báo cáo của NSRP là do Nhà máy được đưa vào vận hành thương mại trong bối cảnh toàn thế giới có xu thế dịch chuyển nguồn năng lượng mạnh mẽ (năng lượng tái tạo, thay thế động cơ đốt trong bằng động cơ điện nên nhu cầu xăng dầu giảm). Đồng thời, thị trường biến động bất lợi, biên lợi nhuận chế biến của ngành lọc dầu giảm mạnh và tác động của dịch bệnh Covid-19 đã làm ảnh hưởng lớn tới nhu cầu tiêu thụ xăng dầu trong nước, từ đó ảnh hưởng nghiêm trọng tới hiệu quả sản xuất kinh doanh của dự án.

Ngoài ra, chi phí tài chính cao, cùng với việc bù đắp chi phí cho thời gian chậm tiến độ khoảng 17 tháng cũng là một nguyên nhân gây lỗ của công ty.

Bàn về câu chuyện Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn tại tọa đàm "Làm gì khi giá xăng dầu tăng kỷ lục?" do báo Nông thôn Ngày nay/Điện tử Dân Việt tổ chức vào sáng ngày 14/3, TS Vũ Đình Ánh – Chuyên gia kinh tế cho rằng, vấn đề này cần phải được "nhìn thẳng, nói thật" từ gốc của vấn đề.

Thứ nhất, về nguồn dầu thô dùng cho Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn. Theo ông Ánh, Việt Nam xuất khẩu dầu thô nhưng Nghi Sơn lại đi nhập khẩu. Điều này khiến cho vị chuyên gia này "kinh ngạc".

"Điều khiến tôi kinh ngạc nhất là toàn bộ dầu thô ở Việt Nam không dùng được cho Nhà máy Nghi Sơn mà phải dùng dầu thô nhập khẩu từ Trung Đông. Nhà máy lọc dầu Dung Quất ít nhất còn sử dụng được dầu thô, dầu bạch hổ của Việt Nam", ông Ánh bày tỏ.

Hai là về giá bán. Vị chuyên gia này cho biết, Việt Nam xây dựng Nhà máy Lọc dầu Nghi Sơn nhằm chủ động nguồn cung xăng dầu trong nước, người dân có thể được dùng xăng dầu giá rẻ. Tuy nhiên, trên thực tế, giá bán lại theo giá thế giới, thả nổi theo giá quốc tế. Như vậy, chúng ta lọc dầu trong nước để làm gì?, TS Ánh đặt vấn đề.

Ba là, Nhà máy Nghi Sơn cung cấp đến 35% thị phần thị trường xăng dầu trong nước, nhưng như đề cập ở trên nguồn dầu thô phải nhập khẩu, giá cả thả nổi theo giá quốc tế và việc nhà máy cắt giảm công suất, thậm chí có thể dừng sản xuất, đây không phải lần đầu.

"Những lần trước thì Nhà máy đưa ra lý do là kỹ thuật phải bảo dưỡng, bảo trì, nhưng lần này nghiêm trọng hơn ở chỗ, nhà máy tuyên bố bị lỗ. Vậy lỗ bao nhiêu thì chưa ai thấy nói. Vấn đề này các cơ quan chức năng cũng phải làm rõ", TS.Vũ Đình Ánh cho hay.

Anh Đào (t/h)

Theo dõi Thương Trường trên