Mặc dù áp lực lạm phát được dự báo gia tăng trong nửa cuối năm 2026 do tác động từ giá năng lượng, chi phí đầu vào và nhu cầu tiêu dùng theo mùa, nhiều chuyên gia cho rằng Việt Nam vẫn có cơ sở để kiểm soát mặt bằng giá nếu tiếp tục điều hành linh hoạt chính sách tài khóa, tiền tệ và chủ động bảo đảm nguồn cung hàng hóa.
Nền tảng tích cực từ công tác điều hành giá
Sáu tháng đầu năm 2026 khép lại với kết quả điều hành giá tương đối khả quan trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tiếp tục đối mặt nhiều biến động. Xung đột địa chính trị kéo dài, giá năng lượng và nguyên liệu duy trì ở mức cao, trong khi chi phí logistics chưa có dấu hiệu giảm mạnh vẫn tạo áp lực đáng kể lên mặt bằng giá trong nước.
Tuy nhiên, theo số liệu của Cục Thống kê, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân 6 tháng đầu năm chỉ tăng 4,38% so với cùng kỳ năm trước, còn lạm phát cơ bản tăng 4,12%. Riêng tháng 6, CPI giảm 0,39% so với tháng trước nhờ giá xăng dầu trong nước điều chỉnh giảm theo xu hướng của thị trường thế giới.
Đóng góp lớn nhất vào mức tăng CPI vẫn là nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống khi tăng 4,79%, làm CPI chung tăng 1,72 điểm phần trăm. Tiếp đến là nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,72%, đóng góp 1,53 điểm phần trăm. Nhóm giao thông tăng 5,23%, chủ yếu do giá nhiên liệu tăng 8,9%, góp thêm 0,52 điểm phần trăm vào CPI.
Nguồn cung lương thực, thực phẩm ổn định góp phần kiểm soát lạm phát.
Theo bà Nguyễn Thu Oanh - Trưởng ban Thống kê dịch vụ và giá (Cục Thống kê), kết quả trên phản ánh hiệu quả của công tác điều hành giá trong thời gian qua. Sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa, tiền tệ cùng các giải pháp bảo đảm cân đối cung - cầu hàng hóa đã góp phần hạn chế tác động từ những cú sốc bên ngoài.
Bên cạnh đó, việc điều hành linh hoạt giá xăng dầu, duy trì nguồn cung dồi dào đối với lương thực, thực phẩm cũng giúp bù đắp phần nào áp lực tăng giá từ nhóm nhà ở, điện sinh hoạt, vật liệu xây dựng và các dịch vụ thiết yếu.
Áp lực lạm phát sẽ gia tăng trong những tháng cuối năm
Dù đạt kết quả tích cực trong nửa đầu năm, công tác kiểm soát lạm phát được dự báo sẽ đối mặt với nhiều thách thức hơn trong thời gian còn lại của năm.
Theo Cục Thống kê, lạm phát năm 2026 nhiều khả năng dao động trong khoảng 4,5 - 5%, phụ thuộc chủ yếu vào diễn biến của giá năng lượng, nguyên liệu đầu vào và tình hình kinh tế thế giới.
Rủi ro lớn nhất vẫn đến từ thị trường năng lượng khi xung đột địa chính trị chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Dù xăng dầu chỉ chiếm khoảng 4,5% trong rổ hàng hóa tính CPI, nhưng đây là nhóm hàng có tác động lan tỏa rất lớn đến chi phí vận tải, logistics, sản xuất và giá thành của nhiều loại hàng hóa, dịch vụ.
Một yếu tố khác cũng gây sức ép không nhỏ là chi phí đầu vào của nền kinh tế vẫn duy trì ở mức cao. Trong 6 tháng đầu năm, chỉ số giá sản xuất công nghiệp tăng 4,18%; giá nguyên, nhiên, vật liệu phục vụ sản xuất tăng 5,4%; giá sản xuất trong lĩnh vực vận tải và kho bãi cũng tăng đáng kể. Nếu xu hướng này kéo dài, áp lực chi phí sẽ từng bước chuyển sang giá bán lẻ.
Bên cạnh đó, nhu cầu tiêu dùng, du lịch và đầu tư thường tăng mạnh vào các tháng cuối năm, đặc biệt trong dịp lễ, Tết. Nếu nguồn cung hàng hóa không được chuẩn bị đầy đủ, nguy cơ tăng giá cục bộ ở một số mặt hàng thiết yếu là điều cần tính đến.
Ngoài ra, việc điều chỉnh giá các dịch vụ công như y tế và giáo dục theo lộ trình cũng cần được tính toán kỹ nhằm hạn chế tác động cộng hưởng lên lạm phát.
Chủ động kịch bản điều hành để giữ ổn định mặt bằng giá
Trước những sức ép dự báo sẽ gia tăng trong nửa cuối năm, Bộ Tài chính đã yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tăng cường thanh tra, kiểm tra việc kê khai, niêm yết giá; xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ, găm hàng, lợi dụng biến động thị trường để tăng giá bất hợp lý.
Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo điều hành giá mới đây, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng - Trưởng Ban Chỉ đạo điều hành giá - nhấn mạnh, các bộ, ngành cần chủ động xây dựng nhiều kịch bản điều hành, theo dõi sát diễn biến thị trường trong nước và quốc tế để có giải pháp ứng phó kịp thời, không để bị động trước các biến động bất thường.
Theo các chuyên gia kinh tế, dư địa kiểm soát lạm phát của Việt Nam vẫn còn nếu tiếp tục phối hợp hiệu quả giữa chính sách tài khóa và tiền tệ, điều hành linh hoạt giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý, đồng thời bảo đảm cân đối cung - cầu đối với các mặt hàng thiết yếu.
TS. Nguyễn Đức Độ - nguyên Phó Viện trưởng phụ trách Viện Kinh tế - Tài chính (Học viện Tài chính) - dự báo lạm phát năm 2026 có thể dao động trong khoảng 4,5 - 5%, với kịch bản trung tâm ở mức 4,7%. Theo ông, ưu tiên trong những tháng cuối năm là tiếp tục ổn định tỷ giá, điều hành thận trọng giá các mặt hàng Nhà nước quản lý và duy trì các giải pháp hỗ trợ phù hợp nhằm hạn chế tác động lan tỏa từ biến động giá năng lượng đến nền kinh tế.
Trong bối cảnh nền kinh tế vẫn chịu tác động từ nhiều yếu tố bên ngoài, việc giữ ổn định mặt bằng giá không chỉ góp phần kiểm soát lạm phát mà còn tạo nền tảng quan trọng để duy trì tăng trưởng, củng cố niềm tin của doanh nghiệp và người tiêu dùng, qua đó hỗ trợ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội trong năm 2026.
Đinh Toàn (t/h)