Khi hàng giả len lỏi qua Livestream

Khi “chợ online” phát triển bùng nổ, Livestream bán hàng trở thành một kênh thương mại phổ biến. Đi cùng với sự bùng nổ của hình thức kinh doanh này là nguy cơ hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc len lỏi vào thị trường.

Mở rộng cơ hội bán hàng, nhưng cũng tạo “khoảng trống” cho hàng giả

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 6 tháng đầu năm 2026 ước đạt hơn 3.889 nghìn tỷ đồng, tăng 12,9% so với cùng kỳ năm trước; riêng doanh thu bán lẻ hàng hóa đạt gần 2.942 nghìn tỷ đồng, chiếm khoảng 75,6% tổng mức bán lẻ.

Tiêu dùng nội địa tiếp tục là động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế, trong đó thương mại điện tử và bán hàng trực tuyến ngày càng đóng góp lớn vào lưu thông hàng hóa.

Theo VCCI, quy mô thị trường thương mại điện tử bán lẻ Việt Nam năm 2025 ước đạt khoảng 31 tỷ USD, chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng; khoảng 60% dân số đã tham gia mua sắm trực tuyến. Tốc độ tăng trưởng cao của thương mại điện tử mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp, đồng thời cũng làm gia tăng áp lực quản lý đối với hoạt động kinh doanh trên môi trường số.

Trong hệ sinh thái thương mại điện tử, livestream bán hàng nổi lên như một phương thức tiếp cận người tiêu dùng có hiệu quả nhờ khả năng tương tác trực tiếp, tạo cảm giác tin cậy và thúc đẩy quyết định mua hàng trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên, theo đánh giá khách quan của cơ quan quản lý, chính đặc điểm giao dịch nhanh, thay đổi tài khoản liên tục, kết hợp với khâu giao nhận qua nhiều đơn vị trung gian đã khiến việc truy vết nguồn gốc hàng hóa và xử lý vi phạm trở nên phức tạp hơn.

Theo đó, Bộ Công Thương nhiều lần yêu cầu tăng cường kiểm soát hoạt động kinh doanh trên môi trường số, đặc biệt đối với hàng giả, hàng cấm, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ.

Các cơ quan chức năng cũng đã và đang hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa lực lượng quản lý thị trường, cơ quan thuế, công an và các nền tảng thương mại điện tử nhằm nâng cao hiệu quả giám sát.

Xu hướng vi phạm dịch chuyển lên môi trường trực tuyến

Qua thực tế kiểm tra của lực lượng Quản lý thị trường cho thấy các hành vi vi phạm không còn tập trung ở chợ truyền thống hay cửa hàng cố định mà đang có xu hướng dịch chuyển mạnh sang môi trường trực tuyến, trong đó có hoạt động livestream bán hàng.

Theo Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội, trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng đã kiểm tra 2.992 vụ việc, xử lý 2.864 vụ vi phạm hành chính, chuyển 43 vụ có dấu hiệu hình sự sang cơ quan điều tra. Tổng số tiền thu nộp ngân sách đạt gần 60 tỷ đồng, trong khi giá trị hàng hóa vi phạm bị tịch thu và tiêu hủy gần 50 tỷ đồng.

Theo Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội nhận định, các hành vi kinh doanh hàng giả, hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và vi phạm trên thương mại điện tử vẫn diễn biến phức tạp. Nhiều đối tượng lợi dụng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và các nền tảng bán hàng trực tuyến để tiêu thụ hàng hóa vi phạm, gây khó khăn cho công tác phát hiện và xử lý.

Trong số các vụ việc được phát hiện, lực lượng chức năng đã tạm giữ hàng chục nghìn sản phẩm và nhiều mặt hàng tiêu dùng có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu trên địa bàn Hà Nội. Phát hiện các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu và chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để xử lý theo quy định của pháp luật.

Theo các chuyên gia về thương mại điện tử, livestream không phải là nguyên nhân tạo ra hàng giả mà là một phương thức phân phối mới. Khi lượng người xem lớn, tốc độ chốt đơn nhanh và chi phí mở gian hàng thấp, các đối tượng vi phạm có thể lợi dụng để đưa hàng hóa không bảo đảm chất lượng ra thị trường trước khi cơ quan chức năng kịp phát hiện.

Nhiều đơn vị sản xuất và phân phối chính hãng cũng cho rằng hàng giả trên livestream không chỉ gây thiệt hại về doanh thu mà còn ảnh hưởng đến uy tín thương hiệu, làm giảm niềm tin của người tiêu dùng đối với các kênh bán hàng trực tuyến. Vì vậy, bên cạnh sự vào cuộc của cơ quan quản lý, các doanh nghiệp đang tăng cường ứng dụng tem điện tử, mã QR truy xuất nguồn gốc và công nghệ xác thực sản phẩm để hỗ trợ người tiêu dùng nhận diện hàng chính hãng.

Trước sự phát triển nhanh của livestream và thương mại điện tử đã mở ra cơ hội lớn cho hoạt động kinh doanh, góp phần thúc đẩy tiêu dùng và mở rộng thị trường. Tuy nhiên, cùng với đó là những thách thức mới trong công tác quản lý khi các hành vi buôn bán hàng giả, hàng nhái và hàng không rõ nguồn gốc có xu hướng dịch chuyển lên môi trường số.

Các số liệu từ lực lượng quản lý thị trường cho thấy cơ quan chức năng đang tăng cường kiểm tra và xử lý vi phạm, song thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao trách nhiệm của các nền tảng số, tăng cường phối hợp giữa các lực lượng chức năng và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc hàng hóa.

Về lâu dài, hiệu quả của cuộc chiến chống hàng giả trên livestream sẽ không chỉ phụ thuộc vào hoạt động kiểm tra, xử lý mà còn gắn với ý thức tuân thủ pháp luật của người bán, trách nhiệm của nền tảng và khả năng nhận diện, lựa chọn sản phẩm của chính người tiêu dùng.

Phượng Hòa