Bài 1: Bảo vệ người tiêu dùng dân tộc thiểu số trong kinh tế số

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, người tiêu dùng có thêm nhiều cơ hội tiếp cận hàng hóa, dịch vụ và các phương thức giao dịch hiện đại.

Tuy nhiên, cùng với những lợi ích đó cũng xuất hiện nhiều rủi ro mới, đặc biệt đối với các nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương, trong đó có đồng bào dân tộc thiểu số. Hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền lợi của nhóm đối tượng này đang trở thành yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm mọi người dân đều được tham gia bình đẳng vào nền kinh tế số.

Người dân tộc thiểu số là nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương

Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng dễ bị tổn thương là một trong những yêu cầu xuyên suốt trong các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước và hệ thống pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Tinh thần này được thể hiện nhất quán trong Chỉ thị số 30-CT/TW ngày 22/1/2019 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và trách nhiệm quản lý của Nhà nước đối với công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; Kết luận số 207-KL/TW ngày 10/11/2025 của Ban Bí thư về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 30-CT/TW; Nghị quyết số 87/NQ-CP ngày 5/4/2026 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 207-KL/TW; cùng Quyết định số 239/QĐ-BCT ngày 3/2/2026 của Bộ Công Thương phê duyệt Chương trình quốc gia về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2026-2030.

Các văn bản này đều nhấn mạnh yêu cầu tăng cường bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, trong đó ưu tiên các nhóm người tiêu dùng yếu thế, dễ bị tổn thương; đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và các điều kiện cần thiết để những nhóm đối tượng này có thể tiếp cận thông tin, thực hiện đầy đủ các quyền của mình và được bảo vệ hiệu quả khi tham gia các giao dịch tiêu dùng.

Trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển nhanh, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết. Các hình thức giao dịch trực tuyến, thương mại điện tử, thanh toán số và nhiều dịch vụ mới đã mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng những nguy cơ phát sinh đối với người tiêu dùng nếu thiếu thông tin, thiếu kỹ năng hoặc gặp hạn chế trong việc tiếp cận các cơ chế bảo vệ.

Một trong những điểm mới quan trọng của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 là lần đầu tiên quy định tương đối đầy đủ và có hệ thống về người tiêu dùng dễ bị tổn thương.

Theo quy định của luật, đây là những người tại thời điểm mua hoặc sử dụng hàng hóa, dịch vụ có khả năng chịu nhiều bất lợi hơn trong việc tiếp cận thông tin, bảo đảm an toàn về sức khỏe, tài sản cũng như khả năng tự bảo vệ và giải quyết tranh chấp khi quyền lợi bị xâm phạm.

Luật xác định bảy nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương, gồm: người cao tuổi; người khuyết tật; trẻ em; người dân tộc thiểu số và người sinh sống tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, hải đảo hoặc địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn; phụ nữ đang mang thai hoặc nuôi con dưới 36 tháng tuổi; người mắc bệnh hiểm nghèo; và thành viên hộ nghèo theo quy định của pháp luật.

Việc người dân tộc thiểu số được xác định là một trong các nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương không đồng nghĩa với việc tạo ra một cơ chế ưu tiên mang tính đặc quyền. Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, quy định này phản ánh sự ghi nhận của pháp luật đối với những bất lợi khách quan mà nhóm đối tượng này có thể gặp phải trong quan hệ tiêu dùng, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để các chính sách bảo vệ được xây dựng phù hợp với đặc điểm của từng nhóm người tiêu dùng.

Đây cũng là nền tảng để bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận bình đẳng đối với hàng hóa, dịch vụ, thông tin và các cơ chế bảo vệ quyền lợi trong nền kinh tế hiện đại.

Bảo đảm đầy đủ các quyền của người tiêu dùng theo quy định của pháp luật

Mặc dù được xác định là nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương, người dân tộc thiểu số vẫn được bảo đảm đầy đủ các quyền của người tiêu dùng theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 như mọi công dân khác.

Các quyền cơ bản bao gồm quyền được bảo đảm an toàn về tính mạng, sức khỏe, tài sản; quyền được cung cấp đầy đủ và trung thực thông tin về hàng hóa, dịch vụ; quyền lựa chọn hàng hóa, dịch vụ; quyền góp ý, phản ánh, khiếu nại, tố cáo, khởi kiện; quyền được bồi thường thiệt hại và các quyền khác theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh việc bảo đảm các quyền cơ bản, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 còn thiết kế các cơ chế bảo vệ phù hợp đối với người tiêu dùng dễ bị tổn thương.

Theo đó, trong quá trình giao kết và thực hiện giao dịch, người dân tộc thiểu số có quyền được tạo điều kiện thuận lợi để tiếp cận thông tin; được ưu tiên tiếp nhận và hỗ trợ khi yêu cầu bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; đồng thời được bảo đảm không bị phân biệt đối xử hoặc bị lợi dụng những hạn chế về ngôn ngữ, phong tục, tập quán hay các điều kiện khách quan khác để xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp.

Những quy định này cho thấy cách tiếp cận của pháp luật không chỉ dừng ở nguyên tắc đối xử bình đẳng giữa các chủ thể, mà hướng đến bảo đảm khả năng thực hiện quyền trên thực tế đối với những nhóm người tiêu dùng có điều kiện tiếp cận thông tin và dịch vụ còn hạn chế.

Sự phát triển của công nghệ số đang làm thay đổi toàn diện hoạt động tiêu dùng. Người tiêu dùng ngày càng thực hiện nhiều giao dịch trên các nền tảng trực tuyến thay vì mua bán theo phương thức truyền thống. Điều này đặt ra yêu cầu các cơ chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng phải thích ứng với môi trường số.

Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, việc bảo đảm quyền lợi không chỉ là bảo đảm quyền được mua bán an toàn mà còn phải tạo điều kiện để người dân tiếp cận đầy đủ thông tin, hiểu rõ quyền của mình và có khả năng sử dụng hiệu quả các cơ chế bảo vệ khi tham gia các giao dịch trực tuyến.

Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, đây là tiền đề quan trọng để xây dựng môi trường tiêu dùng công bằng, minh bạch và bao trùm, qua đó góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nền kinh tế số gắn với bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của mọi người tiêu dùng.

Đinh Toàn