Xuất khẩu truyền thống chịu nhiều sức ép từ biến động thương mại toàn cầu, kênh thương mại điện tử xuyên biên giới được tìm đến một động lực tăng trưởng mới. Không chỉ mở ra cơ hội tiếp cận trực tiếp hàng trăm triệu người tiêu dùng quốc tế, mô hình này còn giúp doanh nghiệp Việt giảm phụ thuộc vào trung gian, nâng cao giá trị hàng hóa, xây dựng thương hiệu trên thị trường toàn cầu.
Động lực tăng trưởng xuất khẩu, doanh nghiệp nhỏ có thêm “đường cao tốc” đưa hàng ra thế giới
Nếu vài năm trước, thương mại điện tử xuyên biên giới chủ yếu được xem là kênh bán hàng thử nghiệm của các doanh nghiệp nhỏ thì đến nay đã trở thành một cấu phần quan trọng trong chiến lược xuất khẩu của nhiều doanh nghiệp.
Thông tin từ Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), năm 2025 quy mô thị trường thương mại điện tử Việt Nam đạt khoảng 31 tỷ USD, đưa Việt Nam vào Top 10 quốc gia có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử nhanh nhất thế giới và Top 3 Đông Nam Á. Đáng chú ý, giá trị xuất nhập khẩu thực hiện thông qua thương mại điện tử xuyên biên giới đạt khoảng 4,45 tỷ USD, tăng 78% so với năm trước.
Ảnh: Minh họa
Đây được xem là bước chuyển đáng chú ý khi thương mại điện tử không còn chỉ phục vụ tiêu dùng nội địa mà đang dần trở thành một kênh xuất khẩu độc lập.
Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (IDEA) khẳng định, thương mại điện tử xuyên biên giới đang mở ra cơ hội để doanh nghiệp Việt tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng toàn cầu mà không cần đầu tư mạng lưới phân phối truyền thống, qua đó tiết giảm đáng kể chi phí và gia tăng khả năng cạnh tranh.
Khác với xuất khẩu truyền thống vốn đòi hỏi hệ thống đại lý, nhà nhập khẩu và chuỗi logistics phức tạp, thương mại điện tử xuyên biên giới cho phép doanh nghiệp bán hàng trực tiếp trên các nền tảng số. Nhiều mặt hàng có lợi thế của Việt Nam như nông sản chế biến, cà phê, đồ gỗ, thủ công mỹ nghệ, thực phẩm đặc sản, dệt may hay mỹ phẩm thiên nhiên đang dần tìm được chỗ đứng trên các sàn quốc tế.
Theo đánh giá của IDEA, lợi thế lớn nhất của mô hình này là giảm đáng kể khoảng cách giữa doanh nghiệp sản xuất với người tiêu dùng cuối cùng, đồng thời giúp doanh nghiệp thu thập dữ liệu khách hàng để cải tiến sản phẩm và xây dựng thương hiệu lâu dài thay vì chỉ gia công cho các đối tác nước ngoài.
Không ít doanh nghiệp vừa và nhỏ đã bắt đầu chuyển từ tư duy xuất khẩu container sang “xuất khẩu từng đơn hàng”, tận dụng mạng lưới logistics quốc tế và các nền tảng thanh toán xuyên biên giới để mở rộng thị trường.
Dư địa còn rất lớn nhưng không dành cho tất cả doanh nghiệp
Theo dự báo được Cục Xuất nhập khẩu dẫn lại, doanh số thương mại điện tử Việt Nam trong quý I/2026 ước đạt gần 135 nghìn tỷ đồng, tăng gần 33% so với cùng kỳ năm trước; sản lượng giao dịch vượt 1 tỷ sản phẩm.
Sự tăng trưởng này phản ánh nhu cầu tiêu dùng trực tuyến tiếp tục mở rộng, đồng thời tạo nền tảng để doanh nghiệp Việt phát triển xuất khẩu thông qua nền tảng số.
Việc Luật Thương mại điện tử 2025 có hiệu lực từ tháng 7/2026 cùng với Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026-2030 được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý rõ ràng hơn cho hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới.
Các doanh nghiệp cho rằng, đây là tín hiệu quan trọng bởi các quy định về giao dịch điện tử, dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ người tiêu dùng ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc khi tham gia thị trường quốc tế.
Tuy nhiên, dù cơ hội rất lớn, thương mại điện tử xuyên biên giới cũng đặt ra không ít thách thức. Theo Cục Xuất nhập khẩu, nhiều doanh nghiệp Việt vẫn phụ thuộc vào một số thị trường lớn như Mỹ, EU và Trung Quốc; cơ cấu hàng hóa còn thiên về gia công, OEM; trong khi chi phí logistics, thanh toán quốc tế và nhân lực số vẫn là những điểm nghẽn cần tháo gỡ.
Ở góc độ thị trường, tại phiên Họp Tổ điều hành thị trường trong nước quý II/2026 - Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam cũng kiến nghị cần tăng cường đầu tư cho logistics, hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số, mở rộng hệ thống phân phối hiện đại và cải thiện khả năng tiếp cận vốn để nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt trên môi trường số.
Bên cạnh đó, việc đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, bảo hộ sở hữu trí tuệ và quy định thuế tại từng quốc gia vẫn là rào cản lớn đối với nhiều doanh nghiệp nhỏ.
Trong nhiều năm, doanh nghiệp Việt thường gặp khó khi muốn đưa hàng hóa ra nước ngoài vì chi phí mở văn phòng, xây dựng hệ thống phân phối và tìm kiếm đối tác rất lớn. Thương mại điện tử xuyên biên giới đang từng bước xóa bỏ rào cản này.
Tuy nhiên, “mỏ vàng” sẽ không tự mang lại giá trị nếu doanh nghiệp chỉ coi đây là nơi đăng bán sản phẩm. Cuộc cạnh tranh hiện nay không còn nằm ở việc ai có hàng rẻ hơn mà ở khả năng kể câu chuyện thương hiệu, kiểm soát chất lượng, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và quản trị dữ liệu khách hàng.
Khi hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện và hạ tầng logistics tiếp tục được cải thiện, thương mại điện tử xuyên biên giới được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy xuất khẩu của khu vực doanh nghiệp tư nhân Việt Nam trong giai đoạn tới.
Phượng Hòa