10:00 13/03/2022

“Bão giá” xăng dầu lạm phát và suy thoái là hệ quả tất yếu

Từ vận tải, chế biến thực phẩm cho tới vật liệu xây dựng… "cơn bão giá” đã chính thức bùng nổ sau nhiều lần lập đỉnh của giá xăng dầu, lạm phát đến từ giá năng lượng tăng phi mã thì suy thoái là hệ quả tất yếu đã được giới chuyên gia nhận định.

Giá dầu tăng việc giảm thuế phí chỉ là giải pháp tình thế không mang nhiều ý nghĩa

Theo giới chuyên gia xu hướng lạm phát sắp tới là khó tránh khỏi, bởi đây là vấn đề của các nước hiện nay. Sau sự bùng nổ của cuộc xung đột Nga - Ukraine, Mỹ và các đồng minh phương Tây mới đây tuyên bố cấm vận dầu mỏ với Nga, khiến cho nguồn cung trên thị trường thế giới vốn đã thiếu lại càng trầm trọng hơn. Do đó sắp tới, giá dầu sẽ có xu hướng tăng cao hơn nữa và một trong những tác động đầu tiên là dẫn đến lạm phát của các nước sử dụng nhiều dầu. 

Để giảm áp lực cho nền kinh tế, trong Nghị quyết đã xây dựng, Bộ Tài chính đề nghị giảm mức thuế bảo vệ môi trường đối với xăng là 2.000 đồng/lít; dầu diesel, dầu mazut, dầu nhờn là 1.000 đồng/lít; mỡ nhờn là 1.000 đồng/kg; dầu hỏa là 700 đồng/lít và đề nghị Nghị quyết có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/4/2022 đến hết ngày 31/12/2022. 

Trước thực trạng đã nêu, thông tin với báo chí chuyên gia kinh tế - PGS.TS Lê Cao Đoàn cho rằng, giảm thuế bảo vệ môi trường đối với các mặt hàng xăng dầu chỉ là giải pháp tình thế trước việc giá dầu tăng phi mã trong thời gian vừa qua. Việc giá xăng tăng lên gần 30.000 đồng/lít sau phiên điều chỉnh chiều 11/3 thì việc giảm 2.000 đồng thuế bảo vệ môi trường sẽ không mang nhiều ý nghĩa.

“Bão giá” xăng dầu lạm phát và suy thoái là hệ quả tất yếu
Chuyên gia kinh tế - Phạm Chi Lan

Xoay quoanh vấn đề "nóng" này, chuyên gia kinh tế - Phạm Chi Lan nhìn nhận, Việt Nam có xuất khẩu dầu thô nhưng ít, nhập khẩu lại rất lớn nên giá dầu tăng sẽ làm tăng lạm phát. Cùng với đó, biện pháp của nhà nước kéo giảm mức tăng của thị trường xăng dầu trong nước thông qua giảm thuế trên xăng dầu là cần thiết. Tuy nhiên hệ quả đối với lạm phát là khó tránh khỏi, biện pháp “hạ nhiệt” giá xăng dầu, nếu chỉ trông vào giảm thuế bảo vệ môi trường là chưa đủ, bởi đây chỉ là giải pháp tình thế, tạm thời.

Là một trong những người từ rất sớm đã đề xuất Chính phủ cần nhanh chóng tính toán giảm thuế, phí trong xăng dầu để ổn định thị trường trong nước, bà Phạm Chi Lan đánh giá động thái của khu vực nhà nước quá chậm. Chuyện thuế, phí bàn từ trước khi xảy ra cuộc khủng hoảng Nga - Ukraine nhưng đã qua mấy đà xăng tăng giá, cơ quan quản lý vẫn chưa can thiệp được.

Ngay cả khi đề xuất giảm thuế bảo vệ môi trường 2.000 đồng/lít của Bộ Công thương được thông qua và có thể áp dụng từ 1.4, theo bà Phạm Chi Lan, cũng không quá kỳ vọng vào một sự chuyển biến tích cực của thị trường xăng dầu trong nước. Bởi hỗ trợ dư địa giảm thuế cho xăng dầu không nhiều. Nếu bây giờ ngân sách nhà nước bung ra hết sức thì sẽ khó còn dư địa để kiểm soát thị trường trong giai đoạn tới.

Giá thế giới tăng, chi phí nhập khẩu xăng dầu vào Việt Nam tăng, cộng thêm áp lực từ doanh nghiệp, xã hội cần giảm thuế, phí nữa để hỗ trợ người dân và các ngành kinh tế… Rất khó cho ngân sách nhà nước sau khi đã phải chi rất lớn hỗ trợ vượt Covid-19. Chúng ta cần phải chuẩn bị sẵn sàng tinh thần để đón nhận những khó khăn còn lớn hơn trong giai đoạn tiếp theo.

Cơn "bão giá" năng lượng đẩy lạm phát đi xa

Khi mới đây giới chuyên gia kinh tế châu Âu đã đặt ra khái niệm mới “lạm phát kèm suy thoái”. Theo nhận định của ông Cao Minh Hoàng, giá cả hàng hóa và lạm phát tăng nhanh trên thế giới đang khiến các quốc gia châu Âu và Mỹ khó khăn hơn trong việc đưa ra chính sách tiền tệ, vì vừa phải đối phó với lạm phát, vừa phải đối phó với hệ quả của các biện pháp trừng phạt Nga có thể gây ra cho nền kinh tế.

Các chuyên gia có chung nhận định rằng, chính sách tiền tệ của các nước thời gian tới sẽ khó dự đoán hơn với các quốc gia trên thế giới, song các nước đều có sự thận trọng, “nuông chiều” nhất định với thị trường tài chính toàn cầu, không có các quyết sách quá sốc và chủ đạo vẫn là theo hướng thắt chặt hơn.

Lạm phát và giá cả hàng hóa trên thế giới tăng phi mã cũng như xu hướng tăng lãi suất của các nước lớn dự báo sẽ tác động không nhỏ tới lạm phát của Việt Nam, từ đó gây nhiều áp lực lên điều hành chính sách tiền tệ. Dựa trên nhiều kịch bản dự báo giá dầu, Dragon Capital dự báo, lạm phát cơ bản của Việt Nam có thể tăng tương ứng 3,58 - 3,8% và tệ nhất là lên 4,18%. Tuy vậy, Dragon Capital cũng đánh giá, tác động của giá dầu tăng có thể không ảnh hưởng đến lạm phát như dự kiến.

“Bão giá” xăng dầu lạm phát và suy thoái là hệ quả tất yếu
Giá xăng dầu nhảy múa trong những ngày qua

Cơn “bão giá” từ năng lượng lan sang lương thực, thực phẩm, kim loại, phân bón, thức ăn chăn nuôi, thiết bị công nghệ, than… đang diễn ra trên diện rộng. Liệu siêu chu kỳ giá hàng hóa đã đến hay chưa? Nền kinh tế với độ mở cực lớn như Việt Nam làm cách nào hạn chế thiệt hại? Không ngẫu nhiên mà vài tuần nay nhóm cổ phiếu phân bón trên sàn chứng khoán Việt Nam liên tục “đâm thủng trần”.

Đầu tiên, Việt Nam có thể chung sống với lạm phát từ 3,5 đến 4,1% như dự báo của Qũy Dragon Capital. Bài học quá khứ cho thấy, chính sách tiền tệ đi trước một bước và khả năng đứng mũi chịu sào từ nguồn lực công là đối sách tốt nhất. Tiếp đến, khả năng xuất khẩu vào thị trường châu Âu và Mỹ bị đe dọa. Năm ngoái thặng dư thương mại của nước ta với EU hơn 27 tỷ USD với tổng dung lượng hai chiều 45,8 tỷ USD.

Lạm phát ở Mỹ đang bùng nổ sau khi ông Joe Biden cấm vận mua dầu thô Nga, đồng USD sẽ mất giá, xuất khẩu Việt Nam không có lợi. Đây là thị trường đạt tổng kim ngạch 111 tỷ USD năm 2021. Nhiệm vụ đa dạng hóa đối tác chưa bao giờ hết cấp bách.

Việt Nam vẫn có thể tiếp tục nới lỏng tín dụng

Room tín dụng 2 tháng đầu năm nay đã tăng 5%, tăng rất mạnh so với mức tăng 0,06% của 2 tháng đầu năm 2020 và mức 0,67% của 2 tháng đầu năm 2021. Trong khi đó, mặt bằng lãi suất huy động và cho vay trên thị trường cũng đang dần có dấu hiệu nhích lên.

Năm nay, Ngân hàng Nhà nước dự kiến tín dụng tăng 14%, có thể điều chỉnh linh hoạt, tùy theo diễn biến thị trường. Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước cũng đang khẩn trương soạn thảo các văn bản hướng dẫn để triển khai gói cấp bù lãi suất 40.000 tỷ đồng, tương đương 2 triệu tỷ đồng sẽ bơm ra cho nền kinh tế năm nay và năm sau. Câu hỏi đặt ra là, trong bối cảnh tín dụng phục hồi mạnh và lạm phát gia tăng, liệu Ngân hàng Nhà nước có thay đổi chính sách tiền tệ theo hướng thắt chặt thêm giống như các quốc gia khác?

“Bão giá” xăng dầu lạm phát và suy thoái là hệ quả tất yếu
Chuyên gia kinh tế TS Cấn Văn Lực

Theo chuyên gia kinh tế TS Cấn Văn Lực cho rằng, giá dầu và giá hàng hóa trên thế giới tăng mạnh sẽ ảnh hưởng tiêu cực tới Việt Nam. Nếu Chính phủ không có các biện pháp để ổn định giá các mặt hàng thiết yếu, thì lạm phát sẽ gia tăng, khiến việc phục hồi kinh tế gặp khó khăn. Vì vậy, điều quan trọng nhất là phải chuẩn bị nguồn cung, tránh hiện tượng khan hiếm giả, kiểm soát lạm phát và thực hiện ngay các gói hỗ trợ phục hồi nền kinh tế.

Theo nhận định của các chuyên gia, mặc dù áp lực lạm phát là rất lớn, song Việt Nam vẫn có nhiều dư địa để kiểm soát. Ông Đinh Quang Hinh, Trưởng Bộ phận Kinh tế vĩ mô và Chiến lược thị trường thuộc Khối Phân tích (CTCP Chứng khoán VnDirect) cho rằng, lạm phát trên thế giới đang phân hóa mạnh mẽ. Trong khi Mỹ, Anh và một số nước EU đang phải đối mặt với lạm phát cao, thì một số nước châu Á như Việt Nam, Trung Quốc đang kiểm soát lạm phát khá tốt. Bình quân 2 tháng đầu năm nay, CPI cả nước chỉ tăng 1,68% so với cùng kỳ năm ngoái. Lạm phát ở Việt Nam năm nay chỉ khoảng 3,5% và Việt Nam hoàn toàn có thể thực hiện các giải pháp nới lỏng tài khóa, tiền tệ để hỗ trợ nền kinh tế.

Theo giới chuyên gia, sự “lệch pha” của Việt Nam với nhịp tăng trưởng của thế giới chính là lý do khiến lạm phát ở Việt Nam chưa đáng ngại. Cụ thể, năm 2021 là đỉnh phục hồi của nhiều nước trên thế giới, trong khi Việt Nam lại bị ảnh hưởng nặng nề của làn sóng Covid-19 thứ tư. Năm 2022, nhờ phủ sóng vắc-xin, Việt Nam mới bước vào nhịp tăng trưởng, chậm so với thế giới khoảng 6 tháng, Chỉ số Quản trị mua hàng (PMI) ngành sản xuất liên tục đạt trên 50 điểm trong 5 tháng liên tiếp…

Về giá xăng dầu, các chuyên gia cho rằng, thuế và phí chiếm tới 4% cơ cấu giá thành xăng dầu trong nước, Chính phủ hoàn toàn có thể can thiệp để giữ giá nếu giảm thuế, phí xăng dầu. Tương tự, với giá y tế, giáo dục, điện nước…, Chính phủ cũng có thể tham gia điều chỉnh linh hoạt để kiểm soát lạm phát.

Với chính sách tiền tệ, ảnh hưởng rõ nhất của lạm phát toàn cầu là lạm phát đang tăng lên. Dù vậy, theo nhận định của giới phân tích, năm nay, Ngân hàng Nhà nước sẽ không tăng lãi suất cơ bản và sẽ có nhiều biện pháp để hỗ trợ thanh khoản hệ thống. Vì vậy, lãi suất cho vay nếu tăng cũng chỉ tăng xung quanh 1%.

Biến số kinh tế - chính trị thế giới đang gây sức ép lớn cho điều hành chính sách tiền tệ năm nay. Dù vậy, với nền tảng tốt trong nước, dự trữ ngoại hối kỷ lục, vốn FDI liên tục tăng mạnh, niềm tin của người dân và nhà đầu tư vững chắc…, Ngân hàng Nhà nước cũng đang có nhiều điểm tựa để tiếp tục duy trì chính sách tiền tệ ổn định, linh hoạt./.

Hải Bình

Theo dõi Thương Trường trên