13:00 05/06/2022

Luật sư: Giá sgk do các NXB quyết định, Nhà nước cần có giải pháp cấp bách để điều tiết

Theo công bố của các nhà xuất bản, giá sách giáo khoa sẽ cao gấp 2 - 3 lần so với bộ sách cũ. Điều này đã khiến nhiều phụ huynh học sinh, dư luận hết sức quan tâm về nguyên nhân tăng giá. Dưới góc nhìn pháp lý, luật sư khẳng định, giá sách giáo khoa hiện nay do doanh nghiệp, các nhà xuất bản tự xây dựng và quyết định, sau đó kê khai giá với cơ quan có thẩm trước khi đưa ra thị trường.

Dư luận xã hội những ngày gần đây đề cập nhiều đến thông tin giá sách giáo khoa mới của một số lớp, cao gấp 2, thậm chí gấp 3 lần so với bộ sách hiện này. Giá chênh lệch dao động từ vài chục ngàn đến không quá 200 ngàn đồng một bộ. Thế nhưng, đây lại là sản phẩm thiết yếu và có tác động đến đại bộ phận người dân.

Hiện có 3 bộ sách giáo khoa được biên soạn theo chương trình giáo dục phổ thông mới, bao gồm bộ sách giáo khoa "Cánh diều" của Công ty Cổ phần Đầu tư Xuất bản - Thiết bị Giáo dục Việt Nam Vietpic, bộ sách giáo khoa "Kết nối tri thức với cuộc sống" và bộ sách "Chân trời sáng tạo" của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.

Bộ sách giáo khoa "Cánh diều" có giá bán cao nhất ở tất cả các lớp, trong đó bộ lớp 3 chưa tính sách ngoại ngữ có giá là 220.000 đồng/bộ. Bộ "Kết nối tri thức với cuộc sống" là 183.000 đồng/bộ. Bộ "Chân trời sáng tạo" có giá 178.000 đồng/bộ.

Sách giáo khoa đắt gấp 23 lần Giá do doanh nghiệp các NXB tự xây dựng và quyết định

Nếu tính trung bình giá bán từng cuốn sách mới thì ở lớp 3 hiện hành là 9.700 đồng/cuốn. Bộ "Cánh diều" có giá cao nhất trong các bộ sách mới, trung bình 18.300 đồng/cuốn, gần gấp đôi. Giá trung bình từng cuốn của 2 bộ sách còn lại cũng ghi nhận cao hơn giá bán sách hiện hành. Tương tự như vậy đối với sách lớp 7 và lớp 10.

Trải qua 2 năm dịch bệnh, cuộc sống của người lao động còn nhiều khó khăn. Tăng ca ít, thu nhập giảm, tiền sách giáo khoa tăng, học phí tăng đang là "gánh nặng" với các gia đình lao động khó khăn. Do đó, người dân cùng dư luận hết sức quan tâm về nguyên nhân tăng giá sách giáo khoa và căn cứ để thực hiện tăng giá dựa trên cơ sở nào?

Dưới góc nhìn pháp lý, Luật sư Nguyễn Danh Huế - Công ty Luật TNHH Hừng Đông (Đoàn Luật sư TP.Hà Nội) cho biết, về thẩm quyền điều chỉnh giá, theo quy định của Luật Giá năm 2012, giá sách giáo khoa do doanh nghiệp (các nhà xuất bản) tự xây dựng, quyết định giá bán, chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính đúng đắn, phù hợp của phương án giá sách giáo khoa. Các nhà xuất bản thực hiện kê khai giá với cơ quan có thẩm quyền là Bộ Tài chính trước khi đưa ra thị trường; đồng thời thực hiện niêm yết, công khai đầy đủ thông tin về giá sách.

Sách giáo khoa đắt gấp 23 lần Giá do doanh nghiệp các NXB tự xây dựng và quyết định
Luật sư Nguyễn Danh Huế - Công ty Luật TNHH Hừng Đông (Đoàn Luật sư TP.Hà Nội)

Luật sư Nguyễn Danh Huế giải thích, Sách giáo khoa không thuộc Hàng hóa dịch vụ do Nhà nước định giá theo quy định tại khoản 1 Điều 19 Luật Giá 2012. Do không được quy định là hàng hóa thiết yếu, hàng hóa dịch vụ do nhà nước định giá nên việc điều chỉnh giá không có tính định kỳ như đối với các mặt hàng khác như xăng, dầu,… mà hoàn toàn phụ thuộc vào nhà xuất bản.

Việc định giá của sản phẩm Sách giáo khoa, Luật sư Huế cho biết, định giá được quy định tại Thông tư 25/2014/TT-BTC Quy định phương pháp định giá chung đối với hàng hóa, dịch vụ. Theo Thông tư này, có 2 phương pháp định giá  là Phương pháp so sánh (phương pháp định giá hàng hóa, dịch vụ căn cứ vào kết quả phân tích, so sánh giữa mức giá và các đặc điểm kinh tế, kỹ thuật ảnh hưởng lớn đến mức giá của hàng hóa, dịch vụ cần định giá với hàng hóa, dịch vụ tương tự được giao dịch trên thị trường trong nước; có tham khảo giá cả trên thị trường khu vực và thế giới (nếu có)) và Phương pháp chi phí (phương pháp định giá hàng hóa, dịch vụ căn cứ vào chi phí sản xuất, kinh doanh thực tế hợp lý, hợp lệ và mức lợi nhuận dự kiến (nếu có) phù hợp với mặt bằng giá thị trường và chính sách của Nhà nước có tác động đến giá hàng hóa, dịch vụ).

Cũng  theo Luật sư Nguyễn Danh Huế, thực hiện quy định Luật Xuất bản, đến tháng 12/2017, Bộ Thông tin và Truyền thông đã cấp, đổi giấy phép thành lập cho 37 Nhà xuất bản (chung cho cả hoạt động in, phát hành). Trong đó, chỉ có Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam có chức năng xuất bản sách giáo khoa.

Sau khi có chủ trương "Thực hiện xã hội hóa biên soạn sách giáo khoa, có một số sách giáo khoa cho mỗi môn học", đến nay đã có thêm 5 nhà xuất bản khác đủ điều kiện về nguồn lực và mạng lưới cộng tác viên được Bộ Thông tin - Truyền thông xem xét, bổ sung chức năng xuất bản sách giáo khoa trong giấy phép thành lập. 5 nhà xuất bản này bao gồm: NXB Đại học Sư phạm Hà Nội, NXB Đại học Sư phạm TP.HCM, NXB ĐHQG Hà Nội, NXB Đại học Vinh và NXB Đại học Huế.

Việc phát hành sách giáo khoa được thông qua các công ty Sách - Thiết bị trường học địa phương và một số đối tác phát hành. Việc in và phát hành sách giáo khoa cơ bản đáp ứng đầy đủ, đồng bộ, kịp thời nhu cầu học tập của học sinh cả nước. Các nhà in tham gia đấu thầu in, các đơn vị tham gia phát hành sách giáo khoa phần lớn đều là các công ty cổ phần; nguồn nguyên vật liệu phục vụ in ấn sách giáo khoa (giấy, kẽm, mực in) chiếm một tỷ trọng lớn trong giá thành sách giáo khoa.

Sách giáo khoa đắt gấp 23 lần Giá do doanh nghiệp các NXB tự xây dựng và quyết định
Sách giáo khoa mới lớp 3, lớp 7 và lớp 10 có giá cao gấp 2-3 lần sách cũ.

Nhấn mạnh nội dung lần điều chỉnh giá này, Luật sư Huế nói: “Trước khi xem xét điều chỉnh các mức giá phù hợp với những yếu tố biến động của thị trường, đặc biệt là yếu tố đầu vào sản xuất để tác động đến giá thành sản phẩm, đơn vị sản xuất lập phương án kê khai giá cho cơ quan quản lý nhà nước (bao gồm cả trường hợp điều chỉnh tăng và điều chỉnh giảm). Ở đây, đối với mặt hàng sách giáo khoa, chủ thể tiếp nhận là Bộ Tài chính. Như vậy, việc nhà xuất bản thực hiện kê khai giá sách giáo khoa với Bộ Tài chính là phù hợp với quy định của pháp luật về giá.”

“Năm 2019, Bộ Tài chính ban hành Thông báo số 764/TB-BTC ngày 17/9/2019 thông báo danh sách doanh nghiệp thực hiện đăng ký giá, kê khai giá tại Bộ Tài chính (Cục Quản lý giá), bao gồm mặt hàng sách giáo khoa của Nhà Xuất bản Giáo dục Việt Nam. Tuy nhiên, cơ chế kê khai giá như hiện có thể dẫn đến hiện tượng mức giá cao, thấp khác nhau tạo tâm lý bất ổn cho phụ huynh và học sinh. Trong khi đó, sách giáo khoa thuộc nhóm vật tư giáo dục thiết yếu của học sinh. Việc này gây ảnh hưởng đến an sinh xã hội, đặc biệt người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng kinh tế khó khăn nên Nhà nước cần có giải pháp cấp bách để điều tiết giá.” Luật sư Nguyễn Danh Huế kiến nghị.

Chỉ nên xã hội hóa từng phần

Trao đổi với báo chí, PGS - TS Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá (Bộ Tài chính), cho rằng xu hướng thế giới và Việt Nam chắc chắn cũng như vậy. Chúng ta phải xác định học sinh phổ thông là đối tượng cần được bảo trợ. Các quốc gia đều có chính sách hỗ trợ về sách giáo khoa, nơi thì cấp tiền, nơi thì cho mượn sách giáo khoa…

Riêng Việt Nam, theo ông Long, nhà nước rất quan tâm đến vấn đề này với nhiều chủ trương, chính sách hỗ trợ. Do vậy, sách giáo khoa là mặt hàng mà nhà nước đặc biệt phải quan tâm, khi đại bộ phận người dân vẫn chưa có thu nhập cao, người dân ở khu vực nông thôn, miền núi còn rất khó khăn, việc tăng giá sách giáo khoa gấp 2 - 3 lần cũng như tăng số đầu sách bắt buộc như hiện nay thực sự là gánh nặng với họ.

PGS Ngô Trí Long cũng cho rằng, khi xã hội hóa sách giáo khoa thì đương nhiên có sự cạnh tranh. Các nhà xuất bản sẽ huy động được đội ngũ viết sách tốt nhất, sách được in ấn đẹp, bắt mắt nhất, thêm vào đó chi phí truyền thông, quảng bá, phát hành… dẫn đến đội giá.

“Tôi không nói chủ trương xã hội hóa sách giáo khoa là sai, nhưng theo tôi do sách giáo khoa là mặt hàng đặc thù thì chúng ta chỉ nên xã hội hóa ở từng khâu. Nhà nước sẽ bao cấp, hỗ trợ khâu nào đó để đảm bảo giá sách giáo khoa phù hợp đối với mọi gia đình, chứ không phải xã hội hóa ở tất cả các khâu để ra được một cuốn sách giáo khoa như hiện nay”, ông Long đề xuất.

Hồng Quang

Theo dõi Thương Trường trên