09:41 23/03/2022

Trái phiếu doanh nghiệp Bất động sản không có tài sản đảm bảo chiếm hơn 50%

Các doanh nghiệp phát hành tổng cộng 722,7 nghìn tỷ đồng trong cả năm 2021, tăng 56% so với năm 2020. Quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp tăng bình quân 46%/năm trong 5 năm gần đây và đã chiếm 16,6% GDP của Việt Nam. Nguồn cung trái phiếu doanh nghiệp dự kiến vẫn rất dồi dào khi nền kinh tế đang mở cửa trở lại sau đại dịch.

Thị trường sơ cấp tiếp tục sôi động trong năm 2021

Theo báo cáo Thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) của SSI Research, các doanh nghiệp phát hành tổng cộng 722,7 nghìn tỷ đồng trong cả năm 2021, tăng 56% so với năm 2020. Số TPDN phát hành ròng 2021 (lượng phát hành trừ đi lượng đáo hạn và mua lại trước hạn) ước tính là 438 nghìn tỷ đồng, tăng 63% so với lượng phát hành ròng 2020.

Dù kênh tín dụng vẫn là kênh huy động vốn chính của các doanh nghiệp nhưng kênh chứng khoán đang tăng tốc mạnh mẽ, quy mô thị trường cổ phiếu và TPDN tăng nhanh từ mức 68% (2020) lên mức tương đương 88% (2021) so với tổng dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế. Sự tăng trưởng này phù hợp với định hướng phát triển thị trường vốn, giảm sự phụ thuộc của doanh nghiệp vào tín dụng ngân hàng của cơ quan quản lý.

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp 2021 Tăng trưởng mạnh về lượng nhưng chưa có nhiều bước tiến về chất

Tuy nhiên, trái phiếu ngân hàng đang dần thu hẹp tỷ trọng trong tổng TPDN đang lưu hành. Năm 2021, các ngân hàng phát hành tổng cộng 226,4 nghìn tỷ đồng- chiếm 31,3% tổng lượng TPDN phát hành và tăng 73% so với năm 2020 một phần để bù đắp lượng trái phiếu mua lại trước hạn lên tới 67 nghìn tỷ đồng. 

Tổng trái phiếu ngân hàng đang lưu hành tại cuối năm 2021 ước khoảng 540 nghìn tỷ đồng, chiếm 39% quy mô thị trường TPDN – thấp hơn rất nhiều so với mức 48% tại cuối năm 2018. Điều này đồng nghĩa với quy mô thị trường TPDN phi ngân hàng đang tăng nhanh, ước khoảng 854 nghìn tỷ đồng tại cuối 2021- gấp 3,4 lần cuối 2018 và chiếm khoảng 10,2% GDP. 

Ở khía cạnh nhà đầu tư, Ngân hàng đang giảm dần vai trò trong thị trường TPDN. Các Ngân hàng và CTCK vẫn là những nhà đầu tư lớn nhất khi mua tổng cộng 373 nghìn tỷ đồng – chiếm 52% tổng TPDN phát hành năm 2021. Trong đó, 2 nhóm nhà đầu tư này mua 154 nghìn tỷ đồng, chiếm 68% trái phiếu ngân hàng phát hành (tập trung vào các trái phiếu kỳ hạn ngắn 1-4 năm) và 153 nghìn tỷ đồng, chiếm 48% trái phiếu BĐS phát hành.

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp 2021 Tăng trưởng mạnh về lượng nhưng chưa có nhiều bước tiến về chất
Trái phiếu ngân hàng đang dần thu hẹp tỷ trọng trong tổng TPDN đang lưu hành

Tỷ trọng bình quân đầu tư TPDN trong tổng tín dụng của 15 NHTM được theo dõi bởi SSI giữ nguyên ở mức 3,1%. Các NHTM sở hữu lượng TPDN lớn nhất tại cuối năm 2020 là TCB, MBB, VPB, TPB. 

Xét riêng các TPDN phi ngân hàng, dù số dư trái phiếu mà các NHTM nắm giữ vẫn tăng lên nhưng tốc độ tăng thấp hơn nhiều quy mô thị trường trái phiếu nên tỷ trọng TPDN nắm giữ bởi các NHTM liên tục giảm từ 71% (2018) xuống 25% (2021). Sự thu hẹp vai trò của các ngân hàng ở cả khía cạnh tổ chức phát hành và nhà đầu tư trên thị trường TPDN cho thấy sự tăng trưởng thực chất của thị trường này với định hướng dần trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn thay thế cho kênh tín dụng. 

Kỳ hạn bình quân của TPDN phát hành năm 2021 giảm xuống 3,86 năm từ mức trung bình 4,23 năm của 2020 chủ yếu là do trái phiếu của nhóm Ngân hàng và Bất động sản đều có kỳ hạn bình quân ngắn hơn lần lượt là 0,5 năm và 0,3 năm về mức là 4,2 năm và 3,6 năm. Nhóm năng lượng và khoáng sản cũng có kỳ hạn ngắn hơn 0,86 năm xuống bình quân 6,4 năm và vẫn là nhóm có kỳ hạn dài nhất.

Trái phiếu doanh nghiệp Bất động sản dẫn đầu phát hành, lãi suất hấp dẫn nhất

Các doanh nghiệp bất động sản vẫn là nhóm phát hành nhiều nhất, tộng cộng 318,2 nghìn tỷ trong năm 2021 – chiếm 44% tổng lượng TPDN phát hành và tăng 66,3% so với năm 2020. Lượng phát hành của các định chế tài chính phi ngân hàng (chủ yếu là các CTCK) và nhóm phát triển hạ tầng tăng cao so với 2020, lần lượt tăng 152% và tăng 225%; các công ty năng lượng và khoáng sản giảm phát hành 24% do mức phát hành năm 2020 tăng cao đột biến.

Theo ghi nhận, lãi suất trái phiếu bình quân năm giảm ở tất cả các nhóm, mức giảm lớn nhất ở nhóm Ngân hàng (từ 6,34% năm 2020 xuống 4,31% năm 2021) một phần do kỳ hạn trái phiếu phát hành ngắn hơn (từ 4,7 năm xuống 4,2 năm). Nhóm trái phiếu định chế tài chính phi ngân hàng và nhóm các doanh nghiệp khác có lãi suất giảm lần lượt là 113bps và 148bps, về mức 8,4% và 8,54%/năm, dù kỳ hạn bình quân tăng nhẹ thêm 0,5 và 0,2 năm. Hai nhóm trái phiếu phát triển hạ tầng và khoáng sản, năng lượng có mức giảm ít hơn là 62-70bps nhưng vẫn nhiều hơn đáng kể so với mức giảm của nhóm trái phiếu BĐS (-19bps, về 10,4%/năm).

Tuy nhiên, nhóm trái phiếu BĐS có lãi suất duy trì ở mức cao trong cả 3 năm gần đây (10,3%-10,6%), trong bối cảnh mặt bằng lãi suất giảm thấp thì mức giảm của trái phiếu BĐS vẫn nhỏ nhất và một phần đến từ kỳ hạn phát hành ngắn hơn (0,33 năm).

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp 2021 Tăng trưởng mạnh về lượng nhưng chưa có nhiều bước tiến về chất

Một số doanh nghiệp BĐS phát hành trái phiếu lãi suất cao nhất thị trường (12-13%/năm) là CTCP Phát triển BĐS Phát Đạt, CTCP Hoàng Phú Vương, CTCP Osaka Garden, CTCP Galatic Group, Cty TNHH Đầu tư BĐS Unity… Nhu cầu huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu của các doanh nghiệp BĐS ngày càng tăng do khó tiếp cận tín dụng ngân hàng hơn. Số lượng các doanh nghiệp BĐS phát hành tăng từ 141 doanh nghiệp năm 2020 lên 193 doanh nghiệp trong năm 2021. Để hấp dẫn nhà đầu tư khi mà chất lượng tài sản đảm bảo không cao, nhóm này phải duy trì lãi suất phát hành tốt hơn các nhóm khác.

Trái phiếu đảm bảo bằng cổ phiếu và không có tài sản đảm bảo vẫn chiếm hơn một nửa

Gần như toàn bộ 226 nghìn tỷ đồng trái phiếu Ngân hàng và 28,5 nghìn tỷ đồng trái phiếu các định chế tài chính khác (chủ yếu là công ty chứng khoán) phát hành trong năm 2021 đều không có tài sản đảm bảo. Với đặc tính là các trung gian tài chính, có khả năng thanh toán và thanh khoản cao, được giám sát chặt chẽ bởi cơ quan quản lý nên việc các trái phiếu này không có tài sản đảm bảo cũng không đáng ngại và là thông lệ thị trường. 

Bất chấp cảnh báo rủi ro hàng loạt doanh nghiệp địa ốc vào cuộc đua phát hành trái phiếu nghìn tỷ

Bất chấp cảnh báo rủi ro hàng loạt doanh nghiệp địa ốc vào cuộc đua phát hành trái phiếu nghìn tỷ

Trong bối cảnh các quy định siết chặt việc giao dịch trái phiếu khối doanh nghiệp bất động sản vẫn đang liên tiếp huy động vốn qua kênh này Ngay những tháng đầu năm 2022 hàng loạt doanh nghiệp địa ốc đã công bố phát hành các lô trái phiếu nghìn tỷ

Với 468 nghìn tỷ TPDN còn lại, số trái phiếu không có tài sản đảm bảo là 83 nghìn tỷ đồng (chiếm 18%), đảm bảo toàn bộ bằng cổ phiếu là 33 nghìn tỷ đồng (chiếm 7%), đảm bảo một phần bằng tài sản/bất động sản và một phần bằng cổ phiếu là 131,3 nghìn tỷ đồng (chiếm 28%). Như vậy số TPDN không có TSĐB hoặc đảm bảo (một phần/toàn bộ) bằng cổ phiếu vẫn chiếm 53% tổng TPDN phi tài chính phát hành. 

Tính riêng nhóm trái phiếu BĐS, số trái phiếu không có TSĐB hoặc đảm bảo (một phần/toàn bộ) bằng cổ phiếu là 172,5 nghìn tỷ đồng - chiếm 54,2% lượng phát hành 2021. Con số thực tế có thể lớn hơn vì có tới 33 nghìn tỷ đồng (10%) trái phiếu BĐS phát hành không có thông tin về tài sản đảm bảo.

Duy trì tăng trưởng tốt nhờ cung cầu duy trì ở mức cao

Dưới sự tác động của quy định về điều kiện mua TPDN phát hành riêng lẻ phải là NĐT chứng khoán chuyên nghiệp có hiệu lực từ 2021, các doanh nghiệp đã hướng đến hình thức phát hành ra công chúng nhiều hơn. Tuy vậy, sức cầu thị trường đối với TPDN lớn và thủ tục phát hành công chúng tốn khá nhiều thời gian khiến cho động lực dịch chuyển hình thức phát hành từ riêng lẻ sang công chúng không cao.

Lãi suất danh nghĩa bình quân các TPDN phát hành cũng giảm 111bps trong năm 2021, về mức 7,86%/năm trong đó mức giảm mạnh nhất ghi nhận trong Q4/2021. Cụ thể, lãi suất bình quân của trái phiếu ngân hàng và TPDN phi ngân hàng phát hành trong Q4/2021 lần lượt là 4,07%/năm và 9,43%/năm – giảm lần lượt là 61bps và 73bps so với bình quân Q3.2021 trong khi mặt bằng lãi suất tiền gửi vẫn đi ngang ở mức thấp.

Có thể thấy lãi suất TPDN đang ở mức thấp nhất từ trước đến nay nên các doanh nghiệp tăng cường huy động vốn từ phát hành trái phiếu cùng là diễn biến dễ hiểu. Trong khi đó, chênh lệch lãi suất TPDN phi ngân hàng so với lãi suất tiền gửi vẫn duy trì ở mức rất tốt (4-5%/năm) khiến cho nhu cầu TPDN cao. Sự gia tăng cả từ phía cung và phía cầu đã giúp thị trường TPDN tăng trưởng mạnh.

Mặt khác, số TPDN đáo hạn năm 2022 ước khoảng 266 nghìn tỷ đồng, tăng 39% so với năm 2020 và chiếm khoảng 19% lượng TPDN lưu hành. Nhu cầu phát hành để đảm bảo vòng quay vốn của các doanh nghiệp khá cao. Cùng với đó, hoạt động sản xuất kinh doanh được kỳ vọng sẽ sôi động hơn 2021 khi nền kinh tế đang mở cửa trở lại sau đại dịch. Bởi vậy, nguồn cung TPDN dự kiến vẫn rất dồi dào.

Do mặt bằng lãi suất tiền gửi nhích tăng nên lợi suất TPDN cũng sẽ tăng theo khi mà hơn 70% TPDN phát hành có lãi suất thả nổi. Bên cạnh đó, xu hướng tăng lãi suất điều hành của các NHTW lớn và áp lực lạm phát trên thế giới có thể tác động đến tâm lý nhà đầu tư, làm tăng kỳ vọng lãi suất với các đợt phát hành trái phiếu mới.

Trung Anh

Theo dõi Thương Trường trên