Giữa tháng 9 năm nay, Thông tư 85/2026/TT-BTC sẽ chính thức có hiệu lực, đồng nghĩa rằng nhiều thủ tục trong phân loại hàng hóa xuất nhập khẩu sẽ được cắt giảm. Không chỉ giảm gánh nặng hành chính, quy định mới còn được kỳ vọng tạo thêm động lực cho thương mại và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Cải cách đúng điểm nghẽn của hoạt động xuất nhập khẩu
Trong hoạt động thương mại quốc tế, phân loại hàng hóa là một trong những khâu có ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình thông quan. Kết quả phân loại không chỉ quyết định mã số HS, mức thuế phải nộp mà còn liên quan đến việc áp dụng chính sách quản lý chuyên ngành, ưu đãi thuế quan và các cam kết trong các hiệp định thương mại tự do (FTA). Chỉ cần phát sinh vướng mắc ở khâu này, toàn bộ lô hàng có thể bị kéo dài thời gian thông quan, làm tăng chi phí lưu kho, lưu bãi và ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng.
Trong bối cảnh kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam liên tục duy trì quy mô lớn, cơ cấu hàng hóa ngày càng đa dạng với nhiều sản phẩm công nghệ cao, linh kiện điện tử, thiết bị tích hợp và vật liệu mới, yêu cầu về một cơ chế phân loại hiện đại, minh bạch và linh hoạt trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Ảnh: Minh họa
Đó cũng là lý do Bộ Tài chính ban hành Thông tư 85/2026/TT-BTC thay thế hai thông tư trước đây, với mong muốn và định hướng xuyên suốt là giảm thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro, sẽ có hiệu lực từ ngày 15/9/2026.
Điểm đáng chú ý là hàng loạt quy trình đã được đơn giản hóa. Hồ sơ phân loại được tinh gọn, tăng cường tiếp nhận và xử lý trên môi trường điện tử, giảm giấy tờ doanh nghiệp phải chuẩn bị. Đối với máy liên hợp, tổ hợp máy, nhiều trường hợp không còn phải đăng ký Danh mục và Phiếu theo dõi trừ lùi như trước đây. Bên cạnh đó, doanh nghiệp được đăng ký Danh mục trước thời điểm mở tờ khai đầu tiên thay vì phải hoàn tất trước khi nhập khẩu như quy định cũ.
Một thay đổi khác được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá tích cực là việc tách bạch rõ chức năng của hoạt động phân tích hàng hóa. Theo đó, kết quả phân tích chỉ phục vụ mục đích phân loại hàng hóa, không còn đồng thời sử dụng để kiểm tra chất lượng hay an toàn thực phẩm. Điều này giúp quy trình trở nên minh bạch hơn, tránh chồng chéo giữa các thủ tục quản lý chuyên ngành.
Việc cải cách lần này đi đúng vào điểm nghẽn mà doanh nghiệp nhiều năm phản ánh. Trong thương mại hiện đại, chi phí tuân thủ không chỉ nằm ở thuế mà còn ở thời gian, chi phí cơ hội và tính dự báo của chính sách. Khi quy trình được chuẩn hóa và thời hạn xử lý rõ ràng hơn, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong kế hoạch nhập nguyên liệu, sản xuất và giao hàng.
Đặc biệt, với doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, yếu tố thời gian ngày càng có giá trị. Chỉ cần rút ngắn vài ngày thông quan cũng có thể giúp giảm đáng kể chi phí logistics, tăng tốc độ quay vòng vốn và nâng cao uy tín với đối tác quốc tế.
Thuận lợi nhiều hơn nhưng doanh nghiệp vẫn phải chủ động tuân thủ
Ở góc độ thị trường, việc cắt giảm thủ tục được kỳ vọng tạo hiệu ứng lan tỏa không chỉ đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu mà còn đối với toàn bộ chuỗi logistics, cảng biển, kho bãi và dịch vụ hải quan.
Các doanh nghiệp logistics cho rằng khi thủ tục phân loại được đơn giản hóa, lượng hồ sơ phải xử lý thủ công giảm xuống sẽ giúp hạn chế tình trạng ùn tắc ở các khâu trung gian. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh nhu cầu xuất khẩu tiếp tục tăng và doanh nghiệp đang chịu áp lực cạnh tranh gay gắt từ nhiều thị trường.
Một điểm tích cực khác là Thông tư 85 đã bổ sung cơ sở pháp lý để xử lý các mặt hàng mới có tính kỹ thuật cao. Thực tế những năm gần đây, nhiều sản phẩm tích hợp đa chức năng khiến việc xác định mã HS gặp không ít khó khăn. Việc cho phép sử dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hoặc căn cứ chuyên ngành để xác định tên gọi và mã số sẽ góp phần giảm tranh chấp, đồng thời tạo sự thống nhất trong thực thi.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng cắt giảm thủ tục không đồng nghĩa với nới lỏng quản lý, trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng đặt nặng yếu tố minh bạch, truy xuất nguồn gốc và chống gian lận thương mại, việc đơn giản hóa quy trình cần đi cùng với quản lý rủi ro hiện đại dựa trên dữ liệu số. Doanh nghiệp vẫn phải chịu trách nhiệm về tính chính xác của việc khai báo, mô tả hàng hóa và lựa chọn mã HS phù hợp.
Nếu doanh nghiệp chủ quan, khai báo thiếu chính xác hoặc cố tình áp sai mã số để hưởng ưu đãi thuế, nguy cơ bị truy thu thuế, xử phạt hành chính hoặc bị đưa vào diện kiểm tra trọng điểm vẫn rất lớn.
Theo đó, doanh nghiệp cần đầu tư nhiều hơn vào hệ thống quản trị dữ liệu hàng hóa, cập nhật thường xuyên Danh mục hàng hóa xuất nhập khẩu, đồng thời đào tạo đội ngũ phụ trách hải quan và xuất nhập khẩu nhằm hạn chế sai sót trong quá trình khai báo.
Ở góc độ quản lý nhà nước, việc xây dựng cơ sở dữ liệu phân loại hàng hóa tập trung, kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia và công khai thông tin trên hệ thống điện tử sẽ góp phần tạo sự thống nhất trong áp dụng pháp luật giữa các địa phương, giảm tình trạng cùng một mặt hàng nhưng có cách hiểu khác nhau. Đây cũng là nền tảng quan trọng để triển khai hải quan số và quản lý thông minh trong thời gian tới.
Giới phân tích nhận định, trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục theo đuổi mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, cải thiện môi trường đầu tư và phát triển kinh tế số, những cải cách về thủ tục hải quan có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một quy trình hành chính.
Khi chi phí tuân thủ giảm, thời gian xử lý hồ sơ được rút ngắn và tính dự báo của chính sách được nâng cao, doanh nghiệp sẽ có thêm nguồn lực để mở rộng sản xuất, đầu tư công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đây cũng là yếu tố quan trọng giúp Việt Nam gia tăng sức hấp dẫn đối với dòng vốn FDI, nhất là trong các lĩnh vực sản xuất công nghệ cao, điện tử và công nghiệp chế biến.
Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh số hóa trong phân loại hàng hóa còn phù hợp với xu hướng cải cách hải quan của nhiều nền kinh tế trên thế giới, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch và lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.
Thông tư 85 không chỉ đơn thuần là cắt giảm thủ tục hành chính mà còn mở ra bước chuyển trong tư duy quản lý hải quan. Nếu được triển khai đồng bộ và doanh nghiệp chủ động thích ứng, cải cách này sẽ trở thành lực đẩy quan trọng cho thương mại, đầu tư và tăng trưởng xuất nhập khẩu trong giai đoạn mới.
Phượng Hòa