Nghị định 157/2026/NĐ-CP mở ra cơ chế mới cho việc thanh toán, quyết toán vốn ngân sách nhà nước để cấp bù lãi suất cho các ngân hàng thương mại.
Gỡ điểm nghẽn trong cơ chế cấp bù lãi suất
Sau nhiều năm triển khai các chương trình tín dụng ưu đãi theo chỉ đạo của Chính phủ, một trong những khó khăn lớn nhất đối với các ngân hàng thương mại là cơ chế thanh toán, quyết toán phần ngân sách nhà nước cấp bù lãi suất chưa thực sự thống nhất, dẫn đến việc nguồn vốn ngân sách được giải ngân chậm, ảnh hưởng đến cân đối tài chính của các tổ chức tín dụng.
Để khắc phục tồn tại này, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 157/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026, đã có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, quy định việc thanh toán, quyết toán vốn ngân sách nhà nước để cấp bù lãi suất cho các ngân hàng thương mại thực hiện các chính sách tín dụng ưu đãi của Nhà nước. Nghị định được kỳ vọng tạo hành lang pháp lý thống nhất, minh bạch, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các bộ, ngành và ngân hàng trong quá trình triển khai.
Gỡ điểm nghẽn trong cơ chế cấp bù lãi suất
Theo Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA), tại nhiều chương trình tín dụng chính sách trước đây, các ngân hàng đã chủ động sử dụng nguồn vốn thương mại để giải ngân cho doanh nghiệp và người dân, song việc thanh toán phần cấp bù từ ngân sách còn kéo dài, làm gia tăng chi phí vốn và ảnh hưởng đến khả năng mở rộng tín dụng ưu đãi. Vì vậy, việc đưa Nghị định 157 vào thực tiễn được xem là bước đi quan trọng nhằm khơi thông dòng vốn chính sách.
Thực tế cho thấy, các ngân hàng thương mại nhà nước như Agribank, BIDV, Vietcombank và VietinBank nhiều năm qua vẫn là lực lượng chủ lực thực hiện các chương trình tín dụng ưu đãi trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, xuất khẩu, doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhà ở xã hội hay các chương trình phục hồi kinh tế. Bên cạnh đó, một số ngân hàng thương mại cổ phần cũng tích cực tham gia các chương trình tín dụng theo chỉ đạo của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước.
Tuy nhiên, do nguồn vốn cho vay chủ yếu được huy động theo cơ chế thị trường trong khi lãi suất cho vay ưu đãi thấp hơn đáng kể, việc ngân sách nhà nước thanh toán phần chênh lệch lãi suất đúng thời hạn có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả triển khai chính sách.
Phó Thống đốc NHNN Nguyễn Ngọc Cảnh cho biết Nghị định số 157 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026 là căn cứ pháp lý quan trọng để thực hiện thanh toán, quyết toán vốn ngân sách nhà nước để cấp bù lãi suất cho các ngân hàng thương mại thực hiện các chính sách tín dụng ưu đãi của Nhà nước. Nghị định đã quy định cụ thể trách nhiệm của NHNN trong việc tổng hợp kế hoạch cấp bù lãi suất, phân bổ, giao, điều chỉnh kế hoạch đầu tư công, lập hồ sơ đề nghị thanh toán, tổng hợp báo cáo quyết toán, xét duyệt quyết toán và xử lý khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.
Đẩy nhanh thực thi để dòng vốn ưu đãi lan tỏa
Trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao và tiếp tục mở rộng các chương trình tín dụng phục vụ phát triển nhà ở xã hội, hạ tầng, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và hỗ trợ doanh nghiệp, yêu cầu hoàn thiện cơ chế cấp bù lãi suất càng trở nên cấp thiết.
Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống trong nửa đầu năm 2026 tiếp tục duy trì ở mức khá, tập trung vào lĩnh vực sản xuất - kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên theo định hướng điều hành.
Trong khi đó, nhiều ngân hàng thương mại cũng ghi nhận quy mô tín dụng tiếp tục mở rộng. Chẳng hạn, VPBank cho biết tổng tài sản hợp nhất đã vượt 1,5 triệu tỷ đồng sau 6 tháng đầu năm 2026, phản ánh nhu cầu vốn của nền kinh tế vẫn ở mức cao.
Bà Hà Thu Giang – Vụ trưởng Vụ Tín dụng NHNN
Theo bà Hà Thu Giang – Vụ trưởng Vụ Tín dụng NHNN thông tin, từ năm 2008, NHNN đã chỉ đạo các NHTM triển khai các chương trình tín dụng ưu đãi có sự hỗ trợ lãi suất của ngân sách nhà nước theo các Quyết định, Nghị định của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, tiêu biểu như Chương trình cho vay hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững đối với các huyện nghèo theo Nghị quyết số 30a/2008/NQ-CP, Chương trình cho vay hỗ trợ giảm tổn thất trong nông nghiệp,…Tính đến 31/5/2026, tổng số tiền các NHTM đã hỗ trợ lãi suất cho khách hàng là 5.135 tỷ đồng. Ngân sách nhà nước đã cấp bù cho các ngân hàng theo các quy định trước đây là gần 2.782 tỷ đồng. Số tiền ngân sách nhà nước còn phải cấp bù lại cho các ngân hàng thương mại là 2.353 tỷ đồng. Trong số này, số liệu đã được kiểm toán tính đến hết năm 2023 là 2.089,6 tỷ đồng.
Đặc biệt, thời gian qua, NHNN đã tổng hợp nhu cầu vốn gửi Bộ Tài chính để báo cáo cấp có thẩm quyền bố trí vốn trong kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2021-2025 là 2.089,629 tỷ đồng. Thực hiện các Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về việc giao kế hoạch vốn đầu tư công giai đoạn 2021-2025 và năm 2025, NHNN được giao 2.089,629 tỷ đồng bố trí cho nhu cầu cấp bù lãi suất một số chương trình tín dụng của các NHTM. Theo đó, NHNN đã ban hành các Quyết định giao kế hoạch vốn cho 05 NHTM gồm: Agribank, BIDV, VCB, Vietinbank, ACB.
Phó Thống đốc đề nghị Bộ Tài chính tiếp tục phối hợp chặt chẽ trong quá trình triển khai Nghị định 157, kịp thời tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện. Và đề nghị các NHTM tập trung chỉ đạo quyết liệt về thanh toán vốn đầu tư công theo số liệu đã đăng ký và đã được Chính phủ giao; tổ chức nghiên cứu hướng dẫn và triển khai trong toàn hệ thống các nội dung quy định tại Nghị định 157.
Theo giới chuyên gia, Nghị định 157 không chỉ giải quyết bài toán kỹ thuật trong thanh toán vốn ngân sách mà còn tạo nền tảng để các ngân hàng yên tâm bố trí nguồn lực cho các chương trình tín dụng chính sách dài hạn. Khi cơ chế quyết toán được chuẩn hóa, thời gian xử lý hồ sơ được rút ngắn, áp lực tài chính đối với các tổ chức tín dụng sẽ giảm đáng kể.
Từ góc độ thị trường, đây cũng là yếu tố tích cực đối với hoạt động kinh doanh ngân hàng. Việc được thanh toán kịp thời phần cấp bù lãi suất sẽ giúp cải thiện dòng tiền, giảm chi phí vốn, hạn chế phát sinh các khoản phải thu kéo dài và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.
Bên cạnh đó, việc xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan tài chính và ngân hàng thương mại trong từng khâu thanh toán, quyết toán sẽ góp phần tăng tính minh bạch, hạn chế tình trạng chậm trễ, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.
Để Nghị định 157 phát huy hiệu quả, các chuyên gia cho rằng cần sớm ban hành hướng dẫn chi tiết về quy trình nghiệp vụ, đẩy mạnh số hóa hồ sơ quyết toán, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung giữa Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại, qua đó giảm thời gian xử lý và nâng cao khả năng giám sát.
Nghị định 157 được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển trong cơ chế cấp bù lãi suất, nhưng hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào tốc độ triển khai của các cơ quan quản lý và ngân hàng thương mại. Khi dòng vốn ngân sách được giải ngân đúng tiến độ, các chương trình tín dụng ưu đãi sẽ có thêm dư địa để lan tỏa tới doanh nghiệp và người dân, qua đó hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững.
Phượng Hòa