Thanh tra Chính phủ vừa công bố kết luận thanh tra việc chấp hành pháp luật trong công tác bảo trì công trình hàng hải tại Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (Cục HH&ĐT). Qua đó chỉ ra nhiều tồn tại, vi phạm.
Thanh toán vượt dự toán và nghiệm thu sai
Theo Kết luận thanh tra, giai đoạn 2020-2025, công tác bảo trì công trình hàng hải đã góp phần duy trì điều kiện khai thác an toàn, thông suốt hệ thống luồng hàng hải, đáp ứng nhu cầu vận tải biển, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Sản lượng hàng hóa thông qua cảng biển tăng bình quân 7,4% mỗi năm; số thu phí hàng hải và phí bảo đảm hàng hải tăng từ 2.634 tỷ đồng năm 2020 lên 4.786 tỷ đồng năm 2025.
Tuy nhiên, quá trình thanh tra cho thấy vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế, vi phạm. Cụ thể, công tác tham mưu xây dựng văn bản quy phạm pháp luật còn chậm, chưa bảo đảm tính đồng bộ với hệ thống pháp luật liên quan. Đặc biệt việc tham mưu xây dựng, ban hành định mức các hao phí xác định giá ca máy thi công nạo vét công trình hàng hải để áp dụng Thông tư số 44/2018/TT-BGTVT kéo dài nhiều năm, đến nay chưa được ban hành.
Theo kết luận thanh tra, sau gần 8 năm kể từ khi Thông tư số 44/2018/TT-BGTVT có hiệu lực, định mức hao phí xác định giá ca máy thi công nạo vét công trình hàng hải vẫn chưa được ban hành, ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước và việc quản lý chi phí nạo vét duy tu.
Trong công tác lập, phê duyệt quy trình và kế hoạch bảo trì, Thanh tra Chính phủ xác định nhiều luồng hàng hải trong thời gian dài chưa được xây dựng, phê duyệt quy trình bảo trì theo quy định.
Việc lập kế hoạch bảo trì thiếu nhiều căn cứ quan trọng như diễn biến sa bồi, nhu cầu khai thác thực tế, tần suất nạo vét, kết quả khảo sát và các số liệu chuyên ngành, làm ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu quả công tác bảo trì.
Kết luận thanh tra việc chấp hành pháp luật trong công tác bảo trì công trình hàng hải tại Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (Nguồn: TTCP)
Đối với quá trình triển khai các công trình bảo trì, nhiều công trình nạo vét duy tu luồng hàng hải triển khai chậm so với kế hoạch được phê duyệt, phải điều chỉnh, kéo dài thời gian thực hiện qua nhiều năm, không phù hợp với mức độ ưu tiên 1 “rất cần thiết” được Bộ GTVT phê duyệt trong kế hoạch bảo trì hàng năm, làm ảnh hưởng đến tính kịp thời trong việc duy trì chuẩn tắc luồng và hiệu quả khai thác luồng hàng hải.
Kết luận thanh tra chỉ rõ, Cục HH&ĐTVN, Bộ GTVT chưa triển khai thực hiện công tác nạo vét duy tu theo hình thức khoán duy trì chuẩn tắc đối với các tuyến luồng có tính chất nạo vét duy tu thường xuyên, lặp lại hằng năm. Việc không thực hiện hình thức khoán duy trì chuẩn tắc luồng dẫn đến công tác tổ chức thực hiện vẫn phải lặp lại nhiều thủ tục (lập, phê duyệt thiết kế, dự toán; tổ chức lựa chọn nhà thầu...) nên chưa phát huy hiệu quả trong tiết kiệm thời gian, đơn giản hoá thủ tục hành chính...
Kết luận thanh tra cũng chỉ rõ hàng loạt sai phạm trong lập thiết kế, lập dự toán, lựa chọn nhà thầu, thi công, giám sát, nghiệm thu và thanh quyết toán công trình. Một số hồ sơ thiết kế thiếu chỉ dẫn kỹ thuật; thiết kế vượt quá nhu cầu thực tế; dự toán được lập chưa phù hợp với biện pháp thi công; hồ sơ mời thầu còn đưa ra các tiêu chí chưa đúng quy định, có nguy cơ hạn chế cạnh tranh.
Ngoài ra, quá trình thi công một số công trình nạo vét có khối lượng vượt quá nội dung được phê duyệt trong báo cáo đánh giá tác động môi trường và giấy phép nhận chìm ở biển. Công tác kiểm tra của cơ quan quản lý tuy được thực hiện nhưng chưa phát hiện, chấn chỉnh kịp thời các tồn tại, vi phạm.
Qua thanh tra, nhiều sai sót trong nghiệm thu, thanh quyết toán cũng được phát hiện, liên quan đến xác định sai khối lượng thi công, tính trùng chi phí tư vấn, khảo sát, thanh toán vượt dự toán và nghiệm thu sai tại một số dự án đê kè với số tiền lên đến hơn 62,5 tỷ đồng.
Kiểm điểm và xử lý các tập thể, cá nhân có liên quan
Đối với loại hình dự án nạo vét kết hợp thu hồi sản phẩm, tất cả 11 dự án đã ký hợp đồng đều chậm tiến độ so với thời hạn trong hợp đồng; có dự án chưa thực hiện đã được Bộ GTVT, Cục HHVN chấm dứt thực hiện, có dự án đã thực hiện được một phần (nhiều nhất đạt 29% giá trị hợp đồng) do để khắc phục các tồn tại, vi phạm theo Kết luận thanh tra của Bộ GTVT, tạm dừng theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ và rà soát hoàn thiện thủ tục pháp lý theo Nghị định số 159/2018/NĐ-CP.
Việc các dự án kéo dài qua nhiều năm, không đạt mục tiêu theo quyết định phê duyệt đã làm giảm hiệu quả đầu tư, không đáp ứng yêu cầu duy tu, thông luồng hàng hải. Thậm chí, tại Thông báo số 357/TB-VPCP ngày 06/11/2015 của Văn phòng Chính phủ, thông báo kết luận của Phó Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu Bộ GTVT tạm dừng cấp mới các dự án xã hội hóa nạo vét, nhưng Bộ GTVT vẫn tiếp tục chấp thuận thêm 03 nhà đầu tư trên cơ sở đề xuất của Cục HHVN. Bên cạnh đó, việc lựa chọn nhà đầu tư không đủ năng lực, giao thời gian thực hiện dự án quá dài (đến 50 năm) là không có cơ sở.
Từ đó cho thấy, công tác quản lý, chấp thuận chủ trương đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư và tổ chức thực hiện các dự án nạo vét kết hợp thu hồi sản phẩm không bảo đảm căn cứ pháp lý, không đánh giá đầy đủ năng lực và tính khả thi, dẫn đến các dự án kéo dài, không đạt mục tiêu, phải chấm dứt hoặc chuyển giao.
Trong giai đoạn 2020-2025, cả 6 dự án xã hội hóa nạo vét kết hợp thu hồi sản phẩm đều không triển khai được, dù ngân sách nhà nước đã chi hơn 11,4 tỷ đồng để lập, thẩm tra báo cáo nghiên cứu khả thi.
Từ kết luận thanh tra đã nêu, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Xây dựng tổ chức thực hiện nghiêm các nội dung của kết luận thanh tra; rà soát, xác định trách nhiệm, kiểm điểm và xử lý các tập thể, cá nhân có liên quan theo đúng quy định.
Đối với Bộ Xây dựng, Thanh tra Chính phủ yêu cầu khẩn trương rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tiêu chuẩn, định mức chuyên ngành về bảo trì công trình hàng hải; hoàn thành việc ban hành định mức hao phí xác định giá ca máy thi công nạo vét theo chương trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật năm 2026.
Đối với Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, Thanh tra Chính phủ yêu cầu chấn chỉnh toàn diện công tác bảo trì công trình hàng hải từ khâu lập quy trình, kế hoạch, thiết kế, dự toán đến lựa chọn nhà thầu, thi công, giám sát, nghiệm thu và thanh quyết toán; tăng cường thanh tra, kiểm tra, nâng cao chất lượng quản lý các dự án bảo trì.
Trong quá trình thanh tra, Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam đã chủ động khắc phục, nộp ngân sách nhà nước hơn 60,278 tỷ đồng liên quan các sai sót trong thiết kế, thi công và nghiệm thu. Thanh tra Chính phủ tiếp tục yêu cầu rà soát, nếu phát hiện số tiền phải thu hồi lớn hơn số đã nộp thì tiếp tục thu hồi đầy đủ, tránh thất thoát ngân sách.
Anh Đào