Chuyển đổi số đang mở ra nhiều cơ hội để người dân tiếp cận hàng hóa, dịch vụ và các tiện ích hiện đại. Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, nền kinh tế số không chỉ góp phần thu hẹp khoảng cách địa lý mà còn tạo điều kiện kết nối với thị trường rộng lớn hơn.
Tuy nhiên, khi phương thức tiêu dùng thay đổi, việc bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng cũng đặt ra những yêu cầu mới về khả năng tiếp cận thông tin, kỹ năng số và thực hiện các quyền trong môi trường trực tuyến.
Kinh tế số mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường
Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ và quá trình chuyển đổi số quốc gia đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, kinh doanh cũng như hành vi tiêu dùng của người dân.
Nếu như trước đây khoảng cách địa lý là một trong những rào cản lớn đối với việc tiếp cận hàng hóa, dịch vụ thì hiện nay, cùng với sự phát triển của internet, hạ tầng viễn thông và các nền tảng số, không gian tiêu dùng đã được mở rộng vượt ra ngoài phạm vi địa phương. Người tiêu dùng có thể kết nối với thị trường trên phạm vi cả nước, thậm chí tiếp cận các giao dịch xuyên biên giới thông qua môi trường trực tuyến.
Đồng bào dân tộc thiểu số cũng đang từng bước trở thành một bộ phận của thị trường tiêu dùng số.
Đối với người dân tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nền kinh tế số trước hết mang lại cơ hội mở rộng khả năng tiếp cận hàng hóa và dịch vụ. Thay vì chỉ phụ thuộc vào hệ thống phân phối truyền thống tại địa phương, người tiêu dùng có thể tìm kiếm, so sánh và lựa chọn đa dạng các sản phẩm thông qua sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và các nền tảng bán hàng trực tuyến.
Bên cạnh đó, nhiều dịch vụ thiết yếu cũng được cung cấp trên môi trường số như thanh toán không dùng tiền mặt, ngân hàng số, dịch vụ công trực tuyến, đặt lịch khám chữa bệnh, giáo dục trực tuyến, vận tải, du lịch và nhiều tiện ích khác.
Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, những thay đổi này góp phần từng bước thu hẹp những hạn chế do khoảng cách địa lý, tạo điều kiện để người dân ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận thị trường thuận lợi hơn và được thụ hưởng các dịch vụ ngày càng đa dạng, hiện đại.
Từ người mua hàng truyền thống đến chủ thể của hệ sinh thái tiêu dùng số
Không chỉ mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường, nền kinh tế số còn làm thay đổi căn bản phương thức tiêu dùng của người dân.
Trong môi trường truyền thống, người tiêu dùng thường trực tiếp quan sát hàng hóa, gặp gỡ người bán, trao đổi thông tin và thanh toán bằng tiền mặt. Ngày nay, với sự phát triển của công nghệ số, gần như toàn bộ quá trình tiêu dùng đều có thể được thực hiện trên môi trường điện tử.
Từ việc tìm kiếm thông tin, so sánh sản phẩm, lựa chọn nhà cung cấp, giao kết hợp đồng, thanh toán, theo dõi đơn hàng đến bảo hành, đổi trả và phản hồi sau giao dịch đều được thực hiện thông qua các nền tảng số.
Điều này cũng đồng nghĩa người tiêu dùng không còn chỉ tương tác với tổ chức, cá nhân kinh doanh mà còn phải sử dụng đồng thời nhiều dịch vụ trong hệ sinh thái số như sàn thương mại điện tử, nền tảng trung gian, đơn vị thanh toán, đơn vị vận chuyển và các hệ thống hỗ trợ trực tuyến.
Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, đây là sự thay đổi đáng kể trong cách thức tham gia quan hệ tiêu dùng. Người tiêu dùng không chỉ đóng vai trò lựa chọn và sử dụng hàng hóa, dịch vụ mà đang từng bước trở thành chủ thể tham gia trực tiếp vào hệ sinh thái tiêu dùng số.
Việc tiếp cận thông tin, giao dịch với doanh nghiệp, thanh toán, lưu trữ dữ liệu và thực hiện các quyền của người tiêu dùng ngày càng gắn chặt với việc sử dụng internet, thiết bị thông minh và các nền tảng công nghệ. Có thể thấy, chuyển đổi số không chỉ làm thay đổi địa điểm diễn ra giao dịch mà còn làm thay đổi toàn bộ quy trình tiêu dùng, từ phương thức mua bán trực tiếp sang phương thức tiêu dùng dựa trên nền tảng số.
Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là yêu cầu tất yếu trong nền kinh tế số mở rộng. (Ảnh minh hoạ được tạo bởi AI).
Thu hẹp khoảng cách số để bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng
Cùng với sự thay đổi của phương thức tiêu dùng, yêu cầu bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng không còn dừng lại ở việc bảo đảm khả năng tiếp cận hàng hóa và dịch vụ như trước đây.
Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển, nội hàm của công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã được mở rộng. Không chỉ bảo đảm người dân có cơ hội tiếp cận thị trường, việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng còn đòi hỏi thu hẹp khoảng cách trong khả năng tiếp cận thông tin, thích ứng với phương thức giao dịch mới và sử dụng hiệu quả các công cụ số để thực hiện các quyền theo quy định của pháp luật.
Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, yêu cầu này càng có ý nghĩa khi quá trình chuyển đổi số đang diễn ra song song với việc mở rộng hạ tầng viễn thông, internet và các dịch vụ công trực tuyến đến vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Việc nâng cao khả năng tiếp cận thông tin, phổ cập kỹ năng số, kỹ năng tiêu dùng an toàn và hiểu biết pháp luật sẽ giúp người tiêu dùng không chỉ tận dụng được những lợi ích mà nền kinh tế số mang lại, mà còn chủ động phòng ngừa các rủi ro trong quá trình giao dịch.
Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, đây cũng là một trong những điều kiện quan trọng để bảo đảm mọi người tiêu dùng đều có cơ hội tham gia bình đẳng vào thị trường, bất kể điều kiện sinh sống hay khoảng cách địa lý.
Kinh tế số mở ra cơ hội nhưng cũng đặt ra những yêu cầu mới
Có thể khẳng định, chuyển đổi số đang mở ra nhiều cơ hội để đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận thị trường thuận lợi hơn, đồng thời góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại các địa phương.
Tuy nhiên, khi phương thức tiêu dùng thay đổi, yêu cầu đối với công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng không còn giống trước đây. Việc bảo đảm quyền lợi của người tiêu dùng trong nền kinh tế số không chỉ dừng lại ở việc bảo đảm quyền được mua bán hàng hóa, dịch vụ mà còn phải tạo điều kiện để người dân có khả năng tiếp cận thông tin, thích ứng với môi trường giao dịch trực tuyến và thực hiện đầy đủ các quyền của mình theo quy định của pháp luật.
Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, quá trình chuyển đổi từ tiêu dùng truyền thống sang tiêu dùng trên nền tảng số là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, cùng với những cơ hội mà công nghệ mang lại, môi trường tiêu dùng số cũng đặt ra nhiều vấn đề mới liên quan đến khả năng tiếp cận thông tin, kỹ năng số, bảo đảm an toàn dữ liệu cá nhân cũng như hiệu quả của các cơ chế bảo vệ người tiêu dùng.
Đinh Toàn