12:21 09/05/2022

Góc khuất thị trường chứng khoán: Công ty chứng khoán “vừa đá bóng vừa thổi còi”

Các công ty chứng khoán cung cấp dịch vụ quản lý tài khoản, tư vấn nhà đầu tư mua chứng khoán lại đi đầu tư chứng khoán và nắm toàn bộ thông tin mua bán, giao dịch của khách hàng. Thậm chí có công ty chứng khoán còn thông đồng, là sân sau giúp sức thao túng thị trường chứng khoán đang là những vấn đề đặt ra cho thị trường chứng khoán Việt Nam.

Nhà đầu tư “cháy túi”, nhiều công ty chứng khoán vẫn lãi đậm mảng tự doanh

Mới đây, các công ty chứng khoán MBS, APG, SSI, TCBS và nhiều công ty chứng khoán đã công bố báo cáo tài chính quý 1/2022 với kết quả rất tích cực, cho thấy doanh thu tăng cao, gấp nhiều lần so với cùng kỳ năm trước. Trong đó doanh thu chính của nhiều công ty chứng khoán đến từ mảng tự doanh.

Góc khuất thị trường chứng khoán Công ty chứng khoán “vừa đá bóng vừa thổi còi”
Công ty Chứng khoán VNDirect lãi hơn 664 tỷ đồng, tăng hơn 45% so với cùng kỳ trong mảng tự doanh

Cụ thể, theo báo cáo tài chính công ty mẹ quý 1/2022, Công ty Cổ phần Chứng khoán VNDirect lãi ròng 762.2 tỷ đồng, tăng 48% so với cùng kỳ. Công ty chứng khoán này ghi nhận doanh thu hoạt động tăng mạnh trong quý 1 lên mức 1.766 tỷ đồng, tăng 61%; trong đó, lãi từ các khoản cho vay, phải thu tăng mạnh tới gần 170% lên hơn 464 tỷ đồng. Doanh thu môi giới tăng 73% lên mức 461,6 tỷ đồng. Công ty có doanh thu bảo lãnh phát hành hơn 72 tỷ đồng, gấp hơn 13 lần cùng kỳ. 

Đặc biệt, hoạt động tự doanh quý 1 cũng mang lại kết quả tích cực và đem lại phần lớn doanh thu cho Chứng khoán VNDirect. Cụ thể, lãi tự doanh (thể hiện ở khoản mục Lãi từ các tài sản tài chính ghi nhận thông qua lãi/lỗ (FVTPL)) của công ty đạt hơn 664 tỷ đồng, tăng hơn 45% so với cùng kỳ.

Công ty Cổ phần Chứng khoán Châu Á-Thái Bình Dương (mã APS) cũng vừa công bố báo cáo tài chính quý 1/2022, với kết quả rất tích cực từ mảng tự doanh chứng khoán. Theo đó quý 1/2022, công ty này ghi nhận doanh thu hoạt động đạt 102,8 tỷ đồng, tăng 119% so với cùng kỳ năm 2021; trong đó, hoạt động tự doanh chứng khoán đã mang về cho APS 93,1 tỷ đồng, tăng 249% so với cùng kỳ năm ngoái.

Trong quý 1/2022, dù chi phí hoạt động tăng 343,3% lên mức 40,3 tỷ đồng, song khoản doanh thu tài chính cũng tăng mạnh 298,5% so với cùng kỳ năm ngoái. Kết quả, công ty ghi nhận 46,3 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, tăng 36,07% so với cùng kỳ năm ngoái.

Theo lý giải của ban lãnh đạo công ty này, lợi nhuận sau thuế quý 1/2022 tăng mạnh chủ yếu đến từ hoạt động tự doanh chứng khoán, nguyên nhân do trong quý này thị trường chứng khoán vẫn duy trì đà tăng trưởng mạnh những ngày đầu quý. Do đó, công ty đã nhanh chóng thực hiện việc chốt lời một số mã cổ phiếu tốt mà công ty năm giữ để thu lợi nhuận.

Cùng với việc thị trường tăng trưởng mạnh, nhu cầu về vay margin (ký quỹ) của khách hàng cũng tăng lên. Nắm bắt nhịp tăng trưởng của thị trường, công ty đã đẩy mạnh hoạt động cho vay ký quỹ để phục vụ khách hàng tốt hơn, do đó doanh thu từ cho vay tăng 158,3%.

Đại gia ngành chứng khoán là Công ty Cổ phần Chứng khoán SSI cũng công bố kết quả kinh doanh hợp nhất quý 1/2022 với doanh thu và lợi nhuận trước thuế lần lượt đạt 2.068,4 tỷ đồng và 883,3 tỷ đồng, tăng 36,2% và 66,6% so với quý 1/2021.

Các mảng kinh doanh đều tăng trưởng và có đóng góp tích cực vào doanh thu chung của SSI. Trong đó, dịch vụ chứng khoán, kinh doanh nguồn vốn và hoạt động đầu tư tiếp tục là các lĩnh vực chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu doanh thu. Cụ thể, doanh thu từ nghiệp vụ môi giới chứng khoán đạt 599,5 tỷ đồng, tăng 37% so với quý 1/2021. Dư nợ ký quỹ cuối quý tiếp tục duy trì ở mức cao, đạt 20.619 tỷ đồng. Doanh thu từ dịch vụ cho vay ký quỹ và ứng trước tiền bán ghi nhận 566,4 tỷ đồng, cao gấp 2,3 lần so với cùng kỳ. Hoạt động đầu tư ghi nhận doanh thu 633,2 tỷ đồng, tăng 5,6%.

Góc khuất thị trường chứng khoán Công ty chứng khoán “vừa đá bóng vừa thổi còi”
Doanh thu quý 1/2022 của Công ty Chứng khoán VNDirect

Trước thực trạng thời gian gần đây nhiều nhà đầu tư thua lỗ "cháy túi" nhưng các công ty chứng khoán vẫn “rộn ràng” báo lãi, đặc biệt là doanh thu đến từ mảng tự doanh đã gây lên nhiều tranh cãi. Theo đó, một mặt thì các công ty chứng khoán cung cấp dịch vụ quản lý tài khoản, tư vấn nhà đầu tư mua chứng khoán. Mặt khác, chính các công ty này cũng đi đầu tư chứng khoán và nắm toàn bộ thông tin mua bán, giao dịch của khách hàng. 

Nhiều nhà đầu tư cho rằng việc các công ty chứng khoán tại Việt Nam đang “vừa đá bóng vừa thổi còi”, “đánh bài nhưng được xem bài người khác” như vậy dẫn đến sự thiếu minh bạch và bất bình đẳng trong tiếp cận thông tin, khiến nhà đầu tư bị chèn ép trong việc tham gia vào thị trường. 

Vấn đề càng thêm “nóng” khi mới đây, Sở Giao dịch chứng khoán TP.HCM (HOSE) đã thông báo tới các đối tác sử dụng dịch vụ về việc ngừng cung cấp thông tin giao dịch tự doanh của khối các công ty chứng khoán. Theo HOSE thông tin giao dịch tự doanh là nhóm thông tin thuộc gói dịch vụ thông tin giữa HOSE và đối tác khách hàng theo hợp đồng. Thông tin giao dịch tự doanh của các công ty chứng khoán không thuộc nội dung công bố thông tin về giao dịch chứng khoán của Sở giao dịch chứng khoán, theo quy định tại Điều 37, Thông tư 96/2020/TT-BTC hướng dẫn công bố thông tin trên thị trường chứng khoán.

Nhiều chuyên gia cho rằng, để bảo đảm tính độc lập của công ty chứng khoán, nguyên tắc là không tự doanh. Trường hợp muốn mua bán lướt sóng trên thị trường, công ty chứng khoán nên có một quỹ đầu tư riêng hoặc công ty con có báo cáo tài chính độc lập. Thực tế, nhiều công ty chứng khoán 100% vốn ngoại, khi muốn tự doanh tại Việt Nam cũng thường chọn cách này.

Về vấn đề này, mới đây Bộ Tài chính đã lên tiếng khẳng định các công ty chứng khoán được phép thực hiện nghiệp vụ tự doanh, bảo lãnh phát hành, môi giới và tư vấn đầu tư chứng khoán. Điều này phù hợp với thông lệ quốc tế và Luật Chứng khoán cũng có quy định rõ nội dung này.

Để ngăn ngừa tình trạng xung đột lợi ích giữa công ty chứng khoán và khách hàng khi các công ty chứng khoán hoạt động nghiệp vụ tự doanh song lại quản lý tài khoản khách hàng và tư vấn đầu tư chứng khoán, Điều 89, Luật Chứng khoán và các văn bản hướng dẫn (Thông tư số 121/2020/TT-BTC) đã có quy định các công chứng khoán phải có nghĩa vụ ưu tiên quyền lợi và bảo vệ tài sản của khách hàng.

Về quản lý giám sát, Bộ Tài chính cho biết Ủy ban Chứng khoán Nhà nước có nhiệm vụ giám sát thường xuyên, liên tục qua báo cáo hoặc kiểm tra tại chỗ hoạt động của các công ty chứng khoán nhằm đảm bảo các hoạt động này tuân thủ quy định pháp luật.

Quy định là như vậy, nhưng nhiều chuyên gia vẫn cho rằng, vấn đề đầu tiên phải là đạo đức nghề nghiệp. Khi hoạt động tự doanh xảy ra, việc minh bạch trong báo cáo phân tích môi giới khó kiểm soát. Giả sử khi có một mã cổ phiếu do khối tự doanh của công ty chứng khoán đang nắm bị lỗ, không loại trừ khả năng khối môi giới cũng phải chịu sức ép và đặt lợi ích của công ty mình lên trên lợi ích nhà đầu tư, đưa ra khuyến nghị mua, "úp sọt" nhà đầu tư. 

Ngoài ra, hoạt động tự doanh của công ty chứng khoán cũng là một loại rủi ro cho nhà đầu tư. Khi thị trường lao dốc, tự doanh thua lỗ, các nghiệp vụ chính, đặc biệt là hoạt động cho vay margin, bị ảnh hưởng, không có khả năng thanh toán cho khách hàng, tiền của khách hàng có thể bị lợi dụng

Góc khuất thị trường chứng khoán Công ty chứng khoán “vừa đá bóng vừa thổi còi”
Các cổ phiếu đem về lợi nhuận cho Chứng khoán VNDirect

Công ty chứng khoán tham gia thao túng thị trường chứng khoán

Ngoài vấn đề tự doanh của các công ty chứng khoán đang gây tranh cãi, việc “vừa đá bóng vừa thổi còi” còn được thể hiện rõ nét ở việc một số công ty chứng khoán tham gia vào việc thao túng thị trường chứng khoán, gây chấn động dư luận trong thời gian gần đây.

Lâu nay, nhà đầu tư không khó để nhận ra những mỗi quan hệ “dây mơ dễ má” giữa một số công ty chứng khoán với một số doanh nghiệp niêm yết và các chủ doanh nghiệp. Tuy nhiên không ai có thể ngờ rằng các công ty chứng khoán lại có thể trở thành “sân sau”, giúp sức cho các công ty niêm yết thao túng cả thị trường.

Điển hình trong vấn đề này không thể không kể tới mối quan hệ giữa ông Trịnh Văn Quyết, Tập đoàn FLC và Công ty CP Chứng khoán BOS.

Cụ thể, Công ty CP Chứng khoán BOS thành lập năm 2008 tiền thân là Công ty CP Chứng khoán Artex. Khoảng chục năm trước, Chứng khoán Artex đổi thành Công ty CP Chứng khoán FLC (FLCS). Đến năm 2019, Chứng khoán FLC lại đổi thành Công ty CP Chứng khoán BOS, chính thức đưa hệ thống giao dịch phái sinh vào hoạt động, mã cổ phiếu niêm yết là ART.

Vốn điều lệ của Chứng khoán BOS 969,2 tỷ đồng, số lượng cổ phiếu lưu hành 96,9 triệu cổ phiếu. Bà Hương Trần Kiều Dung - chủ tịch HĐQT đồng thời là Phó chủ tịch Thường trực Công ty CP Tập đoàn FLC, Chủ tịch FLC Faros nắm giữ 0,52% vốn. Ông Trịnh Văn Quyết nắm giữ 3,26% vốn. Em gái ông Trịnh Văn Quyết là bà Trịnh Thị Thuý Nga giữ chức vụ Thành viên Hội đồng quản trị, Phó Tổng giám đốc Chứng khoán BOS. Thành viên HĐQT Chứng khoán BOS Lê Bá Nguyên cũng từng là Thành viên HĐQT của Tập đoàn FLC. 

Bản thân ông Trịnh Văn Quyết cũng từng ngồi "ghế nóng" Chủ tịch HĐQT của công ty chứng khoán này, trước khi ông Doãn Văn Phương được bổ nhiệm thay thế vào tháng 12/2011. Bên cạnh giữ 30,34% cổ phần tại FLC, ông Quyết cũng sở hữu hơn 3,156 triệu cổ phiếu ART của Chứng khoán BOS, tương đương 3,2% vốn điều lệ.

Theo báo cáo tài chính đã kiểm toán (công bố ngày 30/3/2022), năm 2021 Chứng khoán BOS ghi nhận lãi sau thuế gần 34 tỉ đồng, trong khi cùng kỳ năm trước chỉ lãi xấp xỉ 1,6 tỉ đồng. Rổ danh mục tự doanh của công ty chứng khoán này đa số là các cổ phiếu thuộc "họ FLC" đã niêm yết trên sàn như FLC, HAI, KLF, GAB, hay cổ phiếu chưa niêm yết gồm FHH (FLC Homes), BAV (Bamboo Airways)...

Những bí mật đằng sau mối quan hệ này chỉ được phát lộ khi Bộ Công an vào cuộc điều tra. Theo thông tin từ cơ quan điều tra, từ ngày 1/12/2021 đến ngày 10/1/2022, ông Trịnh Văn Quyết đã chỉ đạo các cá nhân có quan hệ gia đình hoặc thân thiết điều hành nhân viên Công ty CP Chứng khoán BOS và các công ty con, công ty vệ tinh sử dụng 20 tài khoản chứng khoán của 11 tổ chức để thông đồng mua, bán chứng khoán với tần suất lớn, nhằm tạo ra cung, cầu giả tạo.

Các tài khoản nêu trên đã tham gia 28/28 phiên giao dịch, đặt mua chiếm 12% tổng khối lượng đặt mua và khớp mua 2,84% tổng khối lượng khớp mua toàn thị trường; đặt bán chiếm 7% tổng khối lượng đặt bán và khớp bán chiếm 12% tổng khối lượng khớp bán toàn thị trường.

Tại các phiên tăng giá, nhóm 21 tài khoản chứng khoán đặt mua với tổng khối lượng 77% tổng khối lượng đặt mua của nhóm. Tại các phiên giảm giá, nhóm đặt bán với tổng khối lượng 94% tổng khối lượng đặt bán của nhóm. Mục đích đẩy giá chứng khoán FLC từ 14.650 đồng/cổ phiếu ngày 1/12/2021 lên giá 24.050 đồng/cổ phiếu (tăng 64%). 

Sau đó, ông Trịnh Văn Quyết giao cho người thân trong gia đình đặt lệnh bán 175 triệu cổ phiếu FLC và đã khớp lệnh bán 74,8 triệu cổ phiếu FLC với giá 22.586 đồng/cổ phiếu nhưng không công bố thông tin trước khi giao dịch chứng khoán, với số tiền 1.689 tỷ đồng, thu lợi bất chính số tiền khoảng 530 tỷ đồng.

Cơ quan điều tra đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam ông Trịnh Văn Quyết và một số cá nhân thuộc Tập đoàn FLC, Công ty CP Chứng khoán BOS và các công ty có liên quan để điều tra về hành vi "Thao túng thị trường chứng khoán", "Che giấu thông tin trong hoạt động chứng khoán", gây thiệt hại nghiêm trọng cho nhà đầu tư, ảnh hưởng đến hoạt động của thị trường chứng khoán.

Góc khuất thị trường chứng khoán Công ty chứng khoán “vừa đá bóng vừa thổi còi”
Việc các công ty chứng khoán "vừa đá bóng vừa thổi còi" là vấn đề đang gây tranh cãi trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Tiếp đó, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an cũng đã ra Quyết định khởi tố vụ án “Thao túng thị trường chứng khoán" xảy ra tại Công ty Cổ phần Chứng khoán Trí Việt, Công ty Cổ phần Louis Holdings, Công ty Cổ phần Louis Capital, Công ty Cổ phần Louis Land và các đơn vị liên quan. Đồng thời khởi tố, bắt tạm giam 4 bị can liên quan tới các công ty trên.

Theo cơ quan điều tra, trong thời gian từ ngày 4/1/2021 đến ngày 6/10/2021, ông Đỗ Thành Nhân, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Louis Holdings, Thành viên Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Louis Capital, Công ty cổ phần Louis Land thông đồng với ông Đỗ Đức Nam, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần chứng khoán Trí Việt và các đối tượng khác sử dụng nhiều tài khoản giao dịch chứng khoán thực hiện mua, bán và lôi kéo người khác mua, bán chứng khoán để thao túng giá cổ phiếu của Công ty cổ phần Louis Capital (mã TGG), Công ty cổ phần  Louis Land (mã BII) và các mã chứng khoán khác trái quy định pháp luật, thu lợi bất chính hàng trăm tỉ đồng. 

Theo đó, trong năm 2021, thị giá TGG từng có thời điểm tăng hơn 50 lần, BII tăng hơn 10 lần. Ngoài TGG và BII, những công ty niêm yết khác có "bóng dáng" Louis Holdings xuất hiện, như AGM, APG, DDV hay SMT cũng ghi nhận những phiên tăng kịch trần liên tiếp. Mức tăng phổ biến trên 100%, vượt xa các mã khác trên thị trường. Thời điểm tháng 9/2021, nhóm cổ phiếu thuộc nhóm Louis liên tục tăng cao nên các nhà đầu tư càng “nhảy” vào đông. 

Đáng chú ý nhất, sau khi Đỗ Thành Nhân và nhóm cổ đông liên quan đến Louis Holdings thâu tóm, Công ty Đầu tư và xây dựng Trường Giang (TGG) đổi tên thành Louis Captial rồi trở thành tâm điểm khi kéo tăng trần hàng chục phiên. Cổ phiếu TGG đã có khoảng thời gian tăng phi mã. Cụ thể, đầu năm 2021, cổ phiếu TCC chỉ có giá 1.200 đồng nhưng đến tháng 9/2021 đã lập đỉnh với giá 74.800 đồng vào tháng 9/2021, tăng tới 6.000%. 

Sau khi nhóm cổ phiếu liên quan đến các bị can trên "thổi" lên mức giá cao không tưởng thì những người cầm đầu của nhóm cổ phiếu này đã liên tiếp bán ra khiến các nhà đầu tư mua vào bị “hố”. Tiếp đó là những phiên liên tiếp rớt giá thê thảm, giảm sàn 5 - 6 phiên liên tục khiến các nhà đầu tư thiệt hại nặng nề.

Liên quan tới vấn đề minh bạch, an toàn trên thị trường chứng khoán, trong một hội nghị vào tháng 4/2022, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính cho biết: "Tôi nghe rất nhiều phàn nàn về hiện tượng nghẽn lệnh, ứng dụng công nghệ, quản lý thị trường chưa tốt, tình trạng làm giá thao túng chứng khoán gây thiệt hại cho nhà đầu tư và niềm tin thị trường, chuẩn mực, đạo đức của một bộ phận cán bộ thực thi công vụ có vấn đề, chuẩn mực kế toán, chế tài xử lý, xử phạt còn bất cập...

Thông tin công bố của một số doanh nghiệp đại chúng, công ty niêm yết, nhà đầu tư chưa bảo đảm tính chính xác. Có những doanh nghiệp thậm chí làm ăn thua lỗ nhưng giá chứng khoán tăng tính bằng nhiều lần, không theo quy luật nào... Rồi nhà đầu tư cũng đặt câu hỏi liệu có hay không việc thao túng, làm giá của chính các công ty chứng khoán, hình thức xử phạt chưa phù hợp... Vì những việc đó, trong thời gian gần đây, Chính phủ đã chỉ đạo các cơ quan chức năng quyết liệt xử lý nghiêm sai phạm để làm lành mạnh hóa thị trường, bảo vệ nhà đầu tư".

Quang Tuấn

Theo dõi Thương Trường trên