Dù kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam tăng hơn 45% trong 5 tháng đầu năm 2026, giá thu mua tại nhiều vùng trồng lại liên tục giảm sâu, khiến không ít nhà vườn chỉ hòa vốn hoặc lợi nhuận rất thấp.
Theo các chuyên gia, nguyên nhân không nằm ở sự suy yếu của nhu cầu xuất khẩu mà chủ yếu đến từ áp lực nguồn cung tăng nhanh, sự phụ thuộc lớn vào một thị trường và yêu cầu ngày càng khắt khe của các nước nhập khẩu.
Nguồn cung tăng nhanh, sức mua chưa theo kịp
Nếu như hoạt động xuất khẩu ghi nhận tín hiệu tích cực thì thị trường sầu riêng trong nước lại diễn biến theo chiều ngược lại khi giá thu mua liên tục đi xuống trong những tuần gần đây.
Tại các vùng trồng trọng điểm ở Đông Nam Bộ, sầu riêng Thái hiện được thương lái thu mua phổ biến 40.000 - 45.000 đồng/kg (tùy loại), giảm khoảng 8.000 - 10.000 đồng/kg so với ba tuần trước và thấp hơn rất nhiều so với mức trên 130.000 đồng/kg trong giai đoạn trái vụ.
Tại các kho thu mua, sầu riêng Thái loại A hiện dao động 63.000 - 65.000 đồng/kg, loại B khoảng 43.000 - 45.000 đồng/kg, còn hàng dạt chỉ còn 35.000 - 38.000 đồng/kg.
Đối với giống Ri6, giá còn giảm mạnh hơn. Hàng loại A tại kho hiện chỉ còn 30.000 - 35.000 đồng/kg, loại B khoảng 20.000 - 22.000 đồng/kg, trong khi giá thu mua tại vườn phổ biến 15.000 - 18.000 đồng/kg.
Theo nhiều nhà vườn, mức giá này thấp hơn nhiều so với kỳ vọng trong bối cảnh chi phí sản xuất ngày càng tăng. Giá phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nhân công thu hoạch và vận chuyển đều tăng so với năm trước, khiến lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể. Sau khi trừ chi phí đầu tư, nhiều hộ chỉ đạt mức hòa vốn hoặc lãi rất thấp.
Theo các thương lái, nguyên nhân lớn nhất khiến giá sầu riêng giảm là nguồn cung đang tăng nhanh hơn tốc độ tiêu thụ. Hiện nay, nhiều vùng trồng tại Đông Nam Bộ bước vào giai đoạn thu hoạch rộ, lượng hàng đưa ra thị trường tăng mạnh chỉ trong thời gian ngắn.
Trong khi đó, từ tháng 8 đến tháng 10, các vùng trồng tại Tây Nguyên sẽ tiếp tục bước vào chính vụ với sản lượng lớn hơn. Điều này đồng nghĩa nguồn cung sầu riêng trong nước sẽ còn tiếp tục tăng trong những tháng tới.
Một yếu tố khác là hoạt động thu mua phục vụ xuất khẩu hiện đã thay đổi đáng kể so với trước. Nếu như giai đoạn giá cao, doanh nghiệp có thể thu mua với tiêu chuẩn tương đối rộng thì hiện nay các lô hàng phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc cũng như các quy định về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật mới đủ điều kiện xuất khẩu.
Điều này khiến lượng sầu riêng không đáp ứng tiêu chuẩn phải quay về tiêu thụ tại thị trường nội địa, làm nguồn cung trong nước tăng lên và tạo áp lực giảm giá.
Đáng chú ý, mặc dù kim ngạch xuất khẩu tăng mạnh nhưng giá xuất khẩu bình quân của sầu riêng tươi lại giảm hơn 4% so với cùng kỳ năm trước. Điều này cho thấy các doanh nghiệp xuất khẩu cũng phải điều chỉnh giá bán để duy trì sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế, từ đó tác động trực tiếp đến giá thu mua nguyên liệu trong nước.
Theo giới chuyên môn, diễn biến hiện nay phản ánh quy luật cung - cầu của thị trường nhiều hơn là sự suy giảm nhu cầu tiêu thụ. Khi sản lượng tăng nhanh trong thời gian ngắn, giá bán khó tránh khỏi áp lực điều chỉnh, đặc biệt đối với các loại trái cây có tính thời vụ cao như sầu riêng.
Bài học từ Malaysia và yêu cầu phát triển bền vững
Không chỉ Việt Nam, nhiều quốc gia sản xuất sầu riêng lớn trong khu vực Đông Nam Á cũng đang đối mặt với áp lực giảm giá.
Theo báo The Nation Thailand, tại Malaysia, giá sầu riêng Musang King đã giảm gần 90% so với giai đoạn đỉnh điểm do lượng lớn diện tích được mở rộng vài năm trước đồng loạt bước vào thời kỳ cho thu hoạch.
Theo Cơ quan Tiếp thị Nông sản Liên bang Malaysia (FAMA), nguyên nhân chủ yếu không phải do nhu cầu từ Trung Quốc suy giảm. Thực tế, trong 5 tháng đầu năm 2026, Malaysia đã xuất khẩu 11.803 tấn sầu riêng tươi sang Trung Quốc, tăng gần bốn lần so với cùng kỳ năm trước.
Tuy nhiên, lượng lớn sầu riêng không đạt tiêu chuẩn xuất khẩu đã phải quay về tiêu thụ trong nước, khiến nguồn cung tăng mạnh và kéo giá giảm sâu. Theo FAMA, đây là hệ quả của việc sản lượng tăng nhanh hơn khả năng hấp thụ của thị trường.
Diễn biến tại Malaysia cũng là bài học đáng lưu ý đối với ngành sầu riêng Việt Nam trong bối cảnh diện tích trồng liên tục được mở rộng những năm gần đây. Nếu tốc độ phát triển vùng nguyên liệu vượt quá khả năng tiêu thụ, nguy cơ dư cung và biến động giá sẽ ngày càng rõ nét.
Bên cạnh đó, việc Trung Quốc vẫn chiếm gần 90% kim ngạch xuất khẩu cũng cho thấy ngành sầu riêng Việt Nam còn phụ thuộc rất lớn vào một thị trường. Mỗi khi nước nhập khẩu thay đổi quy định về kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc hoặc siết chặt tiêu chuẩn chất lượng, hoạt động xuất khẩu sẽ chịu ảnh hưởng, kéo theo tác động trực tiếp đến giá thu mua trong nước.
Theo các chuyên gia, để phát triển bền vững, ngành sầu riêng cần chuyển dần từ mục tiêu tăng sản lượng sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng. Việc quản lý chặt mã số vùng trồng, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, chuẩn hóa quy trình canh tác và truy xuất nguồn gốc sẽ tiếp tục là yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh của sầu riêng Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh đầu tư vào chế biến sâu, kho lạnh và logistics, qua đó kéo dài thời gian bảo quản, giảm áp lực tiêu thụ trong thời gian thu hoạch rộ và nâng cao giá trị sản phẩm. Thực tế, sầu riêng đông lạnh hiện đang có tốc độ tăng trưởng xuất khẩu và giá bán cao hơn sầu riêng tươi, cho thấy dư địa phát triển của phân khúc này còn rất lớn.
Song song với đó, việc mở rộng thị trường sang Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Đông và châu Âu cũng được xem là giải pháp quan trọng nhằm giảm phụ thuộc vào một thị trường, hạn chế rủi ro trước những biến động về chính sách nhập khẩu.
Trong bối cảnh diện tích trồng tiếp tục tăng, bài toán đặt ra đối với ngành sầu riêng Việt Nam không còn chỉ là xuất khẩu được nhiều hơn, mà còn phải xuất khẩu hiệu quả hơn, nâng cao giá trị gia tăng và xây dựng chuỗi sản xuất - tiêu thụ bền vững. Chỉ khi cân bằng được giữa mở rộng sản xuất và phát triển thị trường, ngành hàng tỷ USD này mới có thể tránh được vòng luẩn quẩn "được mùa mất giá" vốn đã lặp lại nhiều lần đối với nông sản Việt Nam.
|
Xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam đang phục hồi mạnh sau giai đoạn đầu năm gặp nhiều khó khăn Chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026 kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này đạt hơn 562 triệu USD tăng trên 45 so với cùng kỳ năm trước Trung Quốc tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất trong khi sầu riêng đông lạnh nổi lên là điểm sáng với tốc độ tăng trưởng cao hơn nhiều so với sản phẩm tươi
|
Đinh Toàn