Chuyển đổi số đang tạo ra nhiều cơ hội để đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận hàng hóa, dịch vụ và các tiện ích hiện đại. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của thương mại điện tử và các nền tảng số, những rủi ro trong tiêu dùng cũng trở nên đa dạng hơn, đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền lợi đối với nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương này.
Đưa chính sách đến gần hơn với đồng bào dân tộc thiểu số
Chuyển đổi số không chỉ làm thay đổi phương thức mua sắm mà còn đặt ra yêu cầu mới đối với công tác bảo vệ người tiêu dùng. Khi hoạt động tiêu dùng ngày càng diễn ra trên môi trường trực tuyến, việc tiếp cận thông tin pháp luật, nhận diện rủi ro và biết cách sử dụng các cơ chế bảo vệ quyền lợi trở thành điều kiện quan trọng để người tiêu dùng tham gia thị trường một cách an toàn.
Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, đối với người dân tộc thiểu số, việc bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng không chỉ được thực hiện thông qua các quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 mà còn được xác định là nhiệm vụ xuyên suốt trong các chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước về phát triển nền kinh tế số bao trùm.
Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là đồng bào dân tộc thiểu số trong nền kinh tế số. (Ảnh minh họa/AI)
Từ Chỉ thị số 30-CT/TW của Ban Bí thư đến Kết luận số 207-KL/TW, Nghị quyết số 87/NQ-CP của Chính phủ và Quyết định số 239/QĐ-BCT của Bộ Công Thương đều đặt ra yêu cầu tăng cường phổ biến pháp luật, nâng cao nhận thức và tạo điều kiện để các nhóm người tiêu dùng yếu thế thực hiện đầy đủ các quyền theo quy định của pháp luật.
Tuy nhiên, hiệu quả của công tác tuyên truyền không chỉ phụ thuộc vào nội dung mà còn ở phương thức truyền tải. Thực tế cho thấy, tại nhiều địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số, sự khác biệt về ngôn ngữ, điều kiện tiếp cận thông tin và đặc điểm văn hóa khiến không ít quy định pháp luật khó đến được với người dân theo cách dễ hiểu và dễ áp dụng.
Vì vậy, cùng với việc phổ biến Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, các hoạt động truyền thông cần được đổi mới theo hướng trực quan hơn thông qua infographic, video ngắn, hình ảnh minh họa hoặc các sản phẩm truyền thông số phù hợp với từng nhóm đối tượng. Bên cạnh đó, việc phát huy vai trò của hệ thống truyền thanh cơ sở, già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng cũng được xem là giải pháp quan trọng để đưa chính sách đến gần hơn với người dân.
Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, thời gian qua đơn vị đã tăng cường phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, tổ chức chính trị - xã hội và cơ quan truyền thông để đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, góp phần nâng cao nhận thức pháp luật và khả năng tự bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng, trong đó có đồng bào dân tộc thiểu số.
Thu hẹp khoảng cách tiếp cận các cơ chế bảo vệ quyền lợi
Bên cạnh việc nâng cao nhận thức, việc bảo đảm để người dân có thể tiếp cận thuận lợi các cơ chế hỗ trợ cũng là yêu cầu quan trọng trong bối cảnh tiêu dùng số.
Khác với giao dịch truyền thống, quá trình mua bán trên môi trường trực tuyến thường có sự tham gia của nhiều chủ thể như sàn thương mại điện tử, nền tảng số, đơn vị vận chuyển, trung gian thanh toán... Điều này khiến việc khiếu nại, yêu cầu bồi thường hoặc giải quyết tranh chấp trở nên phức tạp hơn, nhất là với những người còn hạn chế về kỹ năng số hoặc khả năng tiếp cận thông tin.
Hiện, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đang vận hành Tổng đài tư vấn, hỗ trợ người tiêu dùng 1800.6838 cùng các kênh tiếp nhận trực tuyến nhằm hướng dẫn, hỗ trợ người tiêu dùng thực hiện các quyền theo quy định của pháp luật. Song song với đó, việc kết nối với cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại 34 tỉnh, thành phố đang từng bước hình thành mạng lưới hỗ trợ rộng khắp.
Theo cơ quan quản lý, trong thời gian tới cần tiếp tục nghiên cứu các giải pháp giảm bớt rào cản về ngôn ngữ, đa dạng hóa hình thức hỗ trợ và hướng dẫn phù hợp với đặc điểm của từng nhóm dân tộc để mọi người tiêu dùng đều có thể tiếp cận bình đẳng với các cơ chế bảo vệ.
Đáng chú ý, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đã dành quy định riêng nhằm bảo đảm quyền tiếp cận công bằng trong giải quyết tranh chấp đối với người dân tộc thiểu số. Theo khoản 3 Điều 64 của Luật, trường hợp có người dân tộc thiểu số tham gia hòa giải thì phải có ít nhất một hòa giải viên là người dân tộc thiểu số hoặc sử dụng thông thạo tiếng của dân tộc đó; nếu không có thì các bên có thể bố trí hoặc đề nghị hòa giải viên bố trí phiên dịch.
Quy định này góp phần tháo gỡ rào cản về ngôn ngữ, tạo điều kiện để người dân tộc thiểu số trình bày đầy đủ vụ việc, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trong quá trình giải quyết tranh chấp.
Nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp trong môi trường tiêu dùng số
Nếu cơ quan quản lý giữ vai trò hoàn thiện thể chế và thiết lập cơ chế bảo vệ thì doanh nghiệp lại là chủ thể trực tiếp quyết định chất lượng của mỗi giao dịch với người tiêu dùng.
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 quy định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh khi giao dịch với người tiêu dùng dễ bị tổn thương. Không chỉ bảo đảm đầy đủ các quyền của người tiêu dùng, doanh nghiệp còn phải xây dựng cơ chế tiếp nhận, giải quyết khiếu nại phù hợp; không được từ chối hỗ trợ vì khác biệt về tiếng nói, chữ viết, phong tục, tập quán và không được lợi dụng những hạn chế của người tiêu dùng để xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của họ.
Trong bối cảnh nền kinh tế số, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi mọi hoạt động từ cung cấp thông tin, ký kết hợp đồng, thanh toán, bảo hành đến tiếp nhận phản ánh đều diễn ra trên môi trường điện tử. Điều đó đòi hỏi doanh nghiệp phải công khai đầy đủ thông tin về hàng hóa, dịch vụ, điều kiện giao dịch, giá bán, phương thức thanh toán, chính sách đổi trả và cơ chế tiếp nhận khiếu nại.
Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, việc thiết kế giao diện thân thiện, sử dụng ngôn ngữ dễ hiểu và xây dựng các kênh hỗ trợ phù hợp sẽ góp phần giúp người tiêu dùng tiếp cận đầy đủ thông tin, hạn chế rủi ro và thực hiện hiệu quả các quyền theo quy định của pháp luật.
Có thể thấy, cùng với việc hoàn thiện thể chế, nâng cao nhận thức của người tiêu dùng và tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp, việc xây dựng các cơ chế hỗ trợ phù hợp đối với đồng bào dân tộc thiểu số sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách trong tiếp cận thông tin, dịch vụ và các phương thức giao dịch hiện đại. Đây cũng là điều kiện quan trọng để bảo đảm mọi người tiêu dùng đều được thụ hưởng thành quả của chuyển đổi số và thực hiện đầy đủ các quyền theo quy định của pháp luật.
Đinh Toàn