Lo ngại về rủi ro nợ xấu của ngành ngân hàng

Trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19 có ảnh hưởng rất lớn đến nền kinh tế làm cho hàng loạt doanh nghiệp phải đóng cửa và không có khả năng trả nợ điều này làm gia tăng áp lực nợ xấu tại nhiều ngân hàng, việc gia tăng nợ xấu cũng đã được nhiều chuyên gia tài chính cảnh báo.

Rủi ro nợ xấu là rất lớn

Kết quả cuộc điều tra xu hướng kinh doanh quý IV của Ngân hàng Nhà nước với toàn bộ các tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam cho thấy, các tổ chức tín dụng đánh giá mặt bằng rủi ro tổng thể của các nhóm khách hàng tiếp tục chiều hướng tăng rõ rệt do ảnh hưởng tiêu cực của đại dịch Covid-19 đến mọi mặt của nền kinh tế và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Hàng loạt doanh nghiệp gặp khó chuyện gia tăng nợ xấu là không thể tránh khỏi
Nguy cơ nợ xấu đang hiện hữu

Trong đó, có tới 50,5% tổ chức tín dụng nhận định mặt bằng rủi ro “tăng” trong quý III, 33,7% tổ chức tín dụng dự báo mặt bằng rủi ro “tăng” trong quý IV và 50,5% tổ chức tín dụng dự báo mặt bằng rủi ro “tăng” trong cả năm 2021, cao hơn nhiều so với tỷ lệ các tổ chức tín dụng nhận định mặt bằng rủi ro “tăng” ở kỳ điều tra trước.

Tỷ lệ tổ chức tín dụng nhận định rủi ro tổng thể của khách hàng hiện tại ở mức “cao và khá cao” tiếp tục tăng từ mức 32,1% tại kỳ điều tra trước lên 46,5% ở kỳ điều tra này, ghi nhận mức cao nhất kể từ khi Ngân hàng Nhà nước tiến hành điều tra xu hướng kinh doanh theo quý.

Trên thực tế, nợ xấu thường đi chậm hơn một bước và có độ trễ rất dài. Do đó, các phân tích gần đây cũng bày tỏ quan ngại về rủi ro nợ xấu của ngành ngân hàng. Dù Thông tư 03 cho phép các ngân hàng chuẩn bị dự phòng cho các khoản nợ được tái cơ cấu trong khoảng thời gian 3 năm, nhưng rủi ro nợ xấu vẫn luôn hiện hữu.

Hàng loạt doanh nghiệp gặp khó chuyện gia tăng nợ xấu là không thể tránh khỏi
TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia tài chính - ngân hàng

Xoay quanh về việc gia tăng nợ xấu TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia tài chính - ngân hàng thông tin với báo chí, trong tổng số nợ cơ cấu lại 357.000 tỷ đồng hiện tại, có khoảng 1/3 là tiềm ẩn nợ xấu, tức là có thể biến thành nợ xấu khi hết thời hạn tái cơ cấu. Đến cuối năm nay, các ngân hàng bắt buộc trích lập dự phòng rủi ro cho phần tín dụng tiềm ẩn nợ xấu theo Thông tư 03/2021/TT-NHNN vào khoảng 40.000-44.000 tỷ đồng và khoản này sẽ được trừ vào lợi nhuận nên các ngân hàng sẽ khó giữ mức tăng trưởng lợi nhuận cao 20-30% như những năm trước.

“Mặc dù nền kinh tế tiếp tục duy trì đà hồi phục và tín dụng ngành ngân hàng dự báo tăng khoảng 11-13% trong năm nay, nhưng còn nhiều rủi ro đang chờ đợi các ngân hàng ở phía trước, đặc biệt là vấn đề nợ xấu” - ông Lực nói.

Hàng loạt doanh nghiệp gặp khó chuyện gia tăng nợ xấu là không thể tránh khỏi
TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính - ngân hàng

Cùng bàn luận về vấn đề này, theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính - ngân hàng, để tăng trưởng tín dụng hiệu quả cần đẩy mạnh kích cầu hơn nữa, vì hiện cầu vốn đã tăng nhưng vẫn còn nhiều doanh nghiệp ở những lĩnh vực du lịch, khách sạn, hàng không... tạm dừng hoạt động. Vì vậy, các ngân hàng khi cho vay phải kiểm soát được nguồn trả nợ của khách hàng để vừa đạt được mục tiêu tăng trưởng tín dụng, vừa đảm bảo chất lượng tài sản. Thực tế, trong năm 2020, các ngân hàng đã trích lập dự phòng lớn cho rủi ro nợ xấu có thể gia tăng nên sẽ ít phải chịu áp lực tăng trích lập trong năm 2021. Tuy nhiên, việc nợ xấu tăng lên sẽ tác động lên chi phí trích lập của các ngân hàng ít nhất là trong 2 năm tới do dư nợ được phép chậm trả trong 360 ngày tính từ hạn trả nợ mới để chuyển từ nợ nhóm 1 (nợ đủ tiêu chuẩn) sang nợ nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn).

Hàng loạt doanh nghiệp gặp khó chuyện gia tăng nợ xấu là không thể tránh khỏi
Theo Phó thống đốc Ngân hàng Nhà nước Đào Minh Tú khẳng định: “Tác động của dịch Covid-19 là khó tránh nên bảo nợ xấu không tăng là phi lý, vì không phải riêng hệ thống ngân hàng làm ra nợ xấu mà của cả nền kinh tế, cho nên phải nhìn nợ xấu một cách khách quan và đầy đủ để có biện pháp xử lý phù hợp”.

Như vậy việc lo ngại trên của các ngân hàng hoàn toàn có cơ sở. Làn sóng dịch Covid-19 lần thứ tư đã khiến hoạt động sản xuất kinh doanh, lưu thông xuất khẩu hàng hóa bị đình trệ. Không ít doanh nghiệp đã buộc phải đóng cửa ngừng hoạt động. Số liệu của Tổng cục Thống kê cho thấy, trong 9 tháng vừa qua có tới 45,1 nghìn doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, tăng 16,7% so với cùng kỳ năm trước; 32,4 nghìn doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể, tăng 17,4%; 12,8 nghìn doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 5,9%.

Bình quân một tháng, có 10 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Số doanh nghiệp còn hoạt động cũng đang đối mặt với không ít khó khăn do đại dịch gây ra, doanh thu, dòng tiền sụt giảm.

Điều đó đã ảnh hưởng tới khả năng trả nợ của khách hàng và làm gia tăng áp lực nợ xấu tại ngân hàng. Mặc dù Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Thông tư 14/2021/TT-NHNN sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 01/2020/TT-NHNN mở rộng phạm vi và kéo dài thời gian thực hiện cơ cấu lại nợ, miễn giảm lãi suất, phí và giữ nguyên nhóm nợ để hỗ trợ doanh nghiệp có thêm nguồn lực và thời gian để tiếp tục phục hồi sản xuất kinh doanh; nhưng thực chất những khoản nợ được cơ cấu lại đó vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với ngân hàng.

Tính đến ngày 31/8/2021, các tổ chức tín dụng đã cơ cấu lại thời hạn trả nợ giữ nguyên nhóm nợ cho 215.320 khách hàng với dư nợ 227.009 tỷ đồng, lũy kế giá trị nợ được cơ cấu từ 23/1/2020 là khoảng 520.000 tỷ đồng. Con số trên sẽ tiếp tục gia tăng trong thời gian tới, cũng đồng nghĩa rủi ro nợ xấu tiềm ẩn cũng tăng theo.

Ngành Ngân hàng sẽ vẫn gặp rất nhiều khó khăn

Trong văn bản mới nhất gửi tới các Tổ chức tín dung, Ngân hàng nhà nước cũng khuyến khích các ngân hàng trích lập dự phòng rủi ro đầy đủ 100% số tiền dự phòng cụ thể phải trích bổ sung đối với các khoản nợ được cơ cấu lại và giữ nguyên nhóm nợ theo quy định tại Thông tư 01/2020/TT-NHNN và các văn bản sửa đổi, bổ sung trong năm 2021. 

Bên cạnh đó, Ngân hàng nhà nước yêu cầu các nhà băng tập trung năng lực tài chính, cắt giảm tối đa chi phí hoạt động, tăng cường trích lập rủi ro. Trong thời gian tới, lãnh đạo Ngân hàng nhà nước, khuyến khích trả cổ tức bằng cổ phiếu, hạn chế hoặc không thực hiện chia cổ tức bằng tiền mặt để tăng vốn điều lệ. Qua đó nâng cao năng lực tài chính và khả năng chống đỡ trước ảnh hưởng tiêu cực của dịch Covid-19.

Tại dự thảo Kế hoạch cơ cấu lại nền kinh tế giai đoạn 2021-2025 đặt mục tiêu hoàn thành cơ cấu lại các Tổ chức tín dụng, duy trì tỷ lệ nợ xấu nội bảng của các Tổ chức tín dụng ở mức dưới 3%. Theo đánh giá của giới chuyên môn mục tiêu này là thách thức rất lớn bởi đại dịch Covid-19 vẫn diễn biến phức tạp, chưa biết lúc nào mới kết thúc. Ngay cả khi dịch bệnh được kiểm soát trong năm 2021, thì tác động của nó vẫn có thể kéo dài sang cả năm 2022 thậm chí là cả năm sau nữa, nên ngành Ngân hàng sẽ vẫn gặp rất nhiều khó khăn. 

Hàng loạt doanh nghiệp gặp khó chuyện gia tăng nợ xấu là không thể tránh khỏi
TS. Nguyễn Đình Cung - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM)

TS. Nguyễn Đình Cung - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) cho rằng, cần phải xem lại mục tiêu duy trì tỷ lệ nợ xấu nội bảng của các Tổ chức tín dụng ở mức dưới 3% vì nguy cơ nợ xấu gia tăng đã rất rõ.

“Các giải pháp xử lý nợ xấu phải khác và phải sửa rất nhiều luật lệ để có thị trường mua bán nợ mới được. Nếu không thì sẽ còn mất nhiều năm nói về nợ xấu”, vị chuyên gia này khuyến nghị.

Mới đây, trong báo cáo điểm lại tháng 8/2021 của Ngân hàng Thế giới (WB) có chủ đề "Việt Nam số hóa: Con đường đến tương lai” có nhấn mạnh một điểm đáng lưu ý. Đó là WB cảnh giác rủi ro khu vực tài chính đang tăng lên do khủng hoảng.

Theo WB, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, việc cho vay có mục tiêu thường xảy ra tình trạng thiếu minh bạch về lý do, cơ sở kinh tế cho việc thực hiện cấp, quy mô và cách thức phân bổ các khoản vay này, bao gồm các khoản vay dành cho doanh nghiệp nhà nước và các doanh nghiệp lớn đang gặp khó khăn tài chính. Rủi ro không thanh toán được của các khoản vay này cuối cùng có thể được chuyển từ khu vực kinh tế thực sang khu vực tài chính. Vì vậy, khu vực tài chính có thể trở nên dễ bị tổn thương hơn theo thời gian.

Mặc dù ổn định tài chính chung đã được duy trì đến cuối tháng 6/2021, nhưng chất lượng khoản vay bắt đầu có dấu hiệu xấu đi ở một số ngân hàng. Tỷ lệ dư nợ tín dụng trên GDP đạt mức 136% năm 2019, tăng mạnh lên 146% tính đến cuối năm 2020 làm gia tăng nguy cơ cho các ngân hàng, nhất là những khoản vay liên quan đến các ngành kinh tế bị ảnh hưởng như du lịch, hàng không và có thể cả bất động sản.

WB cho rằng, việc triển khai thực hiện cơ cấu lại thời hạn trả nợ có thể che lấp một phần mức độ dễ bị tổn thương của bên vay và các ngân hàng. Tỷ lệ an toàn vốn tổng thể của các ngân hàng đã giảm từ 11,95% cuối năm 2019 xuống còn 11,13% vào tháng 12/2020, và 11,1% cuối tháng 6/2021. Do đó, cơ quan quản lý cần tiếp tục theo dõi chặt chẽ sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

“Điều cần làm nữa là sớm ban hành kế hoạch xử lý nợ xấu, không cho phép gánh nặng nợ xấu kéo dài trong hệ thống ngân hàng vì nó có thể hạn chế vai trò hỗ trợ tăng trưởng bao trùm của hệ thống ngân hàng. Thêm vào đó, cũng cần có cơ chế rõ ràng để xử lý những ngân hàng yếu kém và đang gặp khó khăn; đồng thời tiếp tục tái cơ cấu vốn các ngân hàng để đáp ứng các yêu cầu của chuẩn Basel II”, báo cáo của WB khuyến nghị.

Minh Tín (t/h)

Bình luận bài viết

Tại buổi toạ đàm do Tạp chí doanh nhân Sài Gòn tổ chức, các chuyên gia và nhà quản lý doanh nghiệp vận tải hàng không đã thảo luận về bối cảnh chung và những kiến nghị để khơi thông hoạt động hàng không trong giai đoạn mới.

TS Nguyễn Đình Cung cho rằng, đã đến lúc chúng ta phải thay đổi và giải pháp trước mắt là tăng cầu. Vậy tăng thế nào? Hiện năng lực của ta tốt hơn rất nhiều so với 10 năm trước. Dư địa còn nhiều nhưng chi tiêu quá thấp. Cần sử dụng công cụ tài khoán, đề nghị tăng bội chi ngân sách lên từ 8-10%.

Theo TS. Nguyễn Đức Thành - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu kinh tế và chiến lược Việt Nam, nếu như trong giai đoạn 2020, Việt Nam đang có lợi thế là chưa có nhiều người dương tính và chúng ta chuẩn bị được vắc xin tốt thì sẽ hạn chế được những tác động của dịch.

PGS.TS. Phạm Thế Anh - Chuyên gia Kinh tế Vĩ mô, đánh giá sức ép lạm phát đối với nghành kinh tế không hề nhỏ, có sự đứt gãy do doanh nghiệp sản xuất ra không đến tay được người tiêu dùng. Các doanh nghiệp đang phải chịu nhiều chi phí lớn khi nhu cầu nền kinh tế mở trở lại dẫn đến nguy cơ lạm phát rất lớn.

Góp ý cho việc hỗ trợ doanh nghiệp, TS. Trần Du Lịch, thành viên Tổ Tư vấn Chính phủ nêu rõ, hành chính công và quản trị công là nhóm giải pháp ít tốn kém nhất, nhưng hiệu quả nhất để giúp doanh nghiệp tự phục hồi. Đồng thời, ông cho rằng, chấm dứt tình trạng chia cắt theo ranh giới hành chính gây khó khăn cho doanh nghiệp.

ThuongTruong

Cơ quan chủ quản: HIỆP HỘI CÁC NHÀ BÁN LẺ VIỆT NAM

Giấy phép hoạt động báo chí điện tử số 75/GP-BTTT, do Bộ Thông tin & Truyền thông cấp ngày: 23/02/2017

Ngày thành lập Tạp chí Thương Trường: Ngày 26 tháng 6 năm 2008

Tòa soạn: Tầng 6 tòa nhà số 8 Trần Đăng Ninh - P. Dịch vọng - Q. Cầu Giấy - Hà Nội

Tổng Biên tập: Đinh Thị Mỹ Vân

Phụ trách nội dung: Tổng TKTS Đinh Duy Hùng

Chung nhan Tin Nhiem Mang

Hotline: 0913398394

Điện thoại: +84 24 3734 9773

Fax: +84 24 3939 3770

Email: toasoanthuongtruong@gmail.com.

Liên hệ quảng cáo: 0888484455