Những biến động của thị trường thương mại toàn cầu đang buộc doanh nghiệp xuất khẩu Việt phải thay đổi cách tiếp cận thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng với các tiêu chuẩn mới nếu muốn duy trì đà tăng trưởng trong thời gian tới.
Xuất khẩu duy trì đà tăng - Cơ hội mở rộng đi cùng sức ép thích ứng
Thời gian qua, bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt với những bất ổn từ xung đột địa chính trị, xu hướng bảo hộ thương mại, các hàng rào kỹ thuật và yêu cầu ngày càng cao về phát triển bền vững, hoạt động xuất khẩu của Việt Nam vừa đứng trước nhiều cơ hội, vừa chịu không ít sức ép.
Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), kinh tế Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực trong 6 tháng đầu năm 2026 với GDP tăng 8,18%, trong đó khu vực công nghiệp và dịch vụ tiếp tục đóng vai trò động lực quan trọng. Hoạt động sản xuất phục hồi đã tạo nền tảng cho xuất khẩu hàng hóa tăng trưởng, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế chung.
Theo số liệu sơ bộ của Tổng cục Hải quan, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam trong 5 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng gần 446 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt hơn 215 tỷ USD, tăng khoảng 19,3%, trong khi nhập khẩu đạt hơn 229 tỷ USD, tăng 30,8%.
Ảnh: TTĐN
Trong khi, mục tiêu kim ngạch xuất khẩu năm 2026 mà Bộ Công Thương đã đặt ra tăng khoảng 8%, tương đương khoảng 513 tỷ USD, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường, tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) như CPTPP, EVFTA, UKVFTA và RCEP để giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.
Cùng với đà tăng trưởng, môi trường thương mại quốc tế đang xuất hiện nhiều yếu tố bất định. Các nền kinh tế lớn tiếp tục điều chỉnh chính sách thương mại, tăng cường các biện pháp phòng vệ, kiểm soát xuất xứ hàng hóa, áp dụng tiêu chuẩn môi trường, phát thải carbon và truy xuất nguồn gốc nghiêm ngặt hơn.
Đối với Việt Nam, một nền kinh tế có độ mở lớn với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu gấp nhiều lần quy mô GDP – những thay đổi này tác động trực tiếp đến khả năng tiếp cận thị trường của doanh nghiệp.
Theo Bộ Công Thương thông tin, bên cạnh việc mở rộng thị trường, doanh nghiệp cần chủ động theo dõi diễn biến chính sách thương mại của các nước nhập khẩu để kịp thời điều chỉnh chiến lược sản xuất, xuất khẩu và hạn chế rủi ro từ các biện pháp phòng vệ thương mại.
Xuất khẩu phải đáp ứng với các tiêu chuẩn mới
Trong những năm gần đây, lợi thế chi phí sản xuất thấp không còn là yếu tố duy nhất quyết định khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam. Theo các cơ quan chuyên trách, nhiều thị trường nhập khẩu đang chuyển trọng tâm từ kiểm soát chất lượng sản phẩm sang kiểm soát toàn bộ chuỗi sản xuất.
Theo đó, các yêu cầu về phát triển bền vững, lao động, môi trường, phát thải carbon, chống khai thác bất hợp pháp, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp ngày càng được siết chặt. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp xuất khẩu không chỉ cần đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật mà còn phải đầu tư vào quản trị chuỗi cung ứng, chuyển đổi số, thông tin và nâng cao năng lực quản lý.
Một thách thức khác đến từ xu hướng gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại trên thế giới. Việt Nam tiếp tục nằm trong nhóm các quốc gia có số lượng vụ việc điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp và chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại ở mức cao. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải chuẩn bị đầy đủ hồ sơ chứng minh nguồn gốc xuất xứ và tuân thủ nghiêm các quy định của thị trường nhập khẩu.
Bên cạnh đó, biến động địa chính trị và chi phí logistics quốc tế cũng tạo thêm áp lực cho hoạt động xuất khẩu. Giá năng lượng, chi phí vận tải biển và thời gian giao hàng có thể thay đổi nhanh theo diễn biến của tình hình thế giới, ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất và khả năng thực hiện hợp đồng của doanh nghiệp.
Mặc dù vậy, nhiều ngành hàng vẫn ghi nhận dư địa tăng trưởng. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu rau quả 6 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 3,65 tỷ USD, tăng 17,8% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy nhu cầu đối với nông sản Việt Nam vẫn duy trì tích cực tại nhiều thị trường.
Các chuyên gia kinh tế cũng nhận định, trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục tái cấu trúc, Việt Nam vẫn có lợi thế nhờ mạng lưới các FTA thế hệ mới, môi trường đầu tư ổn định và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, lợi thế này sẽ chỉ được phát huy nếu doanh nghiệp nâng cao năng lực đổi mới công nghệ, đa dạng hóa thị trường và giảm phụ thuộc vào một số ít đối tác xuất khẩu.
Những biến động của thương mại toàn cầu đang đặt hoạt động xuất khẩu của Việt Nam trước cả cơ hội và thách thức. Các số liệu cho thấy xuất khẩu vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực, song môi trường kinh doanh quốc tế ngày càng đòi hỏi doanh nghiệp phải thích ứng nhanh với các quy định mới về kỹ thuật, môi trường, truy xuất nguồn gốc và phòng vệ thương mại.
Trong bối cảnh đó, việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, mở rộng thị trường xuất khẩu, nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm và tăng cường năng lực quản trị sẽ tiếp tục là những yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp duy trì sức cạnh tranh.
Trong dài hạn, khả năng thích ứng với những thay đổi của thương mại toàn cầu sẽ không chỉ quyết định tốc độ tăng trưởng xuất khẩu mà còn góp phần nâng cao vị thế của hàng hóa Việt Nam trong chuỗi cung ứng quốc tế.
Phượng Hòa