Trung Quốc đã vượt Mỹ để trở thành thị trường nhập khẩu thủy sản lớn nhất của Việt Nam trong 6 tháng đầu năm 2026. Kim ngạch xuất khẩu sang thị trường tỷ dân đạt gần 1,4 tỷ USD, tăng khoảng 40% so với cùng kỳ năm trước, góp phần đưa tổng giá trị xuất khẩu thủy sản cả nước lên hơn 5,7 tỷ USD.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, xuất khẩu thủy sản của Việt Nam trong 6 tháng đầu năm đạt hơn 5,7 tỷ USD, tăng 11,4% so với cùng kỳ năm 2025.
Trong đó, Trung Quốc là thị trường tăng trưởng nổi bật khi nhập khẩu gần 1,4 tỷ USD thủy sản Việt Nam, tăng khoảng 40% và chính thức vượt Mỹ để trở thành đối tác nhập khẩu lớn nhất của ngành. Nếu tính cả Hong Kong (Trung Quốc), kim ngạch xuất khẩu sang khu vực này đạt khoảng 1,5 tỷ USD, tăng gần 38%.
Trong khi đó, xuất khẩu sang Mỹ đạt gần 898 triệu USD, giảm xuống vị trí thứ hai. Nhật Bản đứng thứ ba với kim ngạch gần 788 triệu USD, tăng nhẹ so với cùng kỳ năm trước.
Xuất khẩu thủy sản tăng trưởng nhờ lực kéo từ Trung Quốc. (Ảnh minh hoạ)
Doanh nghiệp chuyển hướng sang thị trường gần, chi phí thấp
Theo các doanh nghiệp trong ngành, xu hướng dịch chuyển đơn hàng sang Trung Quốc đã diễn ra rõ nét từ đầu năm. Đại diện Công ty Cổ phần Nam Việt cho biết sau giai đoạn thiếu hụt nguyên liệu trong quý I, bước sang quý II giá nguyên liệu và giá bán cùng giảm, khiến các thị trường gần trở nên hấp dẫn hơn.
Trong bối cảnh chi phí vận tải đến các thị trường xa vẫn ở mức cao, Trung Quốc có lợi thế lớn nhờ khoảng cách địa lý gần, chi phí logistics thấp và thời gian thu hồi vốn nhanh hơn so với các thị trường truyền thống.
Theo bà Lê Hằng - Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), việc Mỹ và châu Âu gia tăng các rào cản thương mại đã thúc đẩy nhiều doanh nghiệp chủ động mở rộng xuất khẩu sang Trung Quốc.
Ngoài yêu cầu nhập khẩu được đánh giá là thuận lợi hơn, thị trường này còn có lợi thế về vận chuyển khi nhiều mặt hàng thủy sản tươi sống có thể xuất khẩu qua cửa khẩu biên giới, giúp rút ngắn thời gian giao hàng và giảm đáng kể chi phí bảo quản.
Ngược lại, xuất khẩu sang Mỹ tiếp tục gặp nhiều sức ép. Theo VASEP, Mỹ siết chặt quy định đối với thủy sản khai thác theo Đạo luật Bảo vệ động vật biển có vú (MMPA), yêu cầu doanh nghiệp bổ sung giấy chứng nhận COA với quy trình cấp khá phức tạp, đặc biệt đối với mặt hàng cá ngừ. Bên cạnh đó, tôm Việt Nam vẫn chịu mức thuế chống bán phá giá cao.
Ngoài các rào cản kỹ thuật, lượng hàng xuất khẩu sang Mỹ tăng mạnh trước thời điểm áp dụng các chính sách thuế mới đã khiến tồn kho tại thị trường này gia tăng. Trong khi đó, người tiêu dùng Mỹ có xu hướng thắt chặt chi tiêu và ưu tiên các sản phẩm có giá thấp, khiến kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này gần như đi ngang trong nửa đầu năm.
Tôm và cá tra là mặt hàng chủ lực - Triển vọng nửa cuối năm còn nhiều thách thức
Theo VASEP, kết quả tăng trưởng của ngành không chỉ đến từ sự phục hồi nhu cầu tiêu dùng mà còn phản ánh khả năng thích ứng nhanh của doanh nghiệp trong việc cơ cấu lại thị trường và danh mục sản phẩm. Trong bối cảnh các nhà nhập khẩu ngày càng thận trọng, đơn hàng có xu hướng nhỏ hơn, thời gian giao hàng ngắn hơn và yêu cầu cao hơn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc cũng như các chứng nhận quốc tế, doanh nghiệp buộc phải nâng cao năng lực cạnh tranh để duy trì thị phần.
Về cơ cấu sản phẩm, tôm tiếp tục là mặt hàng xuất khẩu chủ lực với kim ngạch khoảng 2,3 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm, tăng 13,6% và chiếm hơn 40% tổng giá trị xuất khẩu thủy sản. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ nhu cầu nhập khẩu của Trung Quốc và Hong Kong, đặc biệt đối với mặt hàng tôm hùm.
Trong khi đó, xuất khẩu cá tra đạt khoảng 1,1 tỷ USD, tăng 12,1%, tiếp tục duy trì lợi thế cạnh tranh nhờ giá thành hợp lý và nhu cầu ổn định đối với nhóm cá thịt trắng tại nhiều thị trường.
Dù triển vọng xuất khẩu vẫn tích cực, VASEP cho rằng ngành thủy sản sẽ tiếp tục đối mặt với không ít thách thức trong nửa cuối năm. Nguy cơ Mỹ áp dụng thêm các biện pháp bảo hộ thương mại, quy định liên quan đến lao động cưỡng bức hoặc hạn ngạch nhập khẩu đối với một số mặt hàng, cùng với xu hướng cước vận tải container lạnh tăng trở lại sẽ tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp.
Trong bối cảnh thương mại quốc tế liên tục biến động, các doanh nghiệp được khuyến nghị chủ động cập nhật chính sách của từng thị trường, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, mở rộng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu và nâng cao năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế nhằm giảm thiểu rủi ro và duy trì đà tăng trưởng trong những tháng cuối năm.
Nhật Hạ