Đến hết ngày 30/6/2026, cả nước đã giải ngân khoảng 356.935 tỷ đồng vốn đầu tư công, tương đương 35,5% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Mặc dù giá trị giải ngân tăng hơn 38.361 tỷ đồng so với cùng kỳ năm trước, tỷ lệ thực hiện vẫn thấp hơn 0,5 điểm phần trăm, trong bối cảnh nhiều dự án tiếp tục gặp vướng mắc về giải phóng mặt bằng, nguồn vật liệu và công tác tổ chức thực hiện.
Giải ngân tăng về giá trị nhưng chưa đạt kỳ vọng
Theo thông tin từ Bộ Tài chính, tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 đã được Quốc hội phân bổ và Thủ tướng Chính phủ giao cho các bộ, cơ quan trung ương và địa phương là 1.004.586 tỷ đồng. Trong số này, còn 89.416 tỷ đồng thuộc thẩm quyền phân bổ của Chính phủ, bao gồm 4.810,55 tỷ đồng sẽ bố trí cho các dự án khởi công mới sau khi đã đánh giá được hiệu quả đầu tư và được giao kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030; 16.100 tỷ đồng dự kiến bố trí cho các nhiệm vụ, dự án thuộc các CTMTQG.
Ngoài ra, 9.877,96 tỷ đồng dự kiến bố trí cho các nhiệm vụ, dự án khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số theo tổng hợp của Bộ Khoa học và Công nghệ và 18.627,89 tỷ đồng từ nguồn điều chỉnh giảm kế hoạch vốn năm 2026 của các bộ, cơ quan trung ương, địa phương để đưa về số vốn chưa phân bổ chi tiết thuộc thẩm quyền Chính phủ.
Đến hết tháng 6, các bộ, ngành và địa phương đã phân bổ chi tiết 999.970,5 tỷ đồng cho các nhiệm vụ, dự án. Nếu loại trừ phần vốn cân đối ngân sách địa phương giao tăng, số vốn đã phân bổ đạt 985.260,9 tỷ đồng, tương đương 98,1% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.
Hiện vẫn còn 19.325 tỷ đồng (chiếm 1,9% kế hoạch) chưa được phân bổ chi tiết tại 9 bộ, cơ quan trung ương và 26 địa phương. Nguyên nhân chủ yếu do nhiều dự án đang hoàn thiện thủ tục đầu tư hoặc đề xuất điều chỉnh giảm vốn để điều chuyển sang các đơn vị có nhu cầu.
Theo Bộ Tài chính, lũy kế giải ngân vốn đầu tư công đến hết ngày 30/6 đạt 356.935,1 tỷ đồng, bằng 35,5% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. So với cùng kỳ năm 2025, số vốn giải ngân tăng 38.361,9 tỷ đồng, song tỷ lệ giải ngân giảm nhẹ 0,5 điểm phần trăm. Nếu không tính 5% kế hoạch vốn ngân sách địa phương được tiết kiệm để dự kiến đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân đạt khoảng 36,7% kế hoạch.
Đối với các dự án giao thông trọng điểm, đến hết tháng 6, tổng giá trị giải ngân đạt 59.288,6 tỷ đồng, tương đương 24,2% kế hoạch vốn đã được phân bổ.
Đáng chú ý, hai dự án đường sắt quốc gia có quy mô vốn rất lớn đang có tiến độ giải ngân thấp. Cụ thể, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam mới giải ngân 1.068,8 tỷ đồng, đạt khoảng 2% kế hoạch vốn được giao là 56.846,1 tỷ đồng. Trong khi đó, dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng giải ngân 1.193,4 tỷ đồng, tương đương 2,5% kế hoạch vốn 48.103,8 tỷ đồng.
Theo Bộ Tài chính, riêng hai dự án này được bố trí khoảng 101 nghìn tỷ đồng, chiếm tới 75,6% kế hoạch vốn năm 2026 của Bộ Xây dựng, nên tiến độ chậm đã ảnh hưởng đáng kể đến tỷ lệ giải ngân chung của Bộ cũng như các dự án trọng điểm quốc gia.
Nếu loại trừ hai dự án đường sắt trên, tỷ lệ giải ngân của các dự án giao thông trọng điểm đạt 40,8% kế hoạch, cao hơn mức bình quân chung của cả nước.
Nhiều nguyên nhân khiến tiến độ giải ngân chưa đạt kỳ vọng
Theo Bộ Tài chính, trên cơ sở tổng hợp báo cáo của các bộ, cơ quan trung ương và địa phương, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công trong 6 tháng đầu năm 2026 tiếp tục chịu tác động của nhiều khó khăn, vướng mắc.
Trước hết, nguồn cung vật liệu xây dựng tại một số địa phương chưa đáp ứng kịp nhu cầu gia tăng trong giai đoạn đẩy mạnh đầu tư công. Việc điều phối nguồn cung giữa các vùng còn thiếu đồng bộ, dẫn đến tình trạng thiếu vật liệu cục bộ tại một số dự án, ảnh hưởng đến tiến độ thi công.
Bên cạnh đó, giá xăng dầu và chi phí vận chuyển biến động mạnh đã làm phát sinh chênh lệch chi phí thực hiện hợp đồng. Điều này buộc nhiều chủ đầu tư và nhà thầu phải thực hiện điều chỉnh hợp đồng, kéo dài thời gian triển khai dự án.
Một trong những "điểm nghẽn" lớn tiếp tục là công tác giải phóng mặt bằng. Theo Bộ Tài chính, nhiều dự án vẫn gặp khó khăn trong việc xác định nguồn gốc đất, xác định đơn giá và xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư, khiến việc bàn giao mặt bằng không đảm bảo tiến độ, ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch thi công.
Ngoài các yếu tố khách quan, năng lực và trách nhiệm của một bộ phận chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu vẫn còn hạn chế. Một số đơn vị chưa chủ động, thiếu quyết liệt trong tổ chức triển khai, điều hành thi công. Trong khi đó, tại một số xã, phường, đội ngũ cán bộ phụ trách đầu tư công còn thiếu, nhiều cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều công việc nên ảnh hưởng đến công tác quản lý và xử lý hồ sơ dự án.
Bộ Tài chính cũng chỉ ra rằng việc lập kế hoạch đầu tư ở một số nơi chưa sát với nhu cầu và khả năng thực hiện, trong khi chất lượng công tác chuẩn bị đầu tư của một số dự án còn chưa cao. Điều này dẫn đến tình trạng phải điều chỉnh chủ trương đầu tư, điều chỉnh dự án hoặc đề xuất hoàn trả kế hoạch vốn, làm chậm tiến độ triển khai và giải ngân vốn đầu tư công.
Để bảo đảm mục tiêu giải ngân vốn đầu tư công trong các tháng cuối năm, Bộ Tài chính đề nghị tiếp tục phát huy mạnh mẽ vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu các bộ, ngành, cơ quan trung ương, cũng như người đứng đầu cấp ủy, chính quyền địa phương trong việc trực tiếp chỉ đạo, kiểm tra, đôn đốc tiến độ các dự án. Các khó khăn, vướng mắc phát sinh cần được chủ động tháo gỡ theo thẩm quyền hoặc kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, giải quyết, tránh tình trạng chậm trễ kéo dài.
Đối với công tác giải phóng mặt bằng và bảo đảm nguồn cung vật liệu xây dựng, Bộ Tài chính yêu cầu các đơn vị thực hiện nghiêm chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 25/CĐ-TTg ngày 21/3/2026 về tăng cường các giải pháp quản lý, bình ổn giá nhiên liệu, nguyên liệu, vật liệu xây dựng và tháo gỡ khó khăn trong giải phóng mặt bằng; đồng thời triển khai Công điện số 28/CĐ-TTg ngày 1/4/2026 về tăng cường công tác quản lý, điều hành và bình ổn giá.
Bộ Tài chính cũng đề nghị Bộ Xây dựng chủ động phối hợp với các địa phương theo dõi sát diễn biến thị trường vật liệu xây dựng, tăng cường điều phối nguồn cung giữa các vùng nhằm bảo đảm đủ vật liệu phục vụ thi công, nhất là đối với các công trình trọng điểm quốc gia.
Riêng đối với các dự án giao thông trọng điểm, Bộ Xây dựng và các địa phương được yêu cầu triển khai nghiêm các nhiệm vụ, giải pháp tại Thông báo số 343/TB-VPCP ngày 1/7/2026 của Văn phòng Chính phủ. Mục tiêu là đẩy nhanh tiến độ thi công, nâng cao sản lượng thực hiện và tăng tốc giải ngân trong quý III/2026, phấn đấu tỷ lệ giải ngân của các dự án trọng điểm đạt mức cao hơn bình quân chung của cả nước.
Song song với đó, Bộ Tài chính nhấn mạnh yêu cầu khắc phục những tồn tại trong công tác cán bộ, tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong thực thi công vụ. Các chủ đầu tư, ban quản lý dự án, tổ chức và cá nhân thiếu trách nhiệm, cố tình gây khó khăn hoặc cản trở tiến độ triển khai sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định. Đồng thời, các địa phương cần sớm rà soát, bố trí đủ đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu quản lý đầu tư công tại cấp xã, phường, đặc biệt ở các địa bàn vùng sâu, vùng xa, nhằm bảo đảm việc triển khai và giải ngân các dự án được thông suốt.
Trung Anh