Trong nửa cuối tháng 6/2026, nhiều thị trường xuất khẩu trọng điểm như Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản, Australia, New Zealand, Hoa Kỳ, Thổ Nhĩ Kỳ và Brazil đồng loạt ban hành hoặc lấy ý kiến các quy định mới về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật.
Những thay đổi này được dự báo sẽ tác động trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam, buộc doanh nghiệp phải nhanh chóng thích ứng để duy trì thị phần.
Nhiều thị trường siết chặt yêu cầu về dư lượng và kiểm dịch
Theo Văn phòng SPS Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), từ ngày 16/6 đến 30/6/2026, cơ quan này đã ghi nhận 34 thông báo SPS mới từ các thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), gồm 21 dự thảo quy định và 13 văn bản chính thức có hiệu lực. Phần lớn các thông báo tập trung vào việc sửa đổi mức dư lượng tối đa (MRL) của thuốc bảo vệ thực vật, tăng cường các yêu cầu kiểm dịch thực vật và bổ sung điều kiện nhập khẩu đối với nhiều mặt hàng nông sản, thực phẩm.
Trong số đó, Liên minh châu Âu (EU) tiếp tục là thị trường có những thay đổi đáng chú ý. EU đề xuất điều chỉnh mức dư lượng tối đa đối với 8 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật, nhiều hoạt chất dự kiến bị hạ xuống ngưỡng giới hạn định lượng do đã bị cấm hoặc chưa từng được cấp phép sử dụng. Quy định mới sẽ ảnh hưởng đến nhiều nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như trái cây, rau quả, cà phê, chè, gia vị, ngũ cốc, thịt và các sản phẩm có nguồn gốc động vật.
Bên cạnh đó, EU cũng sửa đổi các quy định về kiểm dịch thực vật nhằm ngăn ngừa sinh vật gây hại mới xâm nhập, đồng thời cập nhật danh mục hàng hóa và yêu cầu kiểm dịch đối với một số sản phẩm nhập khẩu.
Doanh nghiệp xuất khẩu cần chủ động đáp ứng các quy định SPS mới để duy trì khả năng tiếp cận thị trường.
Australia cũng đưa ra dự thảo điều chỉnh mức dư lượng tối đa đối với 13 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật và thuốc thú y, áp dụng cho nhiều mặt hàng như đậu tương, hạt cải dầu, nho, vải, mãng cầu, rau ăn lá và sản phẩm chăn nuôi.
Trong khi đó, Nhật Bản ban hành 7 quy định mới liên quan đến mức dư lượng của 6 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật. Những thay đổi này áp dụng cho nhiều nhóm thực phẩm gồm rau củ, trái cây, ngũ cốc, hạt có dầu, gia vị, mật ong, cà phê và các sản phẩm động vật. Đồng thời, nước này cũng cập nhật danh mục sinh vật gây hại kiểm dịch, danh mục thực vật cấm nhập khẩu và các yêu cầu kiểm dịch thực vật tại nước xuất khẩu.
Ngoài các thị trường trên, New Zealand bổ sung quy định về nhập khẩu sản phẩm sinh học, vi sinh vật và sản phẩm động vật phục vụ tiêu dùng của con người; Hoa Kỳ xem xét thiết lập mức dư lượng mới đối với hoạt chất sulfoxaflor trên hạt dẻ cười; Thổ Nhĩ Kỳ bổ sung yêu cầu khai báo chi tiết trên giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật, còn Brazil siết chặt điều kiện kiểm dịch đối với hạt giống nhập khẩu.
Doanh nghiệp cần chủ động thích ứng để hạn chế rủi ro xuất khẩu
Việc nhiều thị trường đồng loạt cập nhật các quy định SPS cho thấy xu hướng tăng cường kiểm soát chất lượng nông sản nhập khẩu đang diễn ra ngày càng mạnh. Đặc biệt, các quy định liên quan đến dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và kiểm dịch sinh vật gây hại đang trở thành những hàng rào kỹ thuật quan trọng mà doanh nghiệp xuất khẩu phải đáp ứng.
Theo Văn phòng SPS Việt Nam, nếu không theo dõi và cập nhật kịp thời các yêu cầu mới, doanh nghiệp có thể đối mặt với nguy cơ lô hàng bị cảnh báo, trả về hoặc thậm chí bị tạm dừng nhập khẩu tại các thị trường xuất khẩu.
Để giảm thiểu rủi ro, doanh nghiệp cần thường xuyên theo dõi thông tin từ hệ thống SPS, rà soát quy trình sản xuất, tăng cường kiểm soát việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, hóa chất và kháng sinh theo đúng quy định của từng thị trường. Đồng thời, việc hoàn thiện hồ sơ truy xuất nguồn gốc, chứng nhận kiểm dịch và các giấy tờ kỹ thuật cũng cần được thực hiện chặt chẽ nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của các nước nhập khẩu.
Trong bối cảnh xuất khẩu nông, lâm, thủy sản tiếp tục đóng vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế, việc chủ động thích ứng với các quy định SPS không chỉ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro thương mại mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường cho nông sản Việt Nam.
Hoàng Hậu (t/h)