18:24 14/03/2022

Thị trường xăng dầu chưa có cạnh tranh về giá, đang có những "ông lớn" chiếm lĩnh

TS. Nguyễn Tiến Thỏa – Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam cho rằng, hiện nay thị trường xăng dầu đang có những "ông lớn" chiếm lĩnh thị trường, do đó, khi họ chiếm lĩnh họ sẽ chủ động được về giá, thậm chí làm giá theo cơ chế thị trường.

Thị trường xăng dầu chưa có cạnh tranh về giá đang có những ông lớn chiếm lĩnh

Giá xăng tăng "sốc" do cả nguyên nhân khách quan và chủ quan

Từ đầu năm 2022 đến nay, giá xăng liên tục tăng, trong 2 tháng, giá xăng đã tăng 6.000 đồng (tương đương 25%) lên mức gần 30.000 đồng/lít. Đây là mức tăng kỷ lục chưa từng có ở Việt Nam.

Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, chi phí từ xăng dầu chiếm 3,52% tổng chi phí sản xuất của toàn nền kinh tế, với một số ngành chi phí xăng dầu có thể chiếm đến 30-40%. Qua đó, việc giá xăng dầu tăng mạnh sẽ tạo áp lực lên lạm phát và ảnh hưởng đến thu nhập và chi tiêu của người dân, tác động xấu đến tăng trưởng của nền kinh tế.

Chia sẻ về nguyên nhân khiến giá xăng tăng "sốc", tại tọa đàm "Làm gì khi giá xăng dầu tăng kỷ lục?" do báo Dân Việt tổ chức ngày 14/3, ông Nguyễn Tiến Thỏa - Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam chỉ ra những nguyên nhân chủ quan và khách quan.

Diễn biến tình hình kinh tế thế giới đã đẩy giá xăng dầu thế giới lên cao, gây mất cân đối cung cầu và dự trữ của các nước sụt giảm, đặc biệt là do leo thang chính trị giữa Nga – Ukraine.

Bên cạnh đó, quá trình phục hồi kinh tế sau đại dịch Covid-19 bắt đầu có khởi sắc khiến cho nhu cầu về nhiên liệu tăng lên ở mức rất cao. Trong khi đó, nguồn cung không tăng kịp so với nhu cầu dự báo. Theo đánh giá, nhu cầu sử dụng nhiên liệu xăng dầu năm 2022 khoảng 100,23 – 111 triệu thùng, cao hơn năm 2019 khoảng 0,23 – 1 triệu thùng, cao hơn năm 2021 khoảng 3,5 – 4,27 triệu thùng/ngày.

"Giá xăng dầu trong nước tăng theo giá thế giới, do đó giá xăng dầu thế giới tăng kéo theo giá xăng dầu trong nước cũng tăng. Đây là nguyên nhân khách quan khiến cho giá xăng dầu trong nước đổ xô mọi kỷ lục" - Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam nêu rõ.

Về nguyên nhân chủ quan, nguyên tắc điều hành giá xăng dầu đang khiến giá xăng dầu trong nước tăng vọt.

Theo đó, ông Thỏa cho rằng, giá xăng dầu thế giới tăng dẫn tới giá xăng dầu tăng "sốc", mỗi kỳ điều chỉnh tăng giá chúng ta đã tăng khá cao. Đây là do quy định tăng theo chu kỳ (điều chỉnh 10 ngày/lần), nếu giá tăng chu kỳ vào dịp lễ Tết thì Bộ Công Thương sẽ điều chỉnh lùi lại cho chu kỳ sau (tức là 20 ngày nữa mới điều chỉnh), trong khi giá dầu thế giới điều chỉnh vận động theo hàng ngày, hàng giờ nên mới gây ra "sốc".

"Vì vậy, khi chúng ta tăng giá xăng dầu đi sau thế giới nên giá sẽ phải đuổi theo giá thế giới để kịp theo nhịp tăng trưởng của thế giới mới gây ra hiện tượng tăng giá xăng dầu quá cao gây ra bất ổn", ông Thỏa phân tích.

Cũng theo ông Thỏa, thực tế, điều hành về bình ổn giá, quan hệ cung cầu mất cân đối cung cầu xăng dầu trong nước còn bị động, lúng túng dẫn tới những phản ứng tiêu cực của thị trường như tình trạng găm hàng, giữ hàng để chờ điều chỉnh giá tăng cao mới bán hàng, dẫn đến đứt gãy nguồn cung làm cho tình hình thị trường biến động bất ổn.

"Nếu không sửa cơ chế điều hành giá xăng dầu thì vẫn sẽ tiếp tục xảy ra câu chuyện bất ổn nếu giá thế giới tăng", Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam nhấn mạnh.

Ngoài ra, theo ông Thỏa, còn có vấn đề là cạnh tranh giá chưa có, cạnh tranh trong kinh doanh chưa có. Hiện nay, thị trường xăng dầu đang có những "ông lớn" chiếm lĩnh thị trường, do đó, khi họ chiếm lĩnh họ sẽ chủ động được về giá, thậm chí làm giá theo cơ chế thị trường. Thêm đó, là cơ chế điều hành giá đã đẩy thị trường hỗn loạn.

Cần nghiên cứu lại thuế xăng dầu

TS. Nguyễn Tiến Thỏa – Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam cho biết, hiện nay, trong cơ cấu giá xăng dầu có 4 loại thuế, trong đó thuế chiếm 38% giá bán xăng và 20% đối với giá bán dầu. Với mức thuế này, theo ông Thỏa, so với các quốc gia khác trên thế giới, mức thuế xăng dầu của Việt Nam ở mức trung bình.

Theo quan sát của ông Thỏa, rất nhiều nước mức thuế này chiếm tỷ trọng từ 45 – 60% trong giá bán xăng, dầu, ngoại trừ một số nước có lượng dự trữ dầu mỏ lớn. Đơn cử như Hàn Quốc thuế xăng dầu chiếm 49%, Thái Lan chiếm 45%, Malaysia chiếm 29%,…

"Chúng ta cần hiểu tất cả các loại thuế là công cụ để điều tiết cho một mục đích nào đó, thuế tiêu thụ đặc biệt cũng vậy", ông Thỏa nhấn mạnh.

Về vấn đề thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng dầu, theo TS. Nguyễn Tiến Thỏa, thuế tiêu thụ đặc biệt là để điều tiết việc tiêu dùng xăng dầu, hạn chế tiêu dùng lãng phí. Có thể nhìn thấy trong chính các loại xăng, xăng sinh học được áp thuế thấp hơn để khuyến khích sử dụng.

Vấn đề đặt ra hiện nay, theo Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam là có giảm được thuế không? Nhưng, nếu sử dụng biện pháp thuế để kìm tốc độ tăng của giá xăng dầu thường là biện pháp tình thế. Ông Thỏa lấy ví dụ, tại thời điểm giá dầu 147 USD/thùng, giá xăng trong nước chỉ 25.000 đồng/lít xăng, nhưng hiện nay giá dầu chỉ hơn 110 USD/thùng, giá xăng trong nước lên tới gần 30.000 đồng/lít. Điều này là do, khi giá dầu 147 USD/thùng, Việt Nam giảm thuế nhập khẩu về 0% - biện pháp tình thế để kiểm soát lạm phát. Thậm chí, có lúc nhà nước đã áp dụng thêm biện pháp yêu cầu các doanh nghiệp không được tăng giá các mặt hàng thuộc danh mục quản lý giá của nhà nước.

"Đấy là một sự vô lý, đầu vào thì theo cơ chế thị trường nhưng đầu ra lại áp đặt giá. Ví dụ như ngành điện, nếu chạy bằng xăng hay dầu thì khi 2 nguyên liệu này biến động, không thể bắt các đơn vị này không được tăng giá", ông Thỏa nhấn mạnh.

Liên quan đến vấn đề lâu nay dư luận xã hội đánh giá rất bất cập là đang có tình trạng thuế chồng thuế với mặt hàng xăng dầu. Ví dụ thuế giá trị gia tăng tính trên thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường. TS.Nguyễn Tiến Thỏa khẳng định, tất cả những điều trên đều đúng luật.

"Tuy nhiên, luật cũng do con người sinh ra và tính toán. Theo tôi, chúng ta cần nghiên cứu lại để vẫn giữ bản chất điều tiết thị trường của thuế và đảm bảo nguồn thu ngân sách. Qua đó, tránh tình trạng thuế chồng thuế", ông Thỏa nhấn mạnh.

 

Hải Minh (t/h)

Theo dõi Thương Trường trên