Không dừng lại ở dịch vụ thanh toán, các nền tảng ngày càng tích hợp và mở rộng sâu các dịch vụ như tín dụng tiêu dùng, bảo hiểm, đầu tư hay tiết kiệm. Điều đó đặt ra việc cần thêm cơ chế và pháp lý đủ linh hoạt để khuyến khích sáng tạo nhưng vẫn bảo đảm an toàn cho người sử dụng.
Hệ sinh thái tài chính số và trách nhiệm bảo vệ người dùng
Trong vài năm trở lại đây, thanh toán số tại Việt Nam đã ghi nhận mức tăng trưởng nhanh. Theo Ngân hàng Nhà nước, kể từ năm 2024, giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục tăng mạnh cả về số lượng và giá trị; giao dịch qua điện thoại di động và mã QR duy trì tốc độ tăng trưởng cao, phản ánh xu hướng chuyển dịch từ tiền mặt sang thanh toán điện tử của người dân.
Song song với quá trình đó, các ví điện tử không còn chỉ thực hiện vai trò trung gian thanh toán mà đang từng bước trở thành nền tảng kết nối đa chiều, nhiều dịch vụ tài chính. Người dùng có thể thanh toán hóa đơn, mua sắm, đặt vé, chuyển tiền, đồng thời tiếp cận các sản phẩm tiết kiệm, bảo hiểm, đầu tư hoặc đăng ký khoản vay, vay nhanh từ các đối tác của nền tảng.
Nhiều dịch vụ trung gian được các ví điện tử mở rộng để phục vụ (Ảnh: Đinh Phương)
Các chuyên gia cho rằng đây là xu hướng phát triển tất yếu của thị trường fintech trên thế giới. Việc tích hợp nhiều dịch vụ trên cùng một ứng dụng giúp tiết kiệm thời gian, giảm chi phí giao dịch và mở rộng khả năng tiếp cận tài chính cho người dân, đặc biệt ở những khu vực còn hạn chế về mạng lưới ngân hàng truyền thống.
Tuy nhiên, càng mở rộng hệ sinh thái, trách nhiệm của doanh nghiệp đối với người sử dụng càng lớn. Người dùng không chỉ cần một ứng dụng hoạt động ổn định mà còn cần được bảo đảm quyền tiếp cận thông tin đầy đủ, quyền lựa chọn dịch vụ và quyền được bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Theo đó niềm tin là yếu tố quan trọng nhất đối với các nền tảng tài chính số. Một khi người dùng cảm thấy thiếu minh bạch hoặc khó kiểm soát thông tin cá nhân, họ có thể chuyển sang các phương thức thanh toán khác chỉ sau vài thao tác.
Không chỉ có các doanh nghiệp, cơ quan quản lý cũng đứng trước yêu cầu hoàn thiện chính sách, bởi tốc độ phát triển của công nghệ tài chính luôn nhanh hơn so với quá trình xây dựng chính sách.
Từ các dịch vụ thanh toán đơn thuần, thị trường hiện đã xuất hiện nhiều mô hình tích hợp như “mua trước trả sau”, đầu tư trực tuyến, bảo hiểm số, tiết kiệm trực tuyến và các sản phẩm tín dụng được phân phối qua nền tảng số.
Điều này đặt ra yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý theo hướng vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp đổi mới, vừa bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng. Theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, tổ chức, cá nhân kinh doanh có trách nhiệm cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin về hàng hóa, dịch vụ; bảo đảm quyền được lựa chọn, quyền được biết và quyền được bảo vệ thông tin của người tiêu dùng.
Trong khi đó, Nghị định số 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng quy định việc thu thập, xử lý dữ liệu phải dựa trên nguyên tắc minh bạch, đúng mục đích và có sự đồng ý của chủ thể dữ liệu, trừ các trường hợp pháp luật quy định khác.
Các chuyên gia cho rằng, đối với lĩnh vực fintech, những nguyên tắc này càng cần được thực hiện nghiêm túc bởi dữ liệu giao dịch tài chính phản ánh khá đầy đủ thói quen chi tiêu, khả năng tài chính và hành vi tiêu dùng của mỗi cá nhân.
Bên cạnh đó, cũng đề xuất cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về hoạt động hợp tác giữa trung gian thanh toán với ngân hàng, công ty tài chính nhằm giúp người dùng dễ dàng nhận biết đơn vị cung cấp sản phẩm, trách nhiệm của từng bên cũng như cơ chế giải quyết khi phát sinh tranh chấp.
Trong kinh doanh “minh bạch” cũng là một lợi thế
Các chuyên gia kinh tế nhận định, thị trường thanh toán số của Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa phát triển khi tỷ lệ thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục tăng và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trong nhiều lĩnh vực.
Điều đó đồng nghĩa với việc cạnh tranh giữa các doanh nghiệp sẽ không chỉ nằm ở số lượng người dùng hay số lượng tính năng trên ứng dụng, mà còn ở chất lượng dịch vụ và mức độ tin cậy.
“Minh bạch” cũng là một lợi thế trong kinh doanh
Theo đó, các nền tảng tài chính số có thể nghiên cứu bổ sung những công cụ giúp người dùng chủ động kiểm soát trải nghiệm của mình, như: Cho phép lựa chọn nhận hoặc không nhận các thông báo tiếp thị về sản phẩm tín dụng. Hiển thị rõ tên tổ chức cung cấp khoản vay hoặc sản phẩm tài chính ngay từ bước giới thiệu.
Bên cạnh đó, cần công khai đầy đủ lãi suất, phí, tổng chi phí phải thanh toán và các điều kiện sử dụng trước khi người dùng xác nhận giao dịch. Đơn giản hóa các chính sách về thu thập và sử dụng dữ liệu cá nhân để người dùng dễ hiểu, dễ theo dõi. Ngoài ra còn cần thiết lập cơ chế tiếp nhận và giải quyết phản ánh của khách hàng nhanh chóng, minh bạch.
Theo các chuyên gia, những giải pháp này không chỉ góp phần nâng cao quyền lợi người tiêu dùng mà còn giúp doanh nghiệp củng cố niềm tin, tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài trong bối cảnh thị trường ngày càng phát triển.
Thanh toán số và các nền tảng fintech đang mở ra nhiều cơ hội cho cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng. Những tiện ích mà các ví điện tử mang lại là điều không thể phủ nhận trong quá trình thúc đẩy kinh tế số và phổ cập dịch vụ tài chính tại Việt Nam.
Tuy nhiên, cùng với sự mở rộng của hệ sinh thái dịch vụ, yêu cầu về minh bạch thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, công khai chi phí và tăng quyền kiểm soát của người dùng cũng ngày càng trở nên quan trọng.
Sự phát triển bền vững của thị trường sẽ không chỉ được đo bằng số lượng giao dịch hay người dùng mới, mà còn bằng mức độ tin cậy của khách hàng đối với các nền tảng. Khi doanh nghiệp, cơ quan quản lý và người tiêu dùng cùng chia sẻ trách nhiệm trong việc xây dựng một môi trường tài chính số minh bạch, an toàn và cạnh tranh lành mạnh, hệ sinh thái thanh toán điện tử sẽ có thêm nền tảng để phát triển ổn định trong giai đoạn tới.
Phượng Hòa