Doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu: Khó hay dễ?

Trở thành một mắt xích trong chuỗi cung ứng toàn cầu là điều mà doanh nghiệp Việt mong muốn nhằm nâng cao doanh thu cũng như giá trị thương hiệu. Tuy nhiên, việc này không dễ. Tham gia chuỗi và trở thành nhà cung ứng cho các tập đoàn đa quốc gia đang hoạt động tại Việt Nam là một trong những mục tiêu lớn.

Doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu Khó hay dễ

Doanh nghiệp vẫn khó trăm bề

Thực tế, có nhiều doanh nghiệp Việt Nam băn khoăn nếu bỏ vốn đầu tư, nhưng sản phẩm lại không tham gia được vào chuỗi cung ứng, khi đó sẽ không biết bán sản phẩm cho ai. Chính điều này khiến họ e dè trước khi đầu tư và cần cam kết của nhà mua hàng. Lúc này, câu chuyện “con gà, quả trứng” vẫn chỉ là vòng luẩn quẩn và sẽ tiếp tục xảy ra nhiều năm nếu như các doanh nghiệp không thay đổi tư duy. Ông Nguyễn Xuân Thành, Giảng viên cao cấp về Chính sách công, Trường Đại học Fulbright Việt Nam đã chỉ ra hai hạn chế mà Việt Nam cần khắc phục trong thời gian tới nếu muốn tham gia vào chuỗi sản xuất toàn cầu:

Hạn chế thứ nhất là sự thiếu liên kết giữa ngành có xu hướng xuất khẩu với sự dẫn đầu là các doanh nghiệp FDI và các doanh nghiệp nội địa quy mô nhỏ. Theo ông Thành, trên thực tế, môi trường của chúng ta rất mang tính kiến tạo và thuận lợi cho doanh nghiệp xuất khẩu, tuy nhiên lại không thuận lợi cho doanh nghiệp không tham gia vào thương mại quốc tế. Đại đa số những công ty thuận lợi thì lại làm ở lĩnh vực bất động sản hoặc tài chính, không tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Ví dụ như chính sách tiếp cận đất đai, nguồn vốn, nếu là công ty có vốn FDI, hay là công ty nội địa nhưng xuất khẩu trực tiếp thì sẽ nhận được nhiều ưu đãi. Tuy nhiên, nếu chỉ là doanh nghiệp nội địa, kể cả khi doanh nghiệp đó cung ứng cho doanh nghiệp xuất khẩu, thì vẫn không nhận được ưu đãi.

Hạn chế thứ hai, đó là trình độ tay nghề. Một số doanh nghiệp ở Tp. Hồ Chí Minh và các vùng lân cận có mong muốn cung ứng dịch vụ cho doanh nghiệp FDI, điều đầu tiên họ cần làm là phải thuê tuyển những kỹ sư, quản lý từ Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan có tay nghề cao để đáp ứng được yêu cầu của công việc.

Trong thời gian qua, đã có những công ty đào tạo thành công kỹ sư của Việt Nam bằng cách thuê những chuyên gia nước ngoài đào tạo, qua đó nâng cao trình độ, kỹ năng tay nghề cho người Việt Nam.

Tuy nhiên hiện nay, Việt Nam vẫn đang thiếu nguồn cung về đội ngũ quản lý, kỹ sư có tay nghề cao. Có thể nói, trình độ tay nghề lao động của Việt Nam là yếu tố có ảnh hướng lớn đến việc tham gia chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp sử dụng lao động phải mất nhiều công sức để đào tạo lại đội ngũ nhân viên của mình song luôn thường trực nỗi lo bị cạnh tranh lao động từ khối doanh nghiệp FDI. Bên cạnh đó, khi đầu tư vào máy móc, công nghệ, doanh nghiệp nội cũng thiếu nhân lực đủ khả năng để sẵn sàng vận hành một cách sớm nhất.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Kim Dong Hwan, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Trung tâm mua hàng của Samsung Việt Nam, cho biết: "Trong thời gian qua, chúng tôi cũng đạt được một số thành quả đáng kể, tuy nhiên đó vẫn chưa phải là tất cả những gì chúng tôi mong đợi. Nền tảng cơ bản của các doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn yếu và việc đầu tư có quy mô lớn vào thiết bị hiện đại và nhân lực công nghệ cao vẫn chưa nhiều”.

Doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu Khó hay dễ

Giải pháp ở đây là gì?

Đối với các quốc gia đang phát triển, việc tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ có nhiều lợi ích đối với thị trường việc làm như tăng số lượng việc làm, tăng tiền lương, có tác dụng giảm nghèo nhất định.

Tuy nhiên, khi tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu cũng đặt ra rất nhiều thách thức đối với thị trường lao động như việc phân bố lợi ích trong chuỗi cung ứng toàn cầu, việc làm thỏa đáng cho người lao động, giờ làm việc quá dài, vi phạm vệ sinh an toàn lao động, chênh lệch tiền lương giữa nam và nữ. Để giải quyết vấn đề này, các quốc gia đang phát triển phát nâng cao kỹ năng nghề và tiền lương, song song với đó phải đảm bảo đủ tư liệu sản xuất trong khu vực.

Theo ông Kim Dong Hwan, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Trung tâm mua hàng, Samsung Việt Nam, Chính phủ cũng cần có những kế hoạch tổng quát mang tính trung và dài hạn nhằm xây dựng các chính sách hỗ trợ, phát triển các lĩnh vực như khoa học cơ bản, vật liệu mới… Song song đó, cần mạnh dạn thúc đẩy các hoạt động ký kết hợp tác công nghệ, sát nhập và mua lại giữa các doanh nghiệp Việt Nam và công ty công nghệ trên toàn cầu, tạo động lực phát triển cho nền công nghiệp Việt Nam trong bối cảnh mới.

Hiện nay, cạnh tranh về lao động giá rẻ không còn là lợi thế của Việt Nam như trước đây. Các xu hướng khác như tự động hóa, trí tuệ nhân tạo đang có những hấp dẫn nhất định tạo điều kiện cho các doanh nghiệp di dời cơ sở sản xuất quay trở lại gần hơn với thị trường tiêu thụ cuối cùng của sản phẩm. Để một quốc gia có thể tham gia vào tất cả các “mắt xích” trong chuỗi cung ứng toàn cầu thay vì chỉ những “mắt xích” thấp thì yêu cầu đặt ra là cần nâng cao kỹ năng nghề của người lao động. Nếu không đáp ứng được yêu cầu này thì chính quốc gia đó sẽ bị bỏ ngoài chuỗi cung ứng.

Ông Huỳnh Kim Tôn, giảng viên quản trị chiến lược và đổi mới sáng tạo, Trường Đại học mở Tp.Hồ Chí Minh nhận định, để giải quyết triệt để vấn đề này, cần có quy hoạch tổng thể và sự phối hợp giữa các bên từ chính quyền địa phương, cơ sở đào tạo và cả doanh nghiệp trong nhiều năm. “Vấn đề trước mắt, doanh nghiệp cần phải ứng dụng ngay những công cụ mới nhất của thế giới, trí tuệ nhân tạo, số hóa và tự động hóa là xu hướng không thể đảo ngược trên phạm vi toàn cầu. Cạnh tranh về nhân lực chất lượng cao sẽ ngày càng khốc liệt hơn. Chiến lược quản trị tốt và giải pháp linh hoạt để thu hút nguồn chất xám cũng chính là điều kiện tiên quyết đảm bảo cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Để giải bài toán vươn lên tham gia vào chuỗi giá trị của các doanh nghiệp, Bộ trưởng Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng cho rằng, nỗ lực của doanh nghiệplà yếu tố chính, song hỗ trợ của địa phương rất quan trọng và định hướng nhà nước mang tính quyết định. Trước làn sóng chuyển dịch đầu tư mới, Chính phủ đã thành lập Tổ công tác đặc biệt thu hút FDI. Tuy nhiên, lần này thu hút FDI được đặt đầu bài và thỏa thuận, đàm phán luôn với các nhà đầu tư. Đó là làm thế nào để chuyển giao công nghệ cho Việt Nam, đưa các doanh nghiệp Việt tham gia vào chuỗi giá trị. Ngược lại doanh nghiệp FDI sẽ được dành ưu đãi cao hơn ưu đãi hiện hành nếu dự án có tác động mang lại hiệu quả cho nền kinh tế.

Ngoài ra, nhiều quy định mới như Nghị quyết số 50/NQ-TW của Bộ Chính trị về định hướng đầu tư nước ngoài đến năm 2030 hay Luật Hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng đang hỗ trợ doanh nghiệp Việt tham gia vào chuỗi cung ứng. Đặc biệt, tác động từ dịch Covid-19 cũng tạo ra nhận thức mới, xu hướng tiêu dùng mới; các mô hình kinh doanh mới, đem lại cơ hội thị trường để hình thành các chuỗi giá trị, liên kết mới. Các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP, EVFTA… chính thức có hiệu lực sẽ tạo lợi thế lớn cho các doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu, đổi mới trang thiết bị, công nghệ với chi phí hiệu quả hơn nhằm nâng cao năng lực và sức cạnh tranh. Tuy nhiên, như Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng nhấn mạnh, nếu các doanh nghiệp không chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh thì sẽ bị thua ngay trên chính sân nhà. Doanh nghiệp Việt Nam cần tận dụng hết khả năng sáng tạo của mình để tìm kiếm cơ hội mới trong một trạng thái thay đổi, dịch chuyển các chuỗi cung ứng như hiện nay, vươn ra thị trường nước ngoài để có thể thâu tóm các doanh nghiệp có công nghệ tiên tiến.

Hạo Nam

Bình luận bài viết

Bình luận

Cơ quan chủ quản: HIỆP HỘI CÁC NHÀ BÁN LẺ VIỆT NAM

Giấy phép hoạt động báo chí điện tử số 75/GP-BTTT, do Bộ Thông tin & Truyền thông cấp ngày: 23/02/2017

Ngày thành lập Tạp chí Thương Trường: Ngày 26 tháng 6 năm 2008

Tòa soạn: Tầng 6 tòa nhà số 8 Trần Đăng Ninh - P. Dịch vọng - Q. Cầu Giấy - Hà Nội

Tổng biên tập: Đinh Thị Mỹ Vân

Phụ trách điện tử: Tổng TKTS Đinh Duy Hùng

Hotline: 0913398394

Điện thoại: +84 24 3734 9773

Fax: +84 24 3939 3770

Email: toasoanthuongtruong@gmail.com.

Liên hệ quảng cáo: 0888484455