Luật sư Hoàng Tùng: Chế tài xử phạt hành vi “lập khống” báo cáo tài chính doanh nghiệp chưa đủ mạnh (Bài 2)

Báo cáo tài chính là “bức tranh” mô tả chi tiết kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh và thể hiện “sức khỏe” của doanh nghiệp. Việc công khai báo cáo tài chính doanh nghiệp đầy đủ, chính xác còn thể hiện việc chấp hành, tuân thủ những quy định của pháp luật về lập báo cáo tài chính và công bố báo cáo tài chính.

Mới đây hàng loạt doanh nghiệp đã công bố thông tin báo cáo tài chính soát xét bán niên 2021. Nhiều doanh nghiệp có kết quả lợi nhuận sau thuế đã soát xét tăng so với báo cáo tự lập và cũng không ít công ty bị "bốc hơi" lợi nhuận, thậm chí có doanh nghiệp còn chuyển từ đang có lãi sang lỗ.

Phóng viên Thương Trường đã có cuộc trao đổi với Luật sư Hoàng Tùng - Trưởng Văn phòng Luật sư Trung Hòa, Đoàn Luật sư Hà Nội xung quanh vấn đề tuân thủ pháp luật trong thực hiện báo cáo tài chính của các doanh nghiệp và những quy định của pháp luật trong lĩnh vực này.

Nhiều ý kiến cho rằng cho rằng việc sai lệch trong thực hiện báo cáo tài chính có thể do vô tình sai sót, nhưng nhiều trường hợp là cố tình gian lận. Vậy thưa Luật sư, trong trường hợp doanh nghiệp cố tình gian lận trong lập báo cáo tài chính thì sẽ bị xử lý và xử phạt như thế nào?

Việt Nam đã ban hành những quy định pháp luật nhằm điều chỉnh hoạt động báo cáo tài chính của các doanh nghiệp như Luật kế toán và các Nghị định hướng dẫn có liên quan. Hoạt động báo cáo tài chính của một doanh nghiệp đang hoạt động có ý nghĩa rất quan trọng trong việc phản ánh sức khỏe tài chính của doanh nghiệp đó và là căn cứ để tính thuế thu nhập doanh nghiệp.

Luật sư Hoàng Tùng Chế tài xử phạt hành vi “Lập khống” báo cáo tài chính doanh nghiệp còn chưa đủ mức răn đe
Luật sư Hoàng Tùng - Trưởng Văn phòng Luật sư Trung Hòa

Ngoài ra, các nhà đầu tư rất cần một bản báo cáo tài chính của doanh nghiệp họ định đầu tư phải đáp ứng tiêu chí đầy đủ, chính xác, công khai, minh bạch toàn bộ các số liệu. Đây cũng là một trong những tiêu chí quan trọng nhất ảnh hưởng đến quyết định đầu tư trên các kênh đầu tư tài chính, đặc biệt là đầu tư chứng khoán vào các doanh nghiệp đang hoạt động trên sàn chứng khoán.

Doanh nghiệp tiến hành lập và công bố một báo cáo tài chính phải đáp ứng các nguyên tắc quy định tại khoản 4, 5 Điều 6 của Luật kế toán năm 2015.

Cụ thể: “Điều 6. Nguyên tắc kế toán – quy định, Báo cáo tài chính phải được lập và gửi cơ quan có thẩm quyền đầy đủ, chính xác và kịp thời. Thông tin, số liệu trong báo cáo tài chính của đơn vị kế toán phải được công khai theo quy định tại Điều 31 và Điều 32 của Luật này. Đơn vị kế toán phải sử dụng phương pháp đánh giá tài sản và phân bổ các khoản thu, chi một cách thận trọng, không được làm sai lệch kết quả hoạt động kinh tế, tài chính của đơn vị kế toán.”

Cũng theo quy định khoản 2, Điều 29 của Luật kế toán, việc lập báo cáo tài chính của đơn vị kế toán được thực hiện như sau:

“Báo cáo tài chính phải được lập đúng nội dung, phương pháp và trình bày nhất quán giữa các kỳ kế toán; trường hợp báo cáo tài chính trình bày khác nhau giữa các kỳ kế toán thì phải thuyết minh rõ lý do; Báo cáo tài chính phải có chữ ký của người lập, kế toán trưởng và người đại diện theo pháp luật của đơn vị kế toán. Người ký báo cáo tài chính phải chịu trách nhiệm về nội dung của báo cáo.”

Vậy mức xử phạt đối với hành vi này được quy định như thế nào, thưa Luật sư?

Các doanh nghiệp có hành vi cố tình gian lận, làm sai lệch báo cáo tài chính thì Việt Nam đã có quy định về các mức xử phạt hành chính đối với các hành vi vi phạm các quy định về pháp luật kế toán và kiểm toán.

Các hình thức xử phạt chính gồm: Cảnh cáo và phạt tiền; Hình thức xử phạt bổ sung gồm tước quyền sử dụng Giấy chứng nhận đăng ký hành nghề từ 03 đến 06 tháng và Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh có thời hạn từ 01 đến 12 tháng; Biện pháp khắc phục hậu quả. Luật kế toán năm 2015 đã quy định những hành vi bị nghiêm cấm như sau:

“Điều 13. Các hành vi bị nghiêm cấm như: “Giả mạo, khai man hoặc thỏa thuận, ép buộc người khác giả mạo, khai man, tẩy xóa chứng từ kế toán hoặc tài liệu kế toán khác. Cố ý, thỏa thuận hoặc ép buộc người khác cung cấp, xác nhận thông tin, số liệu kế toán sai sự thật. Lập hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên hoặc cung cấp, công bố các báo cáo tài chính có số liệu không đồng nhất trong cùng một kỳ kế toán,…Các hành vi bị nghiêm cấm khác theo quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng trong hoạt động kế toán.”

Đối với các doanh nghiệp vi phạm quy định về kiểm toán trong hoạt động báo cáo tài chính thì mức xử phạt hành chính được quy định tại Nghị định 41/2018/NĐ-CP của Chính phủ ngày 12/3/2018, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán độc lập như sau:

“Điều 11. Xử phạt hành vi vi phạm quy định về lập và trình bày báo cáo tài chính

Phạt tiền từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau: Giả mạo báo cáo tài chính, khai man số liệu trên báo cáo tài chính nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự; Thỏa thuận hoặc ép buộc người khác giả mạo báo cáo tài chính, khai man số liệu trên báo cáo tài chính nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự; Cố ý, thỏa thuận hoặc ép buộc người khác cung cấp, xác nhận thông tin, số liệu kế toán sai sự thật nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự”.

Biện pháp khắc phục hậu quả: “Buộc lập và trình bày báo cáo tài chính theo đúng chế độ kế toán và chuẩn mực kế toán đối với hành vi vi phạm quy định tại khoản 3 Điều này;Buộc tiêu hủy báo cáo tài chính bị giả mạo, khai man đối với hành vi vi phạm quy định tại khoản 4 Điều này.”

Trong trường hợp nào sẽ bị truy cứu trách nhiệm khi “gian lận” công bố số liệu báo cáo tài chính doanh nghiệp?

Đối với các trường hợp bị truy cứu trách nhiệm khi “gian lận” công bố số liệu báo cáo tài chính doanh nghiệp, theo Điều 221 của Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017 quy định như sau:

“Điều 221. Tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng.

Người nào lợi dụng chức vụ, quyền hạn thực hiện một trong những hành vi sau đây, gây thiệt hại từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc dưới 100.000.000 đồng nhưng đã bị xử lý kỷ luật hoặc xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

Giả mạo, khai man, thỏa thuận hoặc ép buộc người khác giả mạo, khai man, tẩy xóa tài liệu kế toán; Dụ dỗ, thỏa thuận hoặc ép buộc người khác cung cấp, xác nhận thông tin, số liệu kế toán sai sự thật; … Lập hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên nhằm bỏ ngoài sổ kế toán tài sản, nguồn vốn, kinh phí của đơn vị kế toán.

Phạm tội thuộc một trong những trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 12 năm: Vì vụ lợi; Có tổ chức; Dùng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt; Gây thiệt hại từ 300.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng.

Phạm tội gây thiệt hại 1.000.000.000 đồng trở lên, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 20 năm.

Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Như vậy, pháp luật hình sự đã quy định rõ các hành vi đối với hoạt động này mà gây thiệt hại từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc dưới 100.000.000 đồng nhưng đã bị xử lý kỷ luật hoặc xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Trường hợp người có hành vi phạm tội gây thiệt hại 1.000.000.000 đồng trở lên, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 20 năm. Bên cạnh đó, người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Ngoài ra, theo Luật Chứng khoán năm 2006 quy định hình thức xử phạt trong hoạt động công khai báo cáo tài chính như cảnh cáo, phạt tiền, buộc chấp hành đúng quy định của pháp luật về công bố thông tin.

Vậy hiện nay những quy định của pháp luật liên quan đến lĩnh vực này có vướng mắc hạn chế, cần sửa đổi để phù hợp hơn với thực tế?

"Những hạn chế, bất cập của pháp luật về báo cáo tài chính chủ yếu là các chế tài xử phạt còn chưa đủ mức răn đe, đảm bảo ổn định hoạt động tài chính của nền kinh tế" - LS Tùng nhấn mạnh

Thực tế, trình trạng vi phạm liên quan đến báo cáo tài chính doanh nghiệp, nghĩa vụ công bố thông tin vẫn còn nhiều, một phần là do việc xử lý các vi phạm chưa đủ mạnh. Do đó, cơ quan quản lý Nhà nước cần tăng cường cách hình thức, mức độ xử lý liên quan đến các sai phạm trong công bố báo cáo tài chính, đảm bảo tính chính xác, đầy đủ và công khai, minh bạch. Đây cũng là một biện pháp hữu ích nhất để bảo vệ các nhà đầu tư, trong đó chủ yếu là nhà đầu tư nhỏ và nhà đầu tư nước ngoài.

Luật Chứng khoán năm 2006 cũng đã quy định hình thức xử phạt trong hoạt động công khai báo cáo tài chính đối với các doanh nghiệp đang hoạt động trên các sàn giao dịch. Tuy nhiên, các quy định này chưa thực sự cụ thể và mức xử phạt cũng chưa đủ nghiêm khắc để buộc các doanh nghiệp tham gia thị trường chứng khoán phải minh bạch và công khai chính xác các số liệu trong báo cáo tài chính. Báo cáo tài chính minh bạch và chính xác là tiền đề để thúc đẩy hoạt động đầu tư tài chính, một yếu tố hấp dẫn các nhà đầu tư, đảm bảo an toàn về mặt pháp lý và khoa học trong tài chính doanh nghiệp.

Các quy định của pháp luật hình sự liên quan đến lĩnh vực kế toán chủ yếu tập trung vào tội trốn thuế, giả mạo sổ sách, chứng từ nhằm chiếm đoạt, tham ô, biển thủ tài sản. Vì vậy, pháp luật cũng cần tăng cường thêm các hình thức xử phạt với mức cao hơn hiện nay nhằm răn đe, ngăn ngừa cũng như khắc phục hậu quả do các sai phạm liên quan đến hoạt động công bố, công khai báo cáo tài chính của doanh nghiệp gây ra.

Xin cảm ơn Luật sư!

Hải Bình

Bình luận bài viết

Với việc đăng ký nhận chuyển nhượng hơn 29 triệu quyền mua cổ phiếu VIX trong thời gian từ ngày 20/9 đến ngày 5/10, ông Nguyễn Văn Tuấn - Tổng giám đốc Tập đoàn Gelex dự kiến phải chi khoảng 304,5 tỷ đồng để thực hiện giao dịch này.

Kế hoạch thực hiện Chương trình phát triển Khu kinh tế Nghi Sơn và các khu công nghiệp giai đoạn 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2045 trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa sẽ tiến hành xây dựng thêm 19 Khu công nghiệp, tổng diện tích 5.921 ha.

Trước biến động của giá kim loại, nhiều cổ phiếu doanh nghiệp khoáng sản ghi nhận mức tăng giá ấn tượng từ đầu năm. Đáng chú ý, cổ phiếu KHB của Khoáng sản Hòa Bình đã trần 11 phiên liên tiếp đạt 8.800 đồng/cp, tăng gần 8 lần so với đầu năm.

Lần đầu tiên Thanh Hóa xuất hiện một hệ sinh thái “lên rừng xuống biển” với đầy đủ các lĩnh vực vui chơi giải trí, du lịch nghỉ dưỡng, thương mại dịch vụ và an cư ngay tại trung tâm TP. Sầm Sơn. “Rót” hàng tỷ USD, Sun Group kỳ vọng biến xứ Thanh thành điểm đến mang tầm vóc quốc tế. 

Hàng loạt lãnh đạo công ty đưa cổ phiếu VKC ra bán trong bối cảnh cổ phiếu này bất ngờ tăng mạnh 11 phiên giá trần liên tiếp.

ThuongTruong

Cơ quan chủ quản: HIỆP HỘI CÁC NHÀ BÁN LẺ VIỆT NAM

Giấy phép hoạt động báo chí điện tử số 75/GP-BTTT, do Bộ Thông tin & Truyền thông cấp ngày: 23/02/2017

Ngày thành lập Tạp chí Thương Trường: Ngày 26 tháng 6 năm 2008

Tòa soạn: Tầng 6 tòa nhà số 8 Trần Đăng Ninh - P. Dịch vọng - Q. Cầu Giấy - Hà Nội

Tổng Biên tập: Đinh Thị Mỹ Vân

Phụ trách nội dung: Tổng TKTS Đinh Duy Hùng

Hotline: 0913398394

Điện thoại: +84 24 3734 9773

Fax: +84 24 3939 3770

Email: toasoanthuongtruong@gmail.com.

Liên hệ quảng cáo: 0888484455